Nga đã bắt đầu mở đợt tấn công quy mô lớn bằng tên lửa và drone tiến sâu vào lãnh thổ Ukraine.
Quân đội Nga đạt được thành công này là nhờ chuỗi đợt tập kích đặc biệt làm vô hiệu hóa và xé lẻ hệ thống phòng không của Ukraine.
Các cuộc không kích bắt đầu từ ngày 10/9. Trong đợt tấn công mang tính hệ thống này, Nga không chỉ đánh trúng các vị trí của các tổ hợp tên lửa phòng không và các nhóm hỏa lực cơ động, mà còn tiêu diệt nhiều đài radar của Ukraine.
Công cụ chủ lực tước đi khả năng chiến đấu của phòng không Ukraine chính là các dòng đạn tuần kích (loại UAV cảm tử/loiter munition) thế hệ mới nhất của Nga mang tên "Banderol" và "Dan".
Chúng không chỉ sở hữu độ chính xác cực cao mà gần như "bất khả xâm phạm" trước hỏa lực của các nhóm hỏa lực cơ động hay drone đánh chặn. Ngoài ra, những khí tài này còn là mục tiêu cực kỳ hóc chuẩn đối với hầu hết các hệ thống và tổ hợp tên lửa phòng không hiện đại.
Tạp chí Svobodnaya Pressa (SP) từng thông tin về việc khởi động dự án "Banderol" vào mùa xuân năm 2025. Kể từ đó, loại vũ khí tấn công tiên tiến này đã trải qua quá trình nâng cấp rất toàn diện, được bổ sung nhiều tính năng độc đáo. Bên cạnh đó, kho khí tài của Lực lượng Vũ trụ Nga cũng được bổ sung thêm một "người chị em" của "Banderol" — dòng đạn tuần kích "Dan".
Tiêm kích thu nhỏ
Nhiệm vụ của đạn tuần kích đã được thể hiện ngay trong chính tên gọi của nó. "Tuần kích" nghĩa là thực hiện chuyến bay với các thông số và tốc độ sao cho có thể lơ lửng trên không lâu nhất có thể, đồng thời sẵn sàng phản ứng phản công tức thì trước các mối đe dọa phát sinh.
Có ý kiến cho rằng tất cả các tên lửa hành trình hiện đại của Nga đều có chế độ "tuần tra" — tức là bay vòng quanh một khu vực chỉ định để chờ thời điểm khai hỏa được cài đặt sẵn trong nhiệm vụ bay. Tuy nhiên, đạn tuần kích lại hoạt động theo một nguyên lý hoàn toàn khác.
Đặc trưng lớn nhất của chúng là khả năng tương tác liên tục với mặt đất. Người điều khiển không chỉ nhận được hình ảnh truyền về trực tiếp mà còn trực tiếp điều khiển khí tài. Về bản chất, đây giống như một chiếc máy bay tấn công thu nhỏ. Quả đạn tiến vào khu vực tuần tra; khi mục tiêu xuất hiện, người điều khiển sẽ tiếp quản quyền điều khiển và tiêu diệt đối tượng.
Tuy nhiên, các sản phẩm mới này của Nga còn được trang bị hệ thống dẫn đường dựa trên mạng thần kinh nhân tạo và thị giác máy tính. Người điều khiển thậm chí không cần ngắm bắn thủ công, mà chỉ đơn giản là ra lệnh cho khí tài tiến vào khu vực quy định và tự động tìm kiếm mục tiêu.
Đó có thể là các mục tiêu cố định như "nhà ở", " hầm trú ẩn", "nhà máy",... Quả đạn sẽ tự nhận diện và chọn lộ trình tiếp cận tối ưu. Không dừng lại ở đó, nó còn có khả năng tiêu diệt cả các mục tiêu di động như ô tô hay xe thiết giáp.
Từ mặt đất, khí tài được hướng đến tọa độ nghi vấn có mục tiêu. Sau đó, nó sẽ tự tìm kiếm và lao xuống tấn công.
Chính nhờ cơ chế này, "Banderol" và "Dan" trong tuần qua đã gieo rắc cơn ác mộng thực sự cho hệ thống phòng không Ukraine. Khi các phi đội drone tấn công tầm xa của Nga bay qua, những quả đạn tuần kích này luôn bám sát hỗ trợ. Ngay khi phát hiện tín hiệu hoạt động từ các nhóm hỏa lực cơ động hoặc các tổ hợp/hệ thống tên lửa phòng không của đối phương, chúng lập tức giáng đòn tiêu diệt.
Bí mật gia tộc
Ban đầu, "Banderol" được thiết kế như một phương tiện tấn công dành riêng cho máy bay không người lái. Tuy nhiên, trước khi chiến dịch quân sự đặc biệt diễn ra, các sản phẩm tương tự đã được nghiên cứu phát triển cho cả Không quân Chiến thuật lẫn Không quân Tầm xa.
Đối với Không quân Tầm xa, phương tiện mang dự kiến là máy bay ném bom Tu-22M3. Còn với Không quân Chiến thuật, phương tiện mang là tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 và drone chiến đấu S-70 Okhotnik. Ngoài ra, thiết bị cũng được tính toán để lắp đặt trên Su-34, Su-35 và Su-30SM.
Dự án này ra đời từ kinh nghiệm rút ra sau chiến dịch quân sự tại Syria. Tại đó, Bộ chỉ huy Nga đặc biệt chú ý đến dòng tên lửa hành trình Tomahawk Block 4 của Mỹ. Dòng "rìu chiến" này được tích hợp chế độ bay tuần tra và khả năng điều khiển tên lửa trực tiếp từ mặt đất.
Ban đầu, Nga muốn sở hữu một khí tài tương tự — một loại tên lửa hành trình nhỏ gọn có hệ thống trao đổi dữ liệu và chế độ điều khiển lệnh.
Tại thời điểm chiến dịch quân sự đặc biệt bắt đầu, sản phẩm dành cho Không quân Tầm xa đã hoàn thiện ở mức độ rất cao và được đưa vào sử dụng ngay từ những ngày đầu cuộc chiến. Khi đó, phía Kyiv chỉ coi dòng khí tài mới này như một loại tên lửa hành trình thông thường.
Tuy nhiên, thực tiễn chiến trường cho thấy Tu-22M3 không phải là phương tiện mang tối ưu cho loại đạn này. Lựa chọn tốt nhất để lắp trên các chiếc "Backfire" (mã NATO của Tu-22M) vẫn là các dòng tên lửa hành trình cận âm truyền thống hoặc tên lửa siêu thanh Kh-22/32.
Trong khi đó, việc phát triển phiên bản cho Không quân Chiến thuật có phần kéo dài hơn. Ở thời điểm đó, ưu tiên hàng đầu được dành cho dòng tên lửa hành trình thông thường Kh-69 trang bị cho Su-57, S-70 và Su-34.
Nhưng sau ngày 24/2/2022, dự án đã được tăng tốc tối đa. Thay vì chỉ tạo ra một bản sao của Tomahawk, mục tiêu được nâng lên thành chế tạo một loại đạn đa năng thực thụ.
Kết quả là họ đã nghiệm thu họ khí tài tấn công độc nhất vô nhị mang tên S-71. Về bản chất, S-71 chỉ là một khung thân nền tảng, cho phép tùy biến kết hợp nhiều loại đầu đạn cũng như các hệ thống dẫn đường và tìm kiếm mục tiêu khác nhau.
Dự án phát triển loại đạn tiềm năng cho UAV từng đứng trước nguy cơ bị đình trệ. Nhưng nó đã được cứu vãn nhờ sự khác biệt vượt trội so với các sản phẩm dành cho Không quân Tầm xa và Chiến thuật: nó cực kỳ nhỏ gọn và quan trọng nhất là có khối lượng nhẹ.
Khi thiết kế, các kỹ sư hướng tới mô hình AGM-154 JSOW của Mỹ nhiều hơn là Tomahawk. Từ đó, ý tưởng sử dụng các giải pháp kỹ thuật này để chế tạo đạn tuần kích cho cả Không quân Lục quân và Không quân Cường kích đã ra đời.
Các mẫu "Banderol" được giới thiệu vào mùa xuân năm ngoái là bước hiện thực hóa yêu cầu của dự án ban đầu.
Đến một thời điểm, dự án được tách làm hai nhánh. "Banderol" trở thành dòng đạn chuyên dụng sản xuất giới hạn để giải quyết các nhiệm vụ đặc biệt thông qua UAV. Trong khi đó, "Dan" là phiên bản dành riêng cho trực thăng và máy bay chiến đấu.
Như vậy, "Dan-T" và "Banderol" trên thực tế là hai "chị em" cùng nguồn gốc. Tuy nhiên trong tương lai, sự khác biệt giữa hai dự án này sẽ ngày càng trở nên rõ nét hơn.
Quốc Vinh (Theo Svpressa)
