Khi nói về AI và việc làm, nhiều người thường nghĩ đến một viễn cảnh khá quen thuộc. Robot và phần mềm sẽ thay thế các công việc đơn giản trước, rồi mới dần tiến lên những công việc phức tạp hơn.
Nhưng báo cáo nghiên cứu mới của Anthropic lại cho thấy câu chuyện đang diễn ra theo hướng gần như ngược lại.
Trong nghiên cứu công bố đầu tháng 3, Anthropic phân tích dữ liệu sử dụng Claude để xem AI đang được dùng vào những loại công việc nào. Thay vì dự đoán tương lai, họ nhìn vào cách AI thực sự được sử dụng trong hàng triệu cuộc hội thoại liên quan tới công việc. Kết quả cho thấy các nghề bị AI "chạm" nhiều nhất hiện nay lại chủ yếu là các nghề trí óc.
Những công việc như lập trình viên, nhà phân tích nghiên cứu thị trường, nhân viên tài chính, nhân viên hỗ trợ khách hàng hay xử lý dữ liệu đều nằm trong nhóm có mức độ phơi nhiễm AI cao. Trong đó riêng lập trình viên đứng đầu bảng, với khoảng ba phần tư tác vụ có thể được AI hỗ trợ ở mức độ nào đó.
Ngược lại, nhiều nghề lao động phổ thông hoặc đòi hỏi thao tác vật lý lại gần như chưa bị ảnh hưởng đáng kể.
Ví dụ như đầu bếp, thợ sửa xe, bartender hay nhân viên cứu hộ. Những công việc này cần sự hiện diện thực tế, kỹ năng thao tác và phản ứng trong môi trường vật lý. Đây là những thứ mà AI hiện vẫn chưa thể thay thế trực tiếp.
Một chi tiết khá thú vị trong báo cáo là đặc điểm của nhóm nghề bị AI tác động mạnh. Theo dữ liệu của Anthropic, nhóm này thường có mức thu nhập cao hơn trung bình khoảng 47%. Họ cũng có trình độ học vấn cao hơn đáng kể, với tỷ lệ có bằng sau đại học cao gấp gần bốn lần so với nhóm nghề ít bị AI ảnh hưởng.
Nói cách khác, AI hiện đang tham gia sâu vào các công việc văn phòng và công việc tri thức hơn là các nghề lao động tay chân.
Lý do cũng khá dễ hiểu. Các mô hình AI hiện nay rất giỏi xử lý văn bản, viết nội dung, phân tích dữ liệu, lập trình hoặc tóm tắt thông tin. Đây đều là những nhiệm vụ nằm trong nhiều công việc văn phòng hiện đại.
Trong khi đó, các công việc đòi hỏi thao tác thực tế như nấu ăn, sửa chữa hay vận hành thiết bị vẫn cần con người trực tiếp làm việc trong thế giới vật lý.
Điều này khiến một số giả định phổ biến về AI trở nên không còn chính xác hoàn toàn. Nhiều người từng nghĩ AI sẽ thay thế các công việc đơn giản trước. Nhưng thực tế cho thấy AI đang len vào những công việc tri thức khá nhanh. Dĩ nhiên điều đó không có nghĩa các nghề trí óc sẽ biến mất.
Anthropic nhấn mạnh rằng trong phần lớn trường hợp, AI hiện được dùng để hỗ trợ con người nhiều hơn là thay thế hoàn toàn. AI có thể viết bản nháp, gợi ý code, tóm tắt tài liệu hoặc xử lý dữ liệu ban đầu. Con người vẫn là người kiểm tra, chỉnh sửa và đưa ra quyết định cuối cùng. Điều này tạo ra một bức tranh khá thú vị cho thị trường lao động.
Những nghề tưởng như "an toàn vì học cao" lại đang là nơi AI xuất hiện nhiều nhất. Trong khi đó nhiều nghề cần kỹ năng thực hành ngoài đời thực vẫn giữ được khoảng cách khá lớn với trí tuệ nhân tạo.
Có lẽ vì vậy mà khi nói về AI và việc làm, câu hỏi quan trọng không còn là nghề nào sẽ biến mất. Câu hỏi đáng suy nghĩ hơn có thể là nghề nào sẽ thay đổi cách làm việc nhanh nhất.
Và theo nghiên cứu của Anthropic, câu trả lời hiện đang nghiêng khá nhiều về các công việc trí óc.
Thế Duyệt
