Năm 2019, Việt Nam lần đầu có một công trình nghiên cứu trí tuệ nhân tạo được chấp nhận tại một hội nghị khoa học hàng đầu thế giới, khi Viện nghiên cứu trí tuệ nhân tạo VinAI công bố hai kết quả tại NeurIPS, hội nghị thường được giới nghiên cứu xem là sự kiện uy tín nhất trong ngành. Đến năm 2026, chỉ trong một mùa hội nghị, Tập đoàn FPT có 5 công trình được chọn cùng lúc tại ba hội nghị khác nhau là ACL, PAKDD và ICML.
Ba hội nghị này đều thuộc nhóm khắt khe nhất trong lĩnh vực AI. ACL 2026 nhận 12.148 bài nghiên cứu, chỉ 19% được chọn vào chương trình chính và 18% vào tuyển tập Findings. PAKDD chọn 184 trong số 728 bài gửi về, tương đương khoảng 25%. ICML nhận hơn 23.900 bài sau vòng sơ loại, tỷ lệ chấp nhận khoảng 26,6%. Ba hội nghị lần lượt diễn ra tại Hong Kong từ ngày 9 đến 12/6, San Diego, Mỹ từ ngày 2 đến 7/7 và Seoul, Hàn Quốc từ ngày 6 đến 11/7.
Nhóm nghiên cứu từ chương trình FPT AI Residency
Trong 5 công trình của FPT, FastDiSS đáng chú ý vì hướng tới một vấn đề thực dụng: làm sao để các mô hình ngôn ngữ dạng khuếch tán tạo văn bản nhanh hơn mà không cần chạy qua hàng nghìn bước khử nhiễu như cách làm phổ biến trước đây. Nhóm nghiên cứu, trong đó có Tiến sĩ Hoàng Thanh Tùng, Giám đốc Multimodal AI Lab thuộc Viện Quantum AI và Cyber Security của FPT, đề xuất một cách huấn luyện mới giúp mô hình chịu được sai số khi tự tham chiếu lại dự đoán trước đó của chính nó. Theo nhóm nghiên cứu, cách làm này giúp tốc độ tạo văn bản nhanh hơn tới 400 lần trong những trường hợp so sánh với các phương pháp cũ chạy nhiều bước, một mức cải thiện đáng kể cho các ứng dụng cần phản hồi tức thời như chatbot hay trợ lý ảo.
Tiến sĩ Hoàng Thanh Tùng, Giám đốc Multimodal AI Lab thuộc Viện Quantum AI và Cyber Security của FPT
Một công trình khác là CodeWiki cũng đã vượt ra khỏi khuôn khổ một bài báo khoa học thông thường. Đây là công cụ giúp AI tự động tạo tài liệu kỹ thuật cho các phần mềm lớn, hỗ trợ bảy ngôn ngữ lập trình khác nhau, và đã được công khai dưới dạng mã nguồn mở để bất kỳ lập trình viên nào cũng có thể cài đặt và sử dụng. CodeWiki vừa được FPT công bố tại ACL 2026, vừa đã thu hút sự chú ý của một số trang công nghệ quốc tế từ trước khi hội nghị diễn ra.
Bức tranh AI Việt Nam tại các hội nghị này không chỉ có FPT. VinAI cho biết đã tăng từ 6 công bố năm 2019 lên 117 công bố vào năm 2023 tại các hội nghị AI hàng đầu. Năm 2025, một kỹ sư AI của Zalo cũng trình bày nghiên cứu về bộ công cụ đánh giá mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt tại ACL, tổ chức ở Vienna, Áo. Ngoài các doanh nghiệp, một số nhà khoa học gốc Việt cũng đang giữ vai trò trong việc điều hành học thuật của chính các hội nghị này, một vị trí thường chỉ dành cho những người có uy tín chuyên môn cao trong ngành.
Nhóm nghiên cứu đề tài phát triển đề tài EquiFashion tại PAKDD 2026
Một điểm chung khác giữa các công trình lần này là tính hợp tác quốc tế. FastDiSS có đồng tác giả từ một đại học tại Đan Mạch, còn CodeWiki có sự tham gia của nhà nghiên cứu tại một đại học khác bên ngoài Việt Nam. Đây không phải điều mới trong nghiên cứu AI, các nhóm nghiên cứu lớn trên thế giới hầu như luôn hợp tác xuyên biên giới, nhưng nó cho thấy các nhà nghiên cứu Việt Nam đang dần trở thành một phần của mạng lưới học thuật toàn cầu, thay vì làm việc tách biệt.
Việc nhiều cái tên Việt Nam cùng xuất hiện tại các hội nghị AI hàng đầu trong một khoảng thời gian ngắn là tín hiệu cho thấy hệ sinh thái nghiên cứu trong nước đang dày lên, không chỉ dừng ở một vài cá nhân hay một công ty đơn lẻ. Ba hội nghị PAKDD, ACL và ICML sẽ tiếp tục diễn ra trong các tháng tới tại Hong Kong, San Diego và Seoul, đây cũng là dịp để theo dõi xem còn những công trình nào của Việt Nam được công bố trong thời gian tới.
