Nhiều người cho rằng bệnh tật sẽ "trừ mình ra" khi nói không với rượu bia, thuốc lá, chăm chỉ tập thể dục và ưu tiên các thực phẩm tự nhiên. Thế nhưng, Tiến sĩ Jiang Shoushan (Đài Loan, Trung Quốc) vừa tiếp nhận một trường hợp lâm sàng đầy nghịch lý. Một nữ bệnh nhân 36 tuổi, họ Lưu, dù duy trì thói quen sinh hoạt cực kỳ lành mạnh nhưng lại bất ngờ nhận chẩn đoán cùng lúc bị bướu cổ và suy giáp.
Câu chuyện bắt nguồn từ việc chị Lưu duy trì 2 sai lầm lớn trong ăn uống hằng ngày mà luôn tưởng là tốt cho sức khỏe. Vì muốn nhận được nhiều dinh dưỡng nhất, chị đã ăn một lượng lớn củ cải trắng sống mỗi ngày. Đồng thời, chị chuyển sang dùng hoàn toàn muối hoa hồng Himalaya để bổ sung khoáng chất.
Tiến sĩ Jiang giải thích, muối hoa hồng rất tốt nhưng không chứa i ốt, không thể thay thế muối thường. Việc cơ thể bị thiếu hụt i ốt nghiêm trọng, cộng thêm các hoạt chất trong củ cải sống liên tục ức chế quá trình hấp thụ i ốt đã khiến tuyến giáp của chị bị suy yếu, kích thích khối bướu cổ phát triển.
Tuyến giáp là cơ quan nội tiết quan trọng giúp duy trì các chức năng sinh lý bình thường nhưng lại rất dễ tổn thương bởi những thói quen nhỏ, chế độ ăn uống hàng ngày. Thông qua ca bệnh của chị Lưu, Tiến sĩ Jiang cảnh báo 4 loại thực phẩm vốn rất bổ dưỡng nhưng nếu lạm dụng sai cách sẽ khiến tuyến giáp không chịu nổi:
1. Rau họ cải ăn sống hoặc ăn vô tội vạ
Củ cải, bắp cải, bông cải xanh và súp lơ là những thực phẩm vàng chống ung thư, giàu chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, nhóm rau họ cải này lại chứa hàm lượng glucosinolate rất cao. Khi đi vào cơ thể, chất này sẽ chuyển hóa thành thiocyanate (thiosulfat), gây cản trở và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hấp thụ i ốt của tuyến giáp.
May mắn là các chất gây hại này rất nhạy cảm với nhiệt độ. Bạn bắt buộc phải nấu chín kỹ, luộc hoặc xào chín hoặc nên chần qua rồi mới nấu, để nhiệt độ phá hủy hoàn toàn liên kết glucosinolate trước khi ăn. Tuyệt đối không ăn sống hoặc chỉ chần tái đã vội ăn.
Dù tốt cũng không nên ăn rau họ cải vô tội vạ. Nên kiểm soát ở mức dưới 300g sau nấu chín mỗi ngày, người đang có bệnh tuyến giáp hoặc nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp cao chỉ ăn khoảng 100 - 150g.
2. Đậu và chế phẩm từ đậu nành
Đậu phụ, sữa đậu nành, đậu nành non chứa nhiều isoflavone và goitrogen. Đây là hai hợp chất có khả năng ức chế hoạt động của enzyme peroxidase, một loại enzyme thiết yếu giúp tuyến giáp chuyển hóa i ốt thành hormone thyroxine. Ăn vừa phải thì rất tốt nhưng nếu lạm dụng liên tục trong chế độ ăn thiếu i ốt sẽ đẩy nhanh nguy cơ bướu cổ.
Nên ưu tiên sử dụng các sản phẩm đậu nành đã qua lên men như lên men tự nhiên, đậu hũ chín kỹ. Đặc biệt, khi ăn các món từ đậu nành, bắt buộc phải kết hợp sử dụng muối i ốt trong chế biến tổng thể để trung hòa tác động.
Lượng ăn an toàn: Không uống quá 500ml sữa đậu nành hoặc không ăn quá 200g đậu phụ mỗi ngày, nên dùng cách ngày để tuyến giáp có thời gian nghỉ ngơi.
3. Rau bina, đặc biệt là ăn sống
Rau bina (cải bó xôi) là một nguồn giàu vitamin K, vitamin A, folate, vitamin C, sắt và canxi. Nó cũng chứa các chất chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương. Tuy nhiên, rau bina cũng có chứa goitrogen, một hợp chất có thể cản trở sự hấp thụ i ốt của tuyến giáp.
Nếu ăn quá nhiều rau bina, đặc biệt là khi chế độ ăn thiếu i ốt hoặc ăn sống, goitrogen có thể ức chế khả năng sản xuất hormone tuyến giáp, dẫn đến nguy cơ phát triển bướu cổ và suy giáp. Tuy nhiên, nếu rau bina được nấu chín, các chất goitrogen sẽ giảm bớt, giúp giảm tác động tiêu cực đến tuyến giáp.
4. Sắn, khoai lang sống
Dù yêu thích đến đâu, cũng không nên ăn quá nhiều sắn hoặc ăn khoai lang sống. Bởi vì chúng cũng như rau bina, chứa hợp chất gọi là goitrogen, có khả năng ức chế sự hấp thụ i ốt của tuyến giáp.
Đặc biệt, chúng còn chứa hợp chất cyanogenic glycosides, nhất là trong khoai lang sống hay sắn nấu chưa chín kỹ. Chất này có thể giải phóng cyanide khi tiêu hóa, từ đó gây ức chế hấp thụ i ốt và ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp. Cyanide cần được giải độc qua gan, và nếu lượng lớn hợp chất này tích lũy trong cơ thể, nó có thể góp phần gây suy giáp.
5 dấu hiệu cảnh báo tuyến giáp đang bị tổn thương
Không chỉ riêng ung thư, các bệnh lý lành tính như suy giáp, cường giáp hay bướu cổ cũng có những tín hiệu cảnh báo tổn thương mà bạn cần lưu ý:
- Mệt mỏi, kiệt sức kéo dài: Cơ thể rơi vào trạng thái giống như bị "thiếu điện", rã rời cả ngày dù ngủ đủ giấc.
- Cân nặng thay đổi bất thường: Tăng cân đột ngột không rõ nguyên nhân (dấu hiệu suy giáp) hoặc sụt cân nhanh chóng dù ăn nhiều (dấu hiệu cường giáp).
- Cổ phình to, nuốt nghẹn: Vùng cổ dưới có cảm giác sưng lên, khó nuốt, nghẹn ở cổ họng hoặc giọng nói trở nên khàn đặc.
- Da tóc khô ráp, rụng nhiều: Chức năng tuyến giáp suy giảm khiến quá trình trao đổi chất chậm lại, dẫn đến da thô ráp, bong tróc và tóc dễ gãy rụng.
- Rối loạn tiêu hóa liên tục: Thường xuyên bị táo bón nặng kéo dài (đặc trưng của suy giáp) hoặc tiêu chảy liên tục do nhu động ruột bị ảnh hưởng.
Nguồn và ảnh: Aboluowang, Family Doctor
Ngọc Ái
