Có một sự thật mà tôi nghĩ sẽ đúng với rất nhiều người: Vào năm 18 tuổi, khi bắt đầu xa nhà, xa bố mẹ để đi học Đại học, đó cũng là lúc chúng ta thường phải nghe những lời căn dặn về tiền. Kiểu như là “tháng này bố mẹ chỉ cho được nhiêu đó thôi, chi tiêu nhớ tiết kiệm”; hoặc “1 cân thịt con mua thế là bị đắt, lần sau mua hàng khác tránh cái tiệm đó ra”,...
Năm 18 tuổi, tôi cũng thế. Cứ mỗi tối gọi điện về nhà, mẹ lại hỏi hôm nay ăn gì, tiêu hết bao nhiêu và bắt đầu dặn dò đủ thứ. Năm 19 tuổi, tôi khoe đã tìm được 2 lớp gia sư, mẹ lại dặn: “Tiền bố mẹ vẫn cho hàng tháng, tiền đi dạy thêm con phải tiết kiệm phòng khi bất trắc chứ không được tiêu hết”.
Trong suy nghĩ của mẹ, tiền là để tiết kiệm, còn trong suy nghĩ của tôi khi ấy, tiền là để tiêu. Mặc dù học phí bố mẹ đóng, tiền nhà bố mẹ trả, còn được cho thêm 4 triệu tiêu xài hàng tháng. 4 triệu cách đây 10 năm, với 1 đứa sinh viên, hoàn toàn không hề nhỏ nhưng tôi vẫn luôn thấy không đủ.
Mẹ thì vẫn luôn nhắc “phải tiết kiệm”, tôi vâng dạ 1000 nghìn lần và cũng là 1000 lần chưa bao giờ chịu nghe. Mãi cho đến giờ, khi đã 30 tuổi, trải qua không ít lần số dư tài khoản chỉ còn vài nghìn trong khi hơn tuần nữa mới tới ngày nhận lương, cũng không ít khi mất tiền chục triệu vì ham đầu tư sinh lời trong khi kiến thức không có lấy 1 mẩu, tôi mới phải thừa nhận: Mọi điều mẹ dạy về tiền, cách mẹ chi tiêu vun vén và nhìn xa trông rộng, đúng là chẳng bao giờ sai.
1. Gửi tiết kiệm nghĩa là “ăn chắc mặc bền”
30 tuổi, tôi mới có khoản tiền gửi tiết kiệm đầu tiên trong đời. Không phải do mẹ nhắc hay thúc giục, cũng chẳng phải vì lãi suất đang cao hay ham vài triệu tiền lãi. Sau nhiều lần cân nhắc chẳng biết nên làm gì với số tiền nhàn rỗi rồi lại tiêu mất, hoặc đầu tư xong lỗ, tôi nhận ra gửi tiết kiệm là an toàn nhất, cũng phù hợp nhất với mình.
Cách đây hơn chục năm, từ lúc tôi kiếm được lớp gia sư đầu tiên, mẹ đã bảo tôi nên gửi tiết kiệm. Mỗi tháng gửi 1 ít và cứ để đó, không mất đi đâu được, vài triệu rồi sẽ thành vài chục triệu hay cả trăm triệu. Đương nhiên, tôi chẳng nghe vì nghĩ có 2-3 triệu dạy thêm, biết bao giờ mới thành 100 triệu được. Nếu chịu nghe mẹ từ năm 19 tuổi, thì giờ chắc số dư tài khoản tiết kiệm của tôi cũng khá.
Gần đây khi tôi khoe mẹ “con gửi tiết kiệm rồi”, mẹ mới kể bố mẹ có 2 sổ tiết kiệm được gần 15 năm rồi. Cứ có dư 1 khoản dù chỉ là 2-3 triệu, mẹ cũng mang ra ngân hàng gửi thêm vào đó. Đến ngày đáo hạn, mẹ lại dồn cả lãi vào gốc, làm cuốn mới, cứ như vậy suốt 15 năm.
“Giờ đủ tiền dưỡng già” - Mẹ tôi khoe vậy đó!
2. “Của bền tại người”
Bố mẹ tôi đã nghỉ hưu, ở quê trồng rau nuôi gà mãi cũng chán nên thi thoảng, hoặc là bố tôi, hoặc là mẹ tôi sẽ bắt xe ra Hà Nội, tạt qua xem con gái ăn ở thế nào, ngủ lại 1 hôm rồi nhất quyết đòi về cho gà ăn với tưới cây, không bao giờ chịu ở lại lâu hơn.
Và cứ mỗi lần ra thăm, mẹ tôi lại vào vai… người dọn nhà. Mẹ lôi cái quạt của tôi ra lau hết bụi, dọn cả tủ lạnh sạch boong kin kít rồi cho thịt thà, rau củ mang từ quê lên để tôi ăn dần. Mẹ dọn cho tôi cả tủ quần áo, đồ ngủ gấp gọn, đồ mặc đi làm thì là phẳng phiu rồi treo lên. Trong suốt khoảng 2 tiếng dọn dẹp ấy, tôi cứ luôn miệng cản, mẹ thì bỏ ngoài tai và thi thoảng lại thở hắt ra: “Ôi con gái con đứa mà sống thế này”, “sao mua lắm quần áo mà để nhăn nhúm hết cả?”, “quạt bẩn thế này chả mấy mà hỏng?”, “tủ lạnh nhét toàn đồ linh tinh hao điện lắm”,...
Kể những lời phàn nàn của mẹ tôi, chắc đến mai không hết nhưng có thể tóm tắt bằng 1 câu thế này: “Của bền tại người”.
Cái tủ lạnh của bố mẹ ở quê, tôi nhớ nó xuất hiện trong nhà từ năm tôi lớp 6, đến giờ tôi 30 thì nó cũng 18, vẫn chạy ngon, vẫn mới và không bao giờ có 1 cọng rau héo hay nước thịt chảy ra két chặt trong ngăn đông. Nồi cơm điện hay cái quạt, cây lau nhà,... tất cả đều thế.
Mẹ tôi luôn bảo “của bền tại người”, nên cứ dăm bữa, mẹ lại lôi tất thảy ra lau. Còn tôi thì ngược lại, như mẹ nói là “vừa dùng vừa phá” nên rất hay tốn tiền. Cũng không cãi được…
3. Dùng hết đồ cũ mới mua đồ mới
Nhà tắm của tôi không bao giờ có dưới 5 chai sữa tắm, 3 chai dầu gội, 4 bịch nước giặt nước xả. Một phần vì tôi thích mỗi hôm dùng 1 loại, 1 phần vì thói quen “tiện săn sale”. Tương tự với tủ lạnh, đồ ăn lúc nào cũng ê hề. Đồ mẹ gửi ra còn chưa ăn hết nhưng đã tống thêm nào là rau củ, trái cây, thịt thà. Lúc nào cũng chật ních.
Mẹ tôi thì luôn phàn nàn về điều đó. Nếu tôi coi 1 khay thịt trong tủ lạnh chỉ là “chưa ăn”, thì trong mắt mẹ, đó là lãng phí. “Để đông cứng ra cả tháng trời rồi thì còn chất gì nữa”. Nếu tôi coi 1 chai sữa tắm hay dầu gội còn dở chỉ là “chưa dùng hết”, thì trong mắt mẹ, đó là vài trăm nghìn đến cả triệu bạc.
“Có dùng nữa không để mẹ mang về dùng cho đỡ phí?” dần trở thành 1 câu cửa miệng khác của mẹ tôi. Đến mức, dù tôi có mua đồ mới cho mẹ, mẹ cũng không chịu dùng mà chỉ lấy những thứ tôi đã bóc tem mà không chịu dùng cho hết.
Trước đây đã có lúc tôi rất bực vì mẹ cứ như vậy. Còn giờ, khi phải bỏ không ít mỹ phẩm, dầu gội, sữa tắm hay thức ăn chỉ vì quá date, tôi mới nhận ra mẹ dạy chẳng bao giờ sai thật. Thói quen ham săn sale vì thế cũng không còn quá đà nữa.
4. Luôn lo lắng cho những lúc “đột xuất cần tiền”
Đây là điều tôi nể mẹ nhất.
Cách đây 3 năm, ở tuổi 27, tôi vẫn là đứa kiếm bao nhiêu tiêu bấy nhiêu. Một phần vì thu nhập ổn định, một phần vì cũng chẳng nợ nần hay có gánh nặng tài chính nào phải lo. Còn bây giờ, khi thị trường việc làm là thứ “không ai có thể nói trước”, tôi mới bắt đầu biết sợ nếu lỡ thất nghiệp thì sao?
Mẹ thì đã luôn nhắc tôi chuyện này từ cả chục năm trước, rằng chẳng có gì là chắc chắn, mình giỏi vẫn có người giỏi hơn. Nay còn khỏe, mai đã ốm cũng là chuyện không có gì bất ngờ. Lúc đó tôi đã thầm nghĩ sao mẹ luôn tiêu cực, giờ mới thấm thía đó là biết lo xa.
Tôi vẫn nhớ năm lớp 10 tôi bị gãy chân, mẹ đưa tôi vào viện cùng 3 cọc tiền. Năm tôi lớp 12, chuồng gà bị bão sập, mẹ cũng đèo tôi ra ngân hàng rút tiền, tôi ngồi đằng sau ôm túi tiền cho mẹ. Đến năm tôi đỗ Đại học, mẹ đưa tôi ra tiệm máy tính, cho tôi chọn bất cứ chiếc laptop nào tôi thích. Mẹ bảo đó là quà của bố mẹ, tôi thích là được, bao nhiêu tiền cũng được.
Những khoảnh khắc ấy, vào lúc nó diễn ra, tôi đã không nghĩ gì nhiều. Nhưng giờ mới thấy đó chính là mẹ biết lo xa. Vì lo xa nên đã luôn chuẩn bị trước, tiết kiệm trước để đến lúc đột xuất cần tiền, mẹ chẳng cần tất tưởi đi vay.
Giờ nghĩ lại mới thấy, mẹ đã không dạy tôi bất kỳ bài học nào cụ thể về cách tiêu tiền hay giữ tiền, ngoài 1 câu: “Phải nhớ tiết kiệm”. 4 từ đó nghe đơn giản đến mức nhàm chán, nhưng không làm được thì có lẽ tôi sẽ mãi chẳng thể ổn định. Mẹ tôi thì chẳng học qua trường lớp tài chính nào, cũng không nói những điều cao siêu, nhưng bằng cách sống của mình, mẹ đã dạy tôi những bài học mà phải mất hơn 10 năm tôi mới chịu hiểu. Hóa ra, mẹ không hề hà tiện như tôi từng nghĩ, mẹ chỉ đang dùng tiền theo cách khôn ngoan nhất mà thôi.
Ngọc Linh
