Anh Nguyễn Minh Khánh* (32 tuổi, làm nghề xây dựng) vốn được bạn bè nhận xét là người “khỏe như vâm”, sống rất lành mạnh. Không hút thuốc, không rượu bia, chăm vận động, lại thường xuyên đi công trình nên anh tin rằng mình có sức đề kháng tốt. Chính vì thế, suốt nhiều năm, anh chưa từng đi khám sức khỏe định kỳ.
“Cảm thấy khỏe mạnh, không mệt mỏi, tôi nghĩ không cần đi khám sức khỏe làm gì. Cũng bận công việc, cứ nghĩ còn trẻ thì bệnh tật là chuyện xa vời”, anh Khánh chia sẻ.
Thế nhưng, một buổi sáng giữa tháng 9 vừa rồi, anh bắt đầu thấy ho nhẹ. Ban đầu, anh nghĩ do cảm lạnh hoặc hít phải bụi công trình nên chỉ ra hiệu thuốc mua vài viên kháng sinh. Nhưng cơn ho không dứt mà ngày càng nặng, đặc biệt là vào ban đêm. Đến tuần thứ hai, anh bắt đầu cảm thấy tức ngực, hơi thở ngắn và người mệt mỏi hơn thường ngày.
“Lúc đó tôi mới thấy hơi lo. Đi khám ở phòng khám gần nhà, bác sĩ khuyên nên chụp X-quang phổi. Khi xem phim, bác sĩ nghi ngờ có tổn thương nên chuyển tôi lên bệnh viện tuyến trên. Tôi vẫn nghĩ chỉ là viêm phổi thôi, nào ngờ...”, anh Khánh dừng lại một lúc, giọng chùng xuống.
Kết quả chụp CT ngực và sinh thiết sau đó khiến cả gia đình anh sững sờ: ung thư phổi. Bác sĩ cho biết, khối u nằm ở thùy dưới phổi phải, kích thước gần 3 cm. Tin dữ đến bất ngờ khiến anh và người thân mất ngủ nhiều đêm.
“Thật khó tin, vì tôi không hút thuốc, làm việc ngoài trời, lại ăn uống điều độ. Tôi từng nghĩ ung thư phổi chỉ xảy ra với những người hút thuốc lá lâu năm, không ngờ mình lại là bệnh nhân”, anh nói.
Các bác sĩ giải thích, ung thư phổi không chỉ xảy ra ở người hút thuốc. Ô nhiễm không khí, bụi mịn, yếu tố di truyền, làm việc trong môi trường có hóa chất độc hại hoặc thói quen chủ quan không đi khám định kỳ đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. May mắn, trường hợp của anh Khánh được phát hiện chưa quá muộn, còn khả năng can thiệp phẫu thuật và điều trị kết hợp.
“Giờ tôi mới hiểu, khỏe không có nghĩa là không bệnh. Nếu tôi tiếp tục chủ quan, có lẽ vài tháng nữa khối u sẽ phát triển, khi đó mọi thứ sẽ khác”, anh Khánh gửi lời khuyên tới những người trẻ như mình.
Phát hiện sớm ung thư phổi, tăng cơ hội sống
Theo thống kê của GLOBOCAN 2022, mỗi năm tại Việt Nam có hơn 26.000 ca mắc mới ung thư phổi và hơn 23.000 trường hợp tử vong do căn bệnh này. Ung thư phổi đứng thứ hai về tỷ lệ mắc và là nguyên nhân tử vong hàng đầu do ung thư.
Đáng lo ngại, khoảng 70% bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi việc điều trị gặp nhiều khó khăn và tiên lượng sống giảm đáng kể. Trong khi đó, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt tới 60–80%; nhưng nếu phát hiện muộn, con số này chỉ còn dưới 10%.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ: "Nếu phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể lên tới 90%".
Ung thư phổi ở giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng đặc hiệu – người bệnh có thể chỉ ho nhẹ, hơi mệt hoặc thỉnh thoảng tức ngực. Khi khối u phát triển, triệu chứng mới trở nên rõ ràng hơn: ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực, khàn tiếng, sụt cân nhanh hoặc khó thở.
PGS Phương cho hay, phát hiện sớm ở giai đoạn I (khối u dưới 4cm, chưa di căn) giúp tỷ lệ sống sau 5 năm đạt 90%. Ở giai đoạn muộn (III-IV), tỷ lệ này giảm xuống dưới 20%. Do đó, tầm soát định kỳ là chìa khóa. Đặc biệt, với người hút thuốc lá trên 30 năm, các khuyến cáo cho thấy chụp CT liều thấp để phát hiện tổn thương nhỏ từ 2-3mm và giúp phát hiện sớm ung thư phổi.
Cũng theo PGS Phương, nhóm nguy cơ cao cần khám sàng lọc bao gồm: Người hút thuốc lá trên 20 năm; Tiền sử gia đình có người mắc ung thư phổi; Tiếp xúc với amiăng, khí radon trong công việc; Bệnh nhân có tiền sử bệnh phổi mạn tính cần sàng lọc định kỳ bằng chụp CT ngực liều thấp (LDCT). Phương pháp này giúp phát hiện các nốt bất thường chỉ vài milimet – giai đoạn mà người bệnh chưa hề có triệu chứng.
Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, chụp CT ngực liều thấp giúp giảm tới 20% nguy cơ tử vong do ung thư phổi ở nhóm có nguy cơ cao. Một số bệnh viện lớn ở Việt Nam hiện đã triển khai chương trình tầm soát này với chi phí hợp lý, khuyến khích người dân chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ.
(*) Tên nhân vật đã được thay đổi.
Ngọc Minh
