Ngày 13/8 vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức công bố Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia mới, trong đó Hà Nội góp mặt với ba cái tên gắn liền với đời sống ẩm thực Thủ đô: Nghề làm bánh cuốn Thanh Trì (phường Vĩnh Hưng), Tri thức chế biến và thưởng thức Chả cá Lã Vọng, cùng Tri thức nấu cỗ Bát Tràng (xã Bát Tràng).
Đây đều là những món ăn không chỉ có giá trị dinh dưỡng, hương vị đặc sắc mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa và tập tục truyền đời của cộng đồng. Nếu như bánh cuốn Thanh Trì hay Chả cá Lã Vọng đã khá quen thuộ và phổ biến, du khách có thể dễ dàng thưởng thức tại nhiều nhà hàng, thì cái tên cuối cùng - "cỗ Bát Tràng" lại đặc biệt hơn nhiều.
Cụ thể, "cỗ Bát Tràng" chỉ mâm cỗ truyền thống của làng gốm trứ danh ven sông Hồng, gây ấn tượng mạnh bởi sự cầu kỳ trong chế biến và tinh tế trong trình bày. Và du khách chỉ có thể thưởng thức mâm cỗ theo cách chuẩn nhất, đặc trưng nhất, khi trực tiếp tới làng gốm trăm tuổi, nằm ở phía Đông Nam thủ đô Hà Nội.
Mâm cỗ Bát Trang cùng chả cá Lã Vọng và bánh cuốn Thanh Trì có trong Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia mới (Ảnh ST)
Mâm cỗ Bát Tràng gồm những món ăn gì?
Một mâm cỗ Bát Tràng thường được người dân làng gốm chuẩn bị rất công phu, đủ đầy cả sắc – hương – vị. Cấu trúc phổ biến là “sáu bát, tám đĩa” dành cho những dịp trọng thể, hoặc giản dị hơn là “bốn bát, bốn đĩa” trong các gia đình bình dân, song dù quy mô thế nào thì đều phản ánh tinh thần trọng lễ nghĩa và tính thẩm mỹ của cư dân nơi đây.
Các món ăn phổ biến thường thấy ở mâm cỗ bao gồm: Canh măng mực, su hào xào mực khô, chả tôm nướng lá lốt, nem chim bồ câu, canh bóng thả. Mỗi món ăn đều được chế biến tỉ mỉ từ khâu lựa chọn nguyên liệu, đun nấu cho đến bày biện sao cho đẹp mắt để tới bàn ăn của du khách.
Đầu tiên là canh măng mực, được làm từ măng khô Yên Bái, ngâm rửa nhiều lần cho bớt độ chát, mực khô Thanh Hóa được tẩy rượu gừng, nướng trên than hoa rồi xé sợi, xào săn. Tất cả sau đó được thả vào nồi nước dùng ninh từ xương lợn, gà và tôm he, tạo nên hương vị ngọt thanh, giòn sần sật khó quên.
Canh măng mực (Ảnh ANTĐ)
Tiếp đến là su hào xào mực khô với su hào thái sợi, chần nhanh để giữ độ giòn, trộn cùng mực nướng xé và các nguyên liệu như trứng, giò, nấm hương. Món ăn này vừa bình dị vừa cầu kỳ, đem lại vị ngọt thanh cân bằng cho cả mâm cỗ.
Món thứ 3 là chả tôm nướng là lốt, đem tới tới hương thơm đặc biệt: Thịt tôm và thịt heo được bọc trong lá lốt, nướng trên than hoa, ăn kèm nước chấm mè rang hoặc nước mắm chua ngọt. Không phải nem thịt lợn hay nem hải sản thường thấy, mâm cỗ Bát Tràng có món nem chim bồ cầu. Nhân nem ược làm từ thịt chim, mộc nhĩ, nấm hương, gói khéo trong bánh đa nem và rán hai lần để vỏ giòn rụm.
Cuối cùng là canh bóng thả - món ăn thể hiện rõ sự cầu kỳ của người nấu. Nguyên liệu chính là bóng bì lợn được làm sạch, cắt miếng vuông nhỏ, sau đó thả vào nồi nước dùng trong veo - ninh từ xương lợn và gà. Điểm đặc sắc của bát canh bóng nằm ở sự kết hợp nhiều nguyên liệu như mọc giỏ, nấm hương, cà rốt, su hào, đậu Hà Lan... Các loại rau củ thậm chí được tỉa hoa, tỉa lá công phu, tạo nên tổng thể món ăn vừa ngon miệng lại vừa đẹp mắt.
Nem chim câu...
và chả tôm nướng lá lốt là 2 món đặc trưng, độc đáo có trong mâm cỗ Bát Tràng
Ở phiên bản nhiều món hơn, mâm cỗ Bát Tràng còn có sự xuất hiện của gà luộc lá chanh, xôi gấc đỏ, xôi vò và giò lụa. Tổng thể mâm cỗ trở nên đủ đầy hơn bao giờ hết.
Tất cả các món ăn khi lên tới bàn ăn của thực khách sẽ được bày biện hài hòa trên chính bát đĩa gốm do làng làm ra. Đây được xem là hành động vừa tôn vinh nghề gốm truyền thống của ngôi làng trăm tuổi, vừa khiến mâm cỗ đậm tính văn hóa, nghệ thuật.
Du khách nhận xét gì về mâm cỗ Bát Tràng?
Không chỉ được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, mâm cỗ Bát Tràng còn để lại nhiều ấn tượng trong lòng du khách và giới chuyên môn. Bà Trần Thị Vân Anh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao Hà Nội, từng khẳng định với tờ Tuổi Trẻ Thủ đô: “Không cỗ đâu ngon bằng cỗ Bát Tràng”, nhấn mạnh sự tinh tế và đặc sắc của ẩm thực làng nghề.
Các doanh nghiệp lữ hành cũng ghi nhận du khách châu Âu đặc biệt yêu thích mâm cỗ Hà Nội xưa ở Bát Tràng, bởi sự kết hợp giữa hương vị truyền thống và trải nghiệm văn hóa tại không gian làng gốm.Trên mạng xã hội, nhiều travel blogger quốc tế bày tỏ sự bất ngờ khi thưởng thức canh măng mực hay su hào xào mực khô, mô tả món ăn là “surprisingly delicious” (ngon bất ngờ) và “đẹp mắt, cầu kỳ, tinh tế”.
Ảnh Báo Hà Nội mới
Nhiều chuyên trang về du lịch trong nước đánh giá, mâm cỗ Bát Tràng được ví như “tinh hoa ẩm thực đậm đà bản sắc Việt”, vừa ngon miệng, vừa giàu giá trị tinh thần, khi mỗi món ăn đều gắn với câu chuyện về nghề gốm và đời sống cư dân ven sông Hồng. Chính sự hòa quyện này khiến cỗ Bát Tràng không chỉ là bữa ăn, mà còn là trải nghiệm văn hóa.
Để thưởng thức trọn vẹn hương vị di sản, du khách có thể tìm đến những địa chỉ nổi bật ngay trong làng nghề: Ẩm thực làng cổ Bát Tràng Hòa Thu (thôn 1) với công thức gia truyền; nhà nghệ nhân Nguyễn Thị Lâm (kiến trúc Pháp cổ, thôn 1) – nơi có các món canh bóng, chim hầm cốm hạt sen; nhà cổ Tràng An của nghệ nhân Phạm Thị Diệu Hoài (thôn 2) lưu giữ phong cách truyền thống; hoặc trải nghiệm tại Nhà hàng Tinh Hoa trong Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt – nơi mâm cỗ được trình bày trang trọng như một “cỗ tiến vua”.
Ảnh VinWwonders
Có thể nói, mâm cỗ Bát Tràng không đơn thuần là những món ăn truyền thống mà còn là “tấm gương phản chiếu” văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần cộng đồng của ngôi làng trăm tuổi. Khi được nâng tầm thành sản phẩm du lịch, cỗ Bát Tràng trở thành cầu nối để du khách vừa thưởng thức ẩm thực, vừa chạm đến chiều sâu bản sắc văn hóa Việt.
