Đào tạo nhân lực điện hạt nhân theo hướng liên ngành
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Quyết định số 2888/QĐ-BGDĐT về Chuẩn chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ các ngành về điện hạt nhân.
Theo Bộ GD&ĐT, việc ban hành chuẩn nhằm thống nhất các yêu cầu cốt lõi trong đào tạo nhân lực trình độ cao về điện hạt nhân, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học chủ động thiết kế chương trình phù hợp với định hướng nghiên cứu, điều kiện thực tế và nhu cầu nhân lực của đất nước.
Chuẩn mới cũng hướng tới tăng tính liên thông, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và nâng cao chất lượng đào tạo trong lĩnh vực điện hạt nhân.
Một điểm đáng chú ý là đào tạo nhân lực điện hạt nhân được tiếp cận theo hướng liên ngành, với sự tham gia của nhiều lĩnh vực chuyên môn.
Chuẩn chương trình xác định 22 ngành đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ liên quan đến điện hạt nhân, gồm 7 ngành cốt lõi và 15 ngành phụ trợ, liên ngành.
7 ngành cốt lõi gồm Vật lý nguyên tử và hạt nhân; Kỹ thuật hạt nhân; Vật lý kỹ thuật; Kỹ thuật nhiệt; Kỹ thuật năng lượng; Kỹ thuật điện; Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa.
Nhóm ngành phụ trợ, liên ngành trải rộng từ cơ khí, cơ điện tử, môi trường, vật liệu, xây dựng, hóa học, địa chất đến quản lý năng lượng.
Đáng chú ý, các lĩnh vực như Khoa học máy tính, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật máy tính, Trí tuệ nhân tạo và Khoa học dữ liệu cũng được đưa vào danh mục.
Việc phân nhóm các ngành được thực hiện dựa trên mức độ gắn kết trực tiếp của nền tảng đào tạo với các quá trình vật lý, hệ thống công nghệ chính cũng như chức năng vận hành, an toàn của nhà máy điện hạt nhân.
Người tốt nghiệp được cấp bằng theo ngành đào tạo tương ứng. Phụ lục văn bằng có thể ghi chú “Điện hạt nhân” hoặc nội dung tương đương.
Chuẩn mới xác định 3 định hướng chuyên sâu gồm: Công nghệ và hệ thống năng lượng điện hạt nhân; An toàn, an ninh và quản lý hạt nhân; Kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh.
Bên cạnh những kiến thức truyền thống về vật lý và công nghệ lò phản ứng, kỹ thuật nhiệt, hệ thống năng lượng, kỹ thuật điện, điều khiển - tự động hóa, an toàn và an ninh hạt nhân, chương trình đào tạo được yêu cầu tích hợp các công nghệ mới.
Bộ GD&ĐT ban hành chuẩn mới đào tạo nhân lực điện hạt nhân. Ảnh: Báo Chính phủ
Đặc biệt, định hướng Kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh kết hợp kiến thức kỹ thuật hạt nhân với khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, điều khiển - tự động hóa, mô phỏng tính toán và hạ tầng kỹ thuật thông minh.
Các công cụ số, mô phỏng, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được yêu cầu tích hợp phù hợp với từng định hướng đào tạo. Đồng thời, chương trình phải bảo đảm các yêu cầu về liêm chính học thuật, an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và khả năng kiểm chứng kết quả.
Riêng với định hướng Kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh, nội dung thực hành có thể bao gồm dữ liệu đặc thù của nhà máy điện hạt nhân, AI và phân tích dữ liệu, Digital I&C, bản sao số, an ninh mạng hệ thống công nghiệp, kiểm tra và robot thông minh.
Tăng thực hành, thí nghiệm và mô phỏng
Không chỉ chú trọng kiến thức lý thuyết, chuẩn mới tăng yêu cầu về thực hành, thí nghiệm, mô phỏng và khả năng giải quyết các vấn đề chuyên môn.
Các chương trình phải xác định cụ thể khối lượng thực hành, thí nghiệm, mô phỏng, thực tập hoặc nghiên cứu phù hợp với từng ngành và định hướng đào tạo.
Các học phần liên quan đến vật lý lò phản ứng, kỹ thuật nhiệt và hệ thống năng lượng phải có nội dung thực hành, thí nghiệm chuyên ngành hoặc mô hình mô phỏng lò phản ứng. Các nội dung thực hành về điện và tự động hóa cũng được yêu cầu bảo đảm phù hợp.
Với chương trình thạc sĩ định hướng ứng dụng, phương pháp đào tạo tập trung vào vấn đề, dự án và tình huống chuyên môn, gắn với mô phỏng, thực hành và giải quyết các vấn đề kỹ thuật, công nghệ.
Trong khi đó, chương trình thạc sĩ định hướng nghiên cứu và đào tạo tiến sĩ chú trọng phát triển năng lực nghiên cứu độc lập. Riêng đào tạo tiến sĩ phải gắn với nhóm nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học, công nghệ.
Chuẩn cũng đặt ra yêu cầu về năng lực ngoại ngữ đối với giảng viên và nhân lực tham gia chương trình. Năng lực này phải đáp ứng yêu cầu giảng dạy, nghiên cứu, khai thác tài liệu khoa học, tiêu chuẩn, quy chuẩn và tài liệu kỹ thuật chuyên ngành điện hạt nhân.
Để đáp ứng yêu cầu thực hành trong lĩnh vực điện hạt nhân, cơ sở vật chất, công nghệ và học liệu phải phù hợp với mục tiêu đào tạo, nghiên cứu cũng như sự phát triển của khoa học, công nghệ.
Các cơ sở đào tạo không nhất thiết phải tự sở hữu toàn bộ hạ tầng phục vụ thực hành. Chuẩn cho phép đáp ứng điều kiện thực hành thông qua nhiều hình thức như sở hữu trực tiếp, dùng chung trong cơ sở đào tạo, hợp tác với viện nghiên cứu, doanh nghiệp hoặc cơ sở khác; đồng thời có thể sử dụng hạ tầng số, điện toán đám mây và phần mềm từ xa.
Đối với nguồn, thiết bị bức xạ, việc sử dụng phải tuân thủ các quy định hiện hành và từng hình thức đáp ứng điều kiện thực hành phải có minh chứng phù hợp.
Các điều kiện thực hành được định hướng phục vụ nhiều nội dung chuyên môn, từ vật lý lò phản ứng, thủy nhiệt, truyền nhiệt, hệ thống nhà máy điện hạt nhân, điện và nguồn điện an toàn đến đo lường - điều khiển, phân tích an toàn, đánh giá rủi ro, an toàn bức xạ, an ninh hạt nhân và ứng phó sự cố.
Cùng với cơ sở vật chất, chuẩn cũng yêu cầu đội ngũ giảng viên và nhân lực hỗ trợ có chuyên môn phù hợp với từng định hướng đào tạo, có kinh nghiệm nghiên cứu và khả năng tham gia các hoạt động đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực điện hạt nhân.
Có thể dùng chung phòng thí nghiệm, tăng hợp tác với viện và doanh nghiệp. Ảnh: Bloomberg
Bộ GD&ĐT đồng thời khuyến khích các cơ sở đào tạo tăng cường hợp tác với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), các cơ sở nghiên cứu, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và các tổ chức quốc tế có uy tín.
Tài liệu hướng dẫn của IAEA và các tổ chức tương đương có thể được sử dụng như một nguồn học liệu quan trọng trong đào tạo và nghiên cứu.
Đối với những chương trình đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ các ngành về điện hạt nhân đã được ban hành trước ngày quyết định có hiệu lực, cơ sở đào tạo có trách nhiệm rà soát, điều chỉnh để đáp ứng các tiêu chí của chuẩn mới trong thời hạn 36 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực.
