Gia tăng ca mắc bệnh sởi
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC), từ đầu năm 2024 đến nay, tổng số ca sốt phát ban nghi sởi được ghi nhận tại cộng đồng và cơ sở y tế tại Thành phố là 597 ca; trong đó, số ca dương tính với sởi là 346 ca (bao gồm 153 trẻ cư ngụ tại Thành phố Hồ Chí Minh và 193 trẻ cư ngụ tại các tỉnh, thành phố khác). Trong khi đó, từ năm 2021 - 2023, cả Thành phố Hồ Chí Minh chỉ có 1 ca xét nghiệm dương tính với sởi.
Bệnh sởi đã xuất hiện tại 57 phường, xã thuộc 16/22 quận, huyện và thành phố Thủ Đức. Phần lớn các ca bệnh sởi được ghi nhận là trẻ dưới 5 tuổi; số bệnh nhân chưa tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ 2 mũi vaccine sởi chiếm đến 66%; 30% không rõ tiền sử tiêm chủng.
Theo thống kê của Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh, từ đầu năm 2024 đến hết ngày 28/7, khu vực phía Nam có 1.147 trường hợp sốt phát ban nghi sởi được báo cáo, trong đó có 481 ca có xét nghiệm dương tính (ca xác định). Số ca sốt phát ban nghi sởi tăng gấp 5,5 lần so với cùng kỳ năm 2023.
Đáng chú ý, trong đợt dịch bệnh sởi năm nay, các bệnh viện ở Thành phố Hồ Chí Minh đã ghi nhận 3 trường hợp tử vong liên quan đến bệnh sởi.
Gia tăng ca nhiễm sởi do "lỗ hổng" vắc xin - Ảnh: Sở Y tế Đắk Lắk
Trường hợp thứ nhất là bé gái 3 tuổi, có bệnh nền suy giảm miễn dịch thể giảm kháng thể, chậm phát triển tâm vận, suy dinh dưỡng, bé chưa được tiêm chủng vắc xin sởi.
Trường hợp thứ 2 là bé gái 4 tháng tuổi, bị hội chứng Cushing, tăng tuyến thượng thận, chưa đủ tuổi tiêm chủng.
Trường hợp thứ ba là bé trai 7 tuổi, bị bệnh bạch cầu cấp dòng lympho đã ghép tủy, suy tim và suy thận mạn, đã tiêm chủng 2 mũi vắc xin sởi.
Cả 3 trẻ này đều mắc những bệnh lý mạn tính, dẫn đến biến chứng nặng khi mắc bệnh sởi và đã tử vong dù được tích cực điều trị.
Một trong những nguyên nhân khiến bệnh sởi gia tăng là do gián đoạn tiêm chủng trong và sau COVID-19. Tỷ lệ tiêm chủng sởi mũi 1 cho trẻ sinh năm 2023 trên địa bàn Thành phố chỉ mới đạt 89,2%, chưa có quận huyện nào đạt trên 95% (tỷ lệ bao phủ vaccine sởi giúp phòng ngừa dịch sởi bùng phát). Tỷ lệ tiêm chủng vaccine sởi mũi 2 cho trẻ sinh năm 2019 đến năm 2022 cũng chưa đạt 95%.
Tại cuộc họp trực tuyến giữa Sở Y tế TP.HCM với các cơ sở y tế trực thuộc về tình hình phòng chống dịch sởi,
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết sởi là bệnh lây qua đường hô hấp. Trung bình một ca sởi sẽ lây cho 12-18 người khác, trong khi một ca mắc COVID-19 chỉ lây cho 2-5 người khác.
Trước đây, có một thời gian dài gần như không có ca sởi ở TP.HCM. Giai đoạn vừa rồi thành phố bị đứt gãy nguồn cung ứng vaccine do đại dịch và sau đại dịch, dẫn đến khoảng trống miễn dịch nên sởi ở TP.HCM tăng.
Bệnh sởi chủ yếu gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi
Bệnh sởi có biểu hiện đặc trưng là sốt, viêm long đường hô hấp, viêm kết mạc và phát ban, có thể dẫn đến nhiều biến chứng như viêm phổi, viêm não, viêm tai giữa, viêm loét giác mạc, tiêu chảy.... Và có thể gây tử vong.
Bệnh sởi cũng ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của cơ thể, có thể khiến cơ thể "quên" cách tự đề kháng trước các bệnh nhiễm trùng và làm trẻ bệnh trở nên yếu ớt, dễ bị bệnh. Trẻ nhỏ chưa tiêm chủng, trẻ suy dinh dưỡng, phụ nữ có thai và người bị suy yếu hệ thống miễn dịch là những người có nguy cơ biến chứng nặng nếu mắc bệnh sởi.
Mọi người đều có thể mắc bệnh sởi, tuy nhiên bệnh chủ yếu gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi.
Sởi có thể gây chuyển biến nặng ở những trẻ có bệnh nền
Những trẻ không được tiêm chủng hoặc chưa tiêm chủng đầy đủ là đối tượng đầu tiên của bệnh sởi và trở thành "cầu nối" lây nhiễm cho những người xung quanh, bao gồm người lớn chưa được chủng ngừa sởi trước đây, trẻ nhỏ chưa đến tuổi chỉ định tiêm ngừa sởi và cả những người đã tiêm ngừa đủ 2 mũi.
Chỉ khi tỉ lệ miễn dịch trong cộng đồng đạt trên 95% với 2 liều vắc xin, dịch bệnh sởi mới có thể được kiểm soát.
Cách chăm sóc trẻ mắc bệnh sởi đúng cách
Dấu hiệu nổi trội của bệnh sởi là phát ban. Khi mắc sởi, trẻ sẽ phát ban từ sau gáy, rồi lan ra phía mặt và lan đến tay, chân...
Đặc biệt, trẻ sẽ sốt cao (39-40 độ C) liên tục, không hạ trong quá trình phát ban, đồng thời có những biểu hiện chảy nước mũi, miệng, ho hay viêm kết mạc.
Nếu trẻ sốt 2-3 ngày kèm phát ban toàn thân, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám ngay để bác sĩ chẩn đoán trẻ nhiễm siêu vi phát ban thông thường hay mắc sởi giai đoạn đầu.
Nếu trẻ có thêm các dấu hiệu khác như ho, sổ mũi, chảy nước mắt, viêm kết mạc, bác sĩ nên nghĩ ngay đến bệnh sởi.
Để phòng ngừa trẻ chuyển biến nặng, cha mẹ cần đảm bảo 4 nguyên tắc sau đây khi chăm sóc trẻ:
Một: Điều trị hỗ trợ các triệu chứng của bệnh bao gồm sốt, ho, nghẹt mũi, đỏ mắt và đau miệng
Hai: Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và tăng cường bú mẹ đối với trẻ sơ sinh
Ba: Bổ sung vitamin A vào cơ thể bé
Bốn: Theo dõi các dấu hiệu nặng của bệnh sởi:
- Sốt: Khi trẻ bị sốt nên để trẻ mặc thoáng, không mặc nhiều quần áo hay quấn chăn lên người trẻ. Dùng thuốc hạ sốt trong trường hợp trẻ sốt cao trên 38,5 độ C. Cho trẻ bú nhiều hơn, kết hợp cho trẻ uống thêm nhiều nước.
- Ho: Nếu trẻ bị ho nhưng không kèm theo thở nhanh, có thể cho bé uống thuốc ho theo chỉ định của bác sĩ hoặc một phương thuốc thảo dược như trà chanh, mật ong an toàn cho trẻ (nên hỏi ý kiến bác sĩ, không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi).
- Nghẹt mũi: Nên cho trẻ rửa mũi bằng nước muối sinh lý để làm sạch mũi trước khi cho bú hoặc ăn.
Tỉ lệ miễn dịch trong cộng đồng phải đạt trên 95% với 2 liều vắc xin, dịch bệnh sởi mới có thể được kiểm soát
- Mắt đỏ (viêm kết mạc): Phụ huynh nên lau mặt cho bé bằng khăn sạch mềm, thấm ướt. Nếu mắt bị dính ghen thì nên đưa bé đi khám bác sĩ ngay.
- Đau loét miệng: Cho trẻ súc miệng bằng nước sạch (tốt nhất là bằng nước muối) càng nhiều lần càng tốt, ít nhất 4 lần/ ngày. Cho trẻ uống nước thường xuyên
Trẻ cần được đưa đi khám ngay khi thấy các biểu hiện:
- Thở nhanh: Trẻ được coi là thở nhanh khi tần suất thở > 50 nhịp/phút với trẻ dưới 1 tuổi và > 40 nhịp/phút với trẻ trên 1 tuổi.
- Trẻ có các biểu hiện của mất nước bao gồm môi khô, khóc không nước mắt, khát nước, quấy.
- Khi khóc nghe thấy tiếng thở rít, giọng khàn.
- Trẻ bị loét miệng, biếng ăn, tiêu chảy, nôn, đau mắt, đau tai, sốt kéo dài trên 4 ngày.
Trẻ cần nhập viện khi có các biểu hiện:
- Trẻ không thể uống nước hay bú sữa mẹ
- Trẻ bị co giật, sốt cao không hạ, li bì, khó thức dậy
- Trẻ bị loét miệng nhiều
- Trẻ thở nhanh, thở co lõm ngực, thở nghe thấy tiếng rít
- Trẻ có biểu hiện mất nước nặng bao gồm môi khô, da chùng xuống, khóc không nước mắt, đi tiểu ít
- Trẻ bị suy dinh dưỡng nặng
- Trẻ bị loét giác mạc, nhìn kém, viêm tai xương chũm
Hiện nay, sởi không có thuốc điều trị đặc hiệu, đa phần tự khỏi bệnh. Tuy nhiên có ca diễn tiến nặng trên trẻ suy giảm miễn dịch, bệnh mạn tính, ác tính...Do đó, cha mẹ cần chăm sóc đúng cách, thực hiện cách ly để tránh lây nhiễm và đưa trẻ đến viện thăm khám để được điều trị kịp thời.
