Giáo dục, ở một góc độ nào đó, cũng là một hình thức đầu tư. Đầu tư tiền bạc sai, ta còn có thể cắt lỗ, làm lại từ đầu. Nhưng đầu tư sai vào giáo dục con cái thì không có nút "hoàn tác", cũng chẳng thể làm lại cuộc đời của con.
Chính những mục tiêu tưởng như rất đúng đắn: "Làm sao để con trở nên ưu tú?", "Làm sao để con giỏi hơn người khác?"… lại vô tình sinh ra nỗi lo âu nuôi dạy con. Và trong cơn lo âu ấy, không ít cha mẹ đã trở thành những "đao phủ vô hình", cầm dao mà không hay, âm thầm chặt đứt đôi cánh bay của con.
Cha mẹ Á Đông vốn kín đáo, ít khi nói lời yêu thương, nên thường dùng những cách sai lầm để thể hiện tình yêu. Khi giáo dục gia đình biến thành 10 "con dao" dưới đây, người bị tổn thương sâu nhất chính là đứa trẻ.
Con dao thứ nhất: Yêu thương quá mức, khiến con không biết trân trọng
Có một kiểu cha mẹ được gọi là "cha mẹ trực thăng" luôn lơ lửng trên đầu con, giám sát từng bước đi, lo liệu mọi thứ từ ăn mặc, sinh hoạt đến cuộc sống hằng ngày.
Họ dốc toàn bộ cuộc đời cho hai cậu con trai: đồ chơi thích là mua, con khóc là chiều, không nỡ để con chịu dù chỉ một chút thiệt thòi. Nhưng kết quả lại không phải những đứa trẻ ngoan ngoãn, lễ phép. Chỉ cần không vừa ý, con liền ăn vạ, gào khóc giữa chốn đông người; gặp người lớn không chào hỏi, ăn cơm còn thản nhiên gắp món mình thích từ bát người khác.
Yêu thương đúng mực sẽ giúp con tự tin, lạc quan. Yêu thương quá đà sẽ phá vỡ ranh giới cần có giữa cha mẹ và con cái, khiến trẻ không còn biết cảm ơn, không biết trân quý. Bi kịch lớn nhất của nhiều gia đình hiện đại là: Cho con tất cả tình yêu, nhưng lại không nuôi nổi một đứa trẻ biết biết ơn.
Con dao thứ hai: Lải nhải quá nhiều, khiến con phản kháng
Có những bậc cha mẹ nói mãi không thôi: một chuyện lặp đi lặp lại ba, bốn, năm lần. Lâu dần, con cũng học theo cách đó: nói không dứt, không cho người khác chen lời.
Trẻ phản kháng không phải vì chúng hư, mà vì lời nói của cha mẹ không giải quyết được vấn đề, chỉ toàn ép buộc, trách móc, than phiền. Lải nhải lâu ngày không chỉ làm rạn nứt quan hệ cha mẹ – con cái, mà còn làm biến dạng tính cách của trẻ.
Con dao thứ ba: Can thiệp quá nhiều, khiến con không có quyền tự chủ
"Con biết mẹ yêu con, nhưng con mệt mỏi lắm". Có đứa trẻ mãi đến cấp ba mới được tự chọn quần áo mặc. Những việc rất nhỏ như gấp chăn, buộc dây giày, dọn phòng chỉ học được khi lên đại học. Mẹ còn can thiệp cả vào các mối quan hệ xã hội của con. Chúng không có bạn, ít nói, luôn rụt rè, cô độc. Cha mẹ là người giám hộ không phải người thay thế. Cuộc đời này, con phải tự bước đi.
Con dao thứ tư: Kỳ vọng quá nhiều, khiến con không chịu nổi
Trong xã hội hiện đại, cha mẹ rất dễ bị cuốn vào nỗi lo so sánh. Nghe con người ta vào Cambridge, Harvard là ruột gan nóng như lửa đốt. Không sai khi tạo điều kiện cho con học nhưng ép con từ hạng bét thành Ivy League là một sự cực đoan. Đặt toàn bộ nỗi bất an, thất bại, mệt mỏi của đời mình lên vai con là việc cực kỳ nguy hiểm: Hoặc con phát điên hoặc chính bạn sẽ gục ngã.
Con dao thứ năm: Trách mắng quá nhiều, khiến con mất động lực
Mỗi lời trách mắng không được thấu hiểu đều trở thành một vết thắt trong lòng trẻ. Có người kể: đến tận bây giờ vẫn thường mơ thấy ánh mắt lạnh lùng và tiếng quát mắng của cha mẹ. Khi cô bị tổn thương, mẹ chỉ nói: "Sao người khác không bị, chỉ có con?". Những lời trách mắng ấy dần biến thành ám thị tâm lý. Không phải trẻ không muốn thay đổi, mà vì động lực đã chết từ rất lâu rồi.
Con dao thứ sáu: Nhượng bộ quá nhiều, khiến con không biết giới hạn
Trẻ quen được cha mẹ "chống lưng" sẽ tin rằng mình làm gì cũng không sao. Nhượng bộ vô nguyên tắc chính là đang đẩy con vào vực sâu. Sai lầm không đáng sợ, không cho con gánh hậu quả mới là đáng sợ.
Con dao thứ bảy: Quá để tâm, khiến con biết uy hiếp cha mẹ
Có những đứa trẻ chỉ cần nói: "Con không đi học nữa" là cha mẹ lập tức đầu hàng. Khi sự uy hiếp có hiệu quả, trẻ sẽ tiếp tục dùng nó. Cách phá vòng lặp là: đừng làm khán giả cho vở kịch ấy.
Con dao thứ tám: Hưởng thụ quá nhiều, khiến con không biết tiết kiệm
Trẻ em ngày nay không biết thế nào là thiếu thốn. Không thiếu, thì không thể học tiết kiệm. Tiết kiệm không phải keo kiệt, mà là biết trân trọng.
Con dao thứ chín: Thỏa mãn quá nhiều, khiến con thiếu niềm vui
Không ít đứa trẻ có tuổi thơ "muốn gì được nấy", nhưng thứ thật sự thiếu lại là sự hiện diện của cha mẹ. Niềm vui thật sự đến từ cảm giác được yêu thương, không phải từ đồ vật.
Con dao thứ mười: Nuông chiều quá mức, khiến con không trưởng thành
"Nuông con như giết con" – câu nói này chưa bao giờ sai. Nuông chiều tạo ra những đứa trẻ chỉ biết đòi hỏi, không biết biết ơn, không đủ năng lực sống.
Yêu thương vô điều kiện khác nuông chiều vô nguyên tắc. Chúng ta đang sống ở thế kỷ 21, nhưng cách nuôi dạy con đôi khi vẫn mắc kẹt ở tư duy của mấy chục năm trước. Giáo dục con giống như nấu ăn mỗi giai đoạn cần một mức lửa khác nhau. Đây là hành trình dài, không chỉ con cần học, cha mẹ cũng phải học và trưởng thành cùng con.
Bởi chỉ cần một con dao đặt sai chỗ, vết thương có thể theo con suốt cả cuộc đời.
Hiểu Đan
