Nhắc đến đặc sản Lạng Sơn, na núi đá Chi Lăng luôn là cái tên khiến nhiều người tò mò bởi thức quả này được gieo trồng trên những sườn núi đá cao. Giữa địa hình hiểm trở, cây na lại cho ra những trái to đều, cùi dày, ít hạt và mang vị ngọt thơm đặc trưng. Không chỉ vậy, hành trình vận chuyển những thúng na từ đỉnh núi xuống chân núi cũng trở thành một nét độc đáo mỗi độ vào mùa.
Tại Chi Lăng, na chủ yếu sinh trưởng trên vùng núi đá dốc và khắc nghiệt. So với na trồng ở đất thịt thông thường, na núi đá được người dân địa phương đánh giá cao hơn hẳn về chất lượng nhờ phần thịt quả chắc, mã đẹp và hương vị đậm đà. Dù cây có thể bắt đầu cho trái sau khoảng ba năm gieo trồng, nhưng để cây đậu nhiều quả, trái lớn đều và chín đúng vụ, người nông dân phải bỏ ra không ít công sức chăm sóc.
Do diện tích đất liền thổ trên các sườn núi đá không nhiều, người dân phải thường xuyên vun xới, bổ sung thêm đất, làm cỏ và tỉa cành theo từng giai đoạn phát triển của cây. Khi gần đến thời điểm thu hoạch, để giữ cho quả có mẫu mã đẹp và hạn chế sâu bệnh, na còn được bảo vệ nghiêm ngặt khỏi ruồi vàng bằng các biện pháp sinh học kết hợp sử dụng chai nhựa.
Bên cạnh khâu chăm sóc, khó khăn lớn nhất của người trồng na Chi Lăng chính là công đoạn đưa nông sản xuống núi. Trải qua những cung đường dốc và trơn trượt, việc gùi từng thúng na trên lưng vừa tốn nhiều thời gian, sức lực, vừa dễ khiến quả bị va đập và dập nát.
Để khắc phục tình trạng này, khoảng chục năm trở lại đây, người dân địa phương đã sáng tạo ra hệ thống "tời na" vận hành bằng dây cáp, bánh ròng rọc và động cơ xe máy. Hệ thống gồm hai đường dây cáp được thiết kế song song, nối thẳng từ đỉnh núi xuống điểm tập kết ở chân núi. Sau khi thu hái và lựa chọn kỹ lưỡng, những quả na được xếp cẩn thận vào giỏ để đưa lên hệ thống kéo xuống.
Nhắc đến đặc sản Lạng Sơn, na núi đá Chi Lăng luôn là cái tên khiến nhiều người tò mò bởi thức quả này được gieo trồng trên những sườn núi đá cao. Ảnh: Phụ nữ & Pháp luật
Mỗi thúng na thường có trọng lượng khoảng 20-30kg, trong khi một lượt tời có thể chở tối đa tới 70kg. Quá trình vận hành diễn ra rất nhịp nhàng: khi những thúng na đầy được thả xuống, các giỏ rỗng lại được kéo ngược lên núi để tiếp tục công việc. Sáng kiến này không chỉ giúp tiết kiệm tối đa sức lao động, giảm thiểu tình trạng dập nát quả, mà còn được bà con tận dụng để vận chuyển phân bón lên núi, giúp khâu chăm sóc cây thuận tiện hơn rất nhiều.
Khi xuống đến chân núi, na sẽ được phân loại theo kích cỡ, lót giấy báo và đóng cẩn thận vào thùng xốp trước khi chuyển đi tiêu thụ. Na núi đá Chi Lăng có hai loại phổ biến là na dai và na bở. Nếu na dai ghi điểm nhờ lớp vỏ mềm, thịt trắng, ít hạt, dễ bóc và bảo quản được lâu; thì na bở lại hấp dẫn bởi múi to, thịt mềm và vị ngọt đậm đà dù thường có nhiều hạt hơn.
Vào khoảng tháng 8 hằng năm, Chi Lăng chính thức bước vào mùa thu hoạch rộ. Lúc này, những vườn na trên núi đá không chỉ bận rộn mùa màng mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn du khách. Nhiều người tìm đến đây để được tận mắt chứng kiến cảnh thu hái, thưởng thức na chín cây ngay tại vườn và chọn mua những thúng na tươi ngon nhất về làm quà sau chuyến đi Lạng Sơn.
Hiện tại, giá na mua trực tiếp tại vườn dao động trong khoảng 35.000-60.000 đồng/kg tùy kích cỡ và thời điểm. Riêng những quả có kích thước đặc biệt lớn, trọng lượng đạt mức 2 quả/kg, khi được vận chuyển xuống thị trường Hà Nội có thể bán với mức giá từ 80.000 đến 120.000 đồng/kg, theo tờ Phụ nữ & Pháp luật.
Những lợi ích sức khỏe của quả na
Giàu năng lượng
Quả na có giá trị calo cao, chứa fructose và glucose đơn giản, có thể dễ dàng phân hủy và cung cấp năng lượng dồi dào cho cơ thể. Na là trái cây cung cấp các dưỡng chất cần thiết chống lại mệt mỏi, suy nhược cơ thể. Na cũng chứa sắt, có tác dụng chữa bệnh thiếu máu và loại bỏ tình trạng yếu ớt, uể oải do thiếu năng lượng.
Ngăn ngừa và hỗ trợ trị nhiễm trùng da
Quả na là "kho báu" của nhiều chất dinh dưỡng tốt cho da như vitamin A, vitamin B6, vitamin C và một số chất dinh dưỡng thiết yếu như kẽm, đồng. Những chất dinh dưỡng mạnh mẽ này giúp điều trị, ngăn ngừa rất nhiều tình trạng da mạn tính và các vấn đề về da, bao gồm mụn trứng cá, dị ứng, áp-xe và một số bệnh liên quan đến da khác.
Quả na giúp cải thiện chức năng tim mạch
Chứa chất béo không bão hòa và acid béo omega-6 lành mạnh, quả na có tác dụng trong việc tăng cường hệ thống tim mạch bằng cách ngăn ngừa các tình trạng tim mạch, do đó ngăn ngừa đau tim và đột quỵ.
Quả na có giá trị calo cao, chứa fructose và glucose đơn giản, có thể dễ dàng phân hủy và cung cấp năng lượng dồi dào cho cơ thể. Ảnh: Sức khỏe & Đời sống
Giảm nguy cơ ung thư
Là loại quả giàu chất chống oxy hóa, na chứa nhiều flavonoid, mang lại nhiều lợi ích cho cơ thể, bao gồm ngăn ngừa và giảm viêm cũng như ngăn ngừa sự phát triển của tế bào ung thư.
Hỗ trợ tiêu hóa tốt
Kết hợp quả na vào chế độ ăn uống thúc đẩy quá trình tiêu hóa khỏe mạnh và duy trì hoạt động bình thường của ruột, do đó ngăn ngừa táo bón hiệu quả vì quả na chứa nhiều chất xơ. Chất xơ là thành phần quan trọng giúp quá trình tiêu hóa diễn ra trơn tru với sự hấp thụ tối ưu các chất dinh dưỡng. Quả na cũng chứa vitamin B, kích thích quá trình trao đổi chất đồng thời tăng cường khả năng chuyển hóa thức ăn thành năng lượng của cơ thể.
Giảm căng thẳng oxy hóa
Căng thẳng oxy hóa và tổn thương có thể trở thành nguyên nhân duy nhất dẫn đến các vấn đề sức khỏe từ nhẹ đến nghiêm trọng. Vitamin C, flavonoid và các chất chống oxy hóa khác có trong quả na giúp chống lại các gốc tự do, do đó làm giảm nguy cơ tác dụng phụ của căng thẳng oxy hóa.
