Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, caffeine không phải là chất độc nếu sử dụng hợp lý, nhưng việc lạm dụng có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Với người trưởng thành khỏe mạnh, tổng lượng caffeine khuyến nghị không nên vượt quá 400 mg mỗi ngày, tương đương khoảng 4–6 ly cà phê nguyên chất (tùy loại). Tuy nhiên, ngưỡng này cần giảm thấp hơn ở những người có bệnh lý tim mạch hoặc tăng huyết áp.
Một yếu tố quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là yếu tố di truyền, cụ thể là enzyme CYP1A2 – chịu trách nhiệm chuyển hóa tới 95% lượng caffeine tại gan. Khoảng 50–60% dân số mang kiểu gen chuyển hóa chậm, khiến caffeine tồn tại lâu hơn trong máu. Ở nhóm này, chỉ cần uống trên 2–3 ly cà phê mỗi ngày đã có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim không tử vong.
Thời điểm uống cà phê dồn tim phải hoạt động tới kiệt quệ
Theo bác sĩ Hoàng, combo thói quen làm việc đến 23 giờ và uống cà phê xuyên suốt trong ngày có thể làm rối loạn nhịp sinh học, tạo nên một “công thức nguy hiểm” dễ dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp. Bình thường, huyết áp có xu hướng giảm nhẹ vào ban đêm. Hiện tượng này được gọi là “dipping” giúp tim mạch được nghỉ ngơi. Tuy nhiên, caffeine tiêu thụ vào buổi chiều và tối sẽ cản trở quá trình này, dẫn đến tình trạng huyết áp không giảm về đêm. Hệ quả lâu dài là tăng nguy cơ phì đại thất trái và tổn thương cơ tim.
Bên cạnh đó, caffeine còn ảnh hưởng đến hệ nội tiết khi ức chế melatonin hormone điều hòa giấc ngủ và có vai trò chống oxy hóa, bảo vệ tim mạch. Đồng thời, chất này duy trì nồng độ cortisol cao về đêm, thúc đẩy phản ứng viêm và làm tăng tình trạng kháng insulin.
“Khi kết hợp với thiếu ngủ mạn tính và áp lực công việc, cơ thể sẽ gia tăng các dấu ấn viêm như CRP hay IL-6 – những yếu tố dự báo mạnh của các biến cố tim mạch cấp tính”, bác sĩ Hoàng cảnh báo.
Một số nghiên cứu đăng tải trên tạp chí European Heart Journal cũng chỉ ra rằng, những người uống cà phê rải rác suốt cả ngày thường không nhận được lợi ích giảm nguy cơ tử vong tim mạch như nhóm chỉ uống vào buổi sáng. Nguyên nhân là do cơ thể bị duy trì trong trạng thái căng thẳng sinh lý gần như liên tục, thay vì có khoảng thời gian “hồi phục”.
Đáng lo ngại hơn, khi thói quen uống cà phê liều cao đi kèm với các yếu tố nguy cơ khác, nguy cơ tim mạch sẽ tăng lên theo cấp số nhân. Các hợp chất diterpene có trong cà phê phin không lọc có thể làm tăng LDL-cholesterol. Caffeine liều cao gây tăng huyết áp, nhịp tim nhanh và co thắt mạch vành. Nicotine từ thuốc lá làm tăng độ cứng thành mạch và gây viêm nội mạc. Trong khi đó, việc thức khuya kéo dài tiếp tục phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên. Tất cả tạo nên một “công thức nguy hiểm” dễ kích hoạt biến cố tim mạch.
Đối với những người có nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc, đái tháo đường hoặc có tiền sử gia đình, các chuyên gia khuyến cáo cần kiểm soát chặt chẽ thói quen sử dụng cà phê.
Bác sĩ Hoàng khuyên, nên hạn chế caffeine dưới 400 mg mỗi ngày với người khỏe mạnh và dưới 200 mg với người có bệnh lý. Nếu sử dụng cà phê, nên ưu tiên loại Arabica, pha bằng giấy lọc để giảm hàm lượng diterpene, và chỉ uống vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, tránh sau 16–17 giờ.
Ngoài ra, tuyệt đối không kết hợp cà phê liều cao với thuốc lá, rượu bia hoặc tình trạng làm việc khuya kéo dài. Người dùng cũng cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo như tim đập nhanh, hồi hộp, đau ngực hoặc khó thở sau khi uống cà phê. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần ngừng sử dụng và đi khám chuyên khoa tim mạch.
Ngọc Minh
