Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Australia (ARIA) vừa công bố quy định mới, theo đó những ca khúc được tạo ra hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo sẽ không còn đủ điều kiện xuất hiện trên các bảng xếp hạng âm nhạc chính thức của nước này. Các sản phẩm thuộc diện trên cũng không được xét tại ARIA Awards - một trong những giải thưởng quan trọng nhất của ngành âm nhạc Australia.
Động thái được đưa ra trong bối cảnh các công cụ AI tạo sinh ngày càng có khả năng tự viết lời, tạo giai điệu, mô phỏng giọng hát và sản xuất một bản nhạc hoàn chỉnh chỉ trong thời gian ngắn. Sự xuất hiện ồ ạt của những sản phẩm như vậy trên các nền tảng trực tuyến đang làm dấy lên lo ngại về sinh kế của nghệ sĩ, tính minh bạch và sự công bằng trên bảng xếp hạng.
Bản cover Madonna đứng trong Top 20 suốt 16 tuần
Tranh cãi bùng lên sau thành công của phiên bản cover ca khúc Like a Prayer do DJ kiêm nhà sản xuất âm nhạc Australia Josh Fawaz thực hiện.
Sản phẩm sử dụng giọng hát và phần trống được tạo bằng AI nhưng thông tin này ban đầu không được công bố rõ ràng. Sau khi vấp phải phản ứng từ giới chuyên môn và công chúng, Fawaz mới bổ sung nội dung ghi nhận việc sử dụng AI tạo sinh vào thông tin của ca khúc.
Bất chấp những tranh luận, phiên bản Like a Prayer vẫn đạt thành tích đáng chú ý. Ca khúc đứng đầu bảng xếp hạng đĩa đơn nhạc dance của ARIA, vươn lên vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng các đĩa đơn Australia và có mặt trong Top 20 suốt 16 tuần. Vào thời điểm AP đăng bài, sản phẩm vẫn giữ vị trí thứ 4.
Theo Euronews, ca khúc đã thu hút hơn 48 triệu lượt nghe riêng trên Spotify. Thành công này khiến câu hỏi về ranh giới giữa âm nhạc do con người sáng tạo và sản phẩm do máy móc tạo ra trở nên cấp thiết hơn: Một ca khúc sử dụng giọng hát và nhạc cụ AI có nên được cạnh tranh trực tiếp với những bản thu do ca sĩ, nhạc sĩ và nghệ sĩ biểu diễn thực hiện hay không?
Trước tranh cãi, ARIA quyết định cập nhật quy định theo hướng chỉ công nhận những sản phẩm “được tạo ra chủ yếu bởi con người”.
Giám đốc điều hành ARIA Annabelle Herd cho biết sự thay đổi nhằm giúp hiệp hội thích ứng với một lĩnh vực đang phát triển rất nhanh, đồng thời bảo vệ bản chất con người của hoạt động nghệ thuật.
Theo bà, bảng xếp hạng ARIA vẫn phải phản ánh minh bạch những gì khán giả Australia đang nghe. Tuy nhiên, một bảng xếp hạng trao thành tích cho sản phẩm AI sử dụng dữ liệu không được cấp phép sẽ làm suy yếu nền tảng của ngành công nghiệp âm nhạc thu âm mà ARIA đại diện.
Không cấm hoàn toàn việc dùng AI
Quy định mới không đồng nghĩa nghệ sĩ tại Australia bị cấm sử dụng AI trong quá trình sản xuất âm nhạc.
Các công cụ trí tuệ nhân tạo vẫn có thể được dùng để hỗ trợ sáng tạo hoặc xử lý kỹ thuật. Việc sử dụng AI trong khâu mastering - công đoạn hoàn thiện âm thanh trước khi phát hành - tiếp tục được chấp nhận. Tuy nhiên, con người phải giữ vai trò chính trong việc sáng tác và trình diễn.
Cụ thể, để đủ điều kiện xuất hiện trên bảng xếp hạng, ca khúc phải do con người viết, phần giọng hát chính phải được con người thể hiện và những nhạc cụ chủ đạo cũng phải do nghệ sĩ trực tiếp trình diễn.
Sản phẩm còn phải được tạo ra bằng những dịch vụ AI hoạt động hợp pháp. Điều kiện này nhằm giải quyết tình trạng một số hệ thống AI được huấn luyện bằng bản ghi của nghệ sĩ mà không có sự đồng ý hoặc cấp phép từ chủ sở hữu quyền tác giả.
Quy định của Australia tương đồng với những nguyên tắc do Liên đoàn Công nghiệp Ghi âm Quốc tế (IFPI) công bố vào tháng 7. Theo tổ chức đại diện cho ngành công nghiệp ghi âm toàn cầu, một sản phẩm muốn đủ điều kiện xuất hiện trên bảng xếp hạng chính thức phải “được tạo ra chủ yếu bởi con người”.
Alexis Weaver, nhà soạn nhạc kiêm giảng viên tại Nhạc viện Sydney, đánh giá quyết định của ARIA là một bước tiến tích cực, thể hiện mong muốn ưu tiên và coi trọng khả năng sáng tạo của con người.
Bà thừa nhận việc tránh hoàn toàn các công cụ AI trong môi trường sáng tạo hiện nay có thể rất khó. Tuy nhiên, AI vẫn có thể được sử dụng nếu con người tiếp tục “cầm lái” và đưa ra những quyết định sáng tạo quan trọng nhất.
Gần 40% nhạc mới có sự tham gia của AI
Quyết định của ARIA được đưa ra giữa lúc nhạc AI xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng nghe nhạc.
Một nghiên cứu của SubmitHub, nền tảng kết nối nghệ sĩ với các playlist và blog âm nhạc, cho thấy 38,5% số bản nhạc mới được phát hành trên toàn cầu trong tháng 7/2026 có sử dụng AI ở một mức độ nào đó.
Sau khi phân tích hơn một triệu ca khúc bằng công cụ phát hiện AI của SH Labs, đơn vị này xác định 23,2% số bài được tạo hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo. Khoảng 15,3% còn lại chứa âm thanh do AI tạo ra nhưng đã được con người chỉnh sửa hoặc xử lý.
Nhà sáng lập SubmitHub Jason Grishkoff cho rằng hướng đi phù hợp đối với nhạc AI là minh bạch. Các nền tảng cần cho người nghe biết sản phẩm nào có sử dụng trí tuệ nhân tạo, từ đó để họ tự quyết định có muốn tiếp nhận loại âm nhạc đó hay không.
Một ví dụ từng gây chú ý là The Velvet Sundown, dự án nhạc rock psychedelic xuất hiện trên Spotify vào năm 2025. Nhóm được giới thiệu như một ban nhạc Mỹ gồm bốn thành viên, có tên tuổi, hình ảnh và tiểu sử cụ thể. Dự án nhanh chóng đạt hơn một triệu người nghe hằng tháng trước khi bị nghi ngờ là sản phẩm AI.
Sau thời gian phủ nhận, phần giới thiệu trên Spotify của The Velvet Sundown được chỉnh sửa, thừa nhận đây là một “dự án âm nhạc tổng hợp dưới sự định hướng sáng tạo của con người”. Âm nhạc, giọng hát, ca từ và hình ảnh của nhóm đều được tạo với sự hỗ trợ của AI.
Không chỉ tồn tại trên nền tảng trực tuyến, các dự án nhạc AI đã bắt đầu đạt thành tích trên những bảng xếp hạng truyền thống. Dự án nhạc đồng quê Breaking Rust từng đứng đầu bảng Billboard Country Digital Song Sales với ca khúc Walk My Walk.
Những trường hợp này cho thấy AI không còn chỉ là công cụ đứng phía sau phòng thu. Công nghệ đang trực tiếp tạo ra các sản phẩm có khả năng thu hút hàng triệu lượt nghe và cạnh tranh vị trí với nghệ sĩ thật. Quyết định của Australia vì thế được xem là một trong những nỗ lực đầu tiên nhằm đặt ra ranh giới rõ ràng hơn: AI có thể hỗ trợ quá trình làm nhạc, nhưng phần sáng tạo cốt lõi phải thuộc về con người.
Nguồn: AP, Euronews
Minh Ngọc
