Công nghệ lượng tử mới cho phép “nhìn thấy” cả những thứ gần như vô hình

Công nghệ lượng tử mới cho phép “nhìn thấy” cả những thứ gần như vô hình

Thứ 7, 24/05/2025 18:42
Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Science Advances, đánh dấu thêm một bước tiến quan trọng cho công nghệ lượng tử - không còn là viễn tưởng, mà đang dần trở thành công cụ mạnh mẽ trong thế giới thực.

Hãy tưởng tượng bạn cần đo chiều rộng của một sợi tóc từ khoảng cách hàng trăm mét, hoặc quan sát bên trong một mô mềm cực kỳ nhạy cảm mà không được chạm vào hay chiếu ánh sáng mạnh. Những việc tưởng chừng không thể này đã và đang là bài toán nan giải với các nhà khoa học, bởi thiết bị đo hiện tại thường không đủ chính xác khi ánh sáng quá yếu, mẫu vật quá mong manh hoặc môi trường xung quanh quá nhiễu.

Giờ đây, các nhà vật lý tại Đại học Illinois Urbana-Champaign (UIUC) đã phát triển một thiết bị hoàn toàn mới, cho phép đo đạc cực kỳ chính xác ở quy mô nanomet, ngay cả trong điều kiện rất khó khăn. Thiết bị này là một máy đo giao thoa lượng tử - một loại máy đo dùng nguyên lý nhiễu xạ ánh sáng, nhưng thay vì dùng ánh sáng thông thường, nó sử dụng cặp photon được “vướng víu lượng tử” để tạo ra tín hiệu rõ nét hơn, mạnh hơn, và không bị ảnh hưởng bởi nhiễu xung quanh, theo Interesting Engineering.

quantum interferometer
Máy đo giao thoa ứng dụng công nghệ lượng tử

Với máy đo giao thoa truyền thống, thiết bị sẽ chia chùm ánh sáng làm hai: một đi qua mẫu vật, một làm chuẩn tham chiếu. Khi hai chùm sáng gặp lại, chúng tạo ra sóng giao thoa - giống như hai gợn sóng va vào nhau trên mặt nước. Cách những sóng này cộng hưởng hay triệt tiêu lẫn nhau sẽ cho thấy những thay đổi cực nhỏ trong mẫu vật, như độ dày, khoảng cách hay dao động. Phương pháp này đã được ứng dụng để phát hiện sóng hấp dẫn, hay kiểm tra võng mạc người. Tuy nhiên, nó gặp khó khăn trong môi trường quá sáng, quá nhiễu hoặc khi mẫu vật quá yếu, dễ hư hại nếu bị chiếu sáng mạnh.

Đó là lúc máy đo giao thoa lượng tử cho thấy lợi thế vượt trội. Trong thiết kế mới này, nhóm nghiên cứu sử dụng các cặp photon lượng tử - một photon đi qua mẫu vật, photon còn lại đi qua đường tham chiếu. Khi cả hai được phát hiện đồng thời, chúng tạo ra một tín hiệu giao thoa rõ ràng, ngay cả khi ánh sáng bị hấp thụ hoặc môi trường xung quanh không lý tưởng. Theo nhà nghiên cứu Colin Lualdi, chỉ cần phát hiện đúng cặp photon, tín hiệu giao thoa sẽ giữ nguyên độ tương phản - điều mà máy đo giao thoa thông thường không làm được.

Để tăng độ nhạy, nhóm nghiên cứu còn sử dụng kỹ thuật gọi là “vướng víu màu sắc cực đại”, tức là ghép cặp hai photon có màu rất khác nhau, ví dụ một đỏ và một xanh dương, thay vì chỉ chênh lệch chút ít. Nhờ đó, thiết bị có thể đo được những thay đổi cực nhỏ với độ chính xác cao mà không cần dùng đến ánh sáng mạnh hoặc dải màu rộng khó xử lý.

Kết quả thử nghiệm rất đáng chú ý. Thiết bị đã đo được độ dày của một lớp màng kim loại siêu mỏng chỉ trong vài giây và kết quả hoàn toàn trùng khớp với phương pháp đo bằng kính hiển vi lực nguyên tử - một công cụ cực kỳ chính xác trong phòng thí nghiệm. Điều này chứng minh máy đo giao thoa lượng tử có thể hoạt động nhanh chóng, chính xác và an toàn với các mẫu vật nhạy cảm.

Công nghệ này mở ra tiềm năng ứng dụng lớn trong nhiều lĩnh vực. Trong y học, nó có thể giúp bác sĩ quan sát mô sống mà không làm tổn thương tế bào. Trong sinh học, có thể nghiên cứu các sinh vật nhạy sáng như tảo mà không làm thay đổi hành vi của chúng. Trong kỹ thuật, thiết bị có thể được dùng để giám sát vật liệu hoặc linh kiện ngoài trời, nơi có nhiều nhiễu sáng.

Tuy nhiên, thiết bị hiện tại vẫn còn khá phức tạp, với nhiều linh kiện nhỏ đòi hỏi căn chỉnh chính xác. Nhóm nghiên cứu hy vọng trong tương lai sẽ đơn giản hóa được thiết kế để đưa công nghệ này ra khỏi phòng thí nghiệm và đến với ứng dụng thực tế.

Anh Việt

Cùng chuyên mục

Pochettino bật khóc trước ngày đến MU

Thứ 7, 14/11/2026 08:50
HLV Pochettino rơi nước mắt ngày chia tay tuyển Mỹ để gia nhập Manchester United.

Game thủ bàn luận về dàn boss khó nhằn nhất Phantom Blade Zero, cái tên đầu bảng khiến không ít người "khóc hận"

Thứ 7, 14/11/2026 08:50
Dàn boss trong Phantom Blade Zero tiếp tục trở thành chủ đề bàn luận sôi nổi khi cộng đồng game thủ lập bảng xếp hạng 10 đối thủ khó đánh bại nhất.

Công an đề nghị chủ 580 lượt phương tiện mang biển số sau khẩn trương xử lý phạt nguội theo Nghị định 168

Thứ 7, 14/11/2026 08:38
Trong tuần từ ngày 19/10 đến 25/10/2026, lực lượng Cảnh sát giao thông 1 địa phương đã phát hiện nhiều lượt phương tiện vi phạm giao thông bị xử lý phạt nguội. Trong đó, lỗi chạy quá tốc độ chiếm phần lớn.

Hiện trường hỗn loạn vụ tàu chở dầu đâm lật ngang tàu du lịch chở 180 người tại Mỹ

Thứ 7, 14/11/2026 08:32
Một tàu chở dầu nghi gặp sự cố hệ thống lái đã đâm vào tàu du lịch đang neo đậu trên sông Mississippi, Mỹ, khiến con tàu chở 180 người bị nghiêng rồi lật sang một bên. Toàn bộ hành khách và thủy thủ đoàn đều sống sót sau chiến dịch cứu hộ quy mô lớn.

Xavi đam mê "săn" nấm rừng

Thứ 7, 14/11/2026 08:20
Xavi Hernández: Bậc thầy sân cỏ và niềm đam mê "săn" nấm rừng.
     
Nổi bật trong ngày

Vì sao không nên dọn giường ngay sau khi thức dậy, đặc biệt vào mùa đông? Lý do khiến nhiều người bất ngờ

Thứ 6, 13/11/2026 05:00
Dọn giường ngay sau khi thức dậy tưởng là thói quen tốt, nhưng các chuyên gia khuyên nên chờ thêm một lúc. Nguyên nhân liên quan đến thứ ẩn náu trong chăn, ga, gối, đệm.

TasteAtlas xếp hạng các món ăn ngon nhất Việt Nam: Có món dân dã, vẫn xuất hiện trên mâm cơm hàng ngày

Thứ 6, 13/11/2026 06:00
Trong danh sách 100 món ăn Việt Nam ngon nhất, bên cạnh những cái tên đã quá nổi tiếng trên bản đồ ẩm thực thì cũng có một món ăn vô cùng đơn giản, thường xuyên xuất hiện trên mâm cơm của người Việt mà nhiều netizen không ngờ đến.

Lệnh bắt nhân viên Nguyễn Tiến Đức SN 1987

Thứ 6, 13/11/2026 07:42
Cơ quan Cảnh sát điều tra CATP Hà Nội đã ra Lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Nguyễn Tiến Đức để phục vụ công tác điều tra.

Lệnh bắt gã đàn ông 64 tuổi hiếp dâm khiến cháu bé SN 2009 sinh con

Thứ 6, 13/11/2026 07:44
Đ.N. đã dùng vũ lực ép buộc nạn nhân quan hệ tình dục trái ý muốn, dẫn đến việc cháu mang thai và sinh con.

Công an tìm bà Nguyễn Thanh Hằng SN 1973

Thứ 6, 13/11/2026 07:44
Để phục vụ công tác điều tra, Cơ quan Công an đã ra Quyết định truy tìm Nguyễn Thanh Hằng.