Quế, hồi và thảo quả không chỉ là gia vị quen thuộc trong gian bếp, mà còn trở thành "cây sinh kế" giúp người dân vùng cao cải thiện thu nhập, đồng thời góp phần bảo vệ hệ sinh thái và phát triển kinh tế lâm nghiệp xanh.
Quế "vàng xanh" trên sườn núi
Theo thống kê sơ bộ của Hiệp hội Gia vị Việt Nam (VPSA), năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 120.295 tấn quế, đạt kim ngạch 300,2 triệu USD, tăng hơn 20% về lượng và gần 10% về giá trị so với năm 2024. Đây được xem là mức kỷ lục từ trước đến nay, giúp Việt Nam duy trì xuất khẩu quế hàng đầu thế giới.
Với chu kỳ sinh trưởng dài, cây quế mang lại giá trị bền vững nhờ hệ sản phẩm đa dạng: vỏ quế khô, tinh dầu, bột quế và dược liệu. Trên thị trường quốc tế, quế Việt Nam được đánh giá cao về hương thơm và hàm lượng tinh dầu, trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành gia vị.
Không chỉ có giá trị kinh tế, quế còn đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường. Tán cây che phủ tốt giúp giữ đất, hạn chế xói mòn trên các sườn đồi dốc. Nhiều mô hình trồng quế theo hướng hữu cơ, kết hợp nông – lâm nghiệp đang được triển khai, vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, vừa bảo vệ nguồn nước và đa dạng sinh học. Ở một số địa phương, quế còn được xây dựng chỉ dẫn địa lý, tạo thương hiệu riêng cho nông sản vùng cao.
Hồi, hương rừng vươn ra thị trường thế giới
Hồi, hay còn gọi là đại hồi, là một trong số ít loại cây lấy quả mà không nhiều quốc gia trên thế giới trồng được ở quy mô lớn. Tại Việt Nam, diện tích trồng hồi đến năm 2022 ước khoảng 40.000 ha, tập trung chủ yếu ở Lạng Sơn và Cao Bằng, với sản lượng hàng năm hơn 16.000 tấn. Việt Nam hiện đứng thứ hai thế giới về cung ứng và xuất khẩu hoa hồi.
Quả hồi không chỉ là gia vị quen thuộc trong ẩm thực, mà còn là nguyên liệu quan trọng trong ngành dược và sản xuất tinh dầu. Tinh dầu hồi được sử dụng trong mỹ phẩm, hương liệu và một số chế phẩm y học, mang lại giá trị xuất khẩu ổn định.
Cây hồi có tuổi thọ dài, có thể cho thu hoạch nhiều năm liên tục, giúp người trồng duy trì nguồn thu bền vững. Hệ rễ và tán cây góp phần giữ đất, bảo vệ rừng đầu nguồn, đặc biệt tại các vùng đồi núi đá vôi. Theo các chuyên gia, việc phát triển vùng trồng tập trung, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô.
Thảo quả: "Kho báu" dưới tán rừng
Khác với quế và hồi, thảo quả thường được trồng dưới tán rừng tự nhiên, phù hợp với điều kiện ẩm mát ở các tỉnh như Lào Cai, Hà Giang (cũ), Lai Châu. Đây là loại cây dược liệu – gia vị có giá trị cao, được sử dụng trong Đông y và ẩm thực truyền thống.
Hiện nay, sản phẩm thảo quả chủ yếu được xuất khẩu sang các thị trường lớn như Trung Quốc và Ấn Độ.
Theo tính toán, mỗi hecta thảo quả có thể mang lại 40–50 triệu đồng mỗi năm, giúp nhiều gia đình đồng bào dân tộc thiểu số có nguồn thu ổn định. Mô hình trồng thảo quả dưới tán rừng cho phép khai thác kinh tế mà không cần chặt phá rừng, góp phần bảo tồn hệ sinh thái và giữ gìn rừng đầu nguồn.
Tuy vậy, thảo quả cũng là loại cây nhạy cảm với biến đổi khí hậu, đặc biệt là sương muối và mưa lớn. Điều này đòi hỏi người trồng phải áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và quản lý rừng chặt chẽ.
Quế, hồi và thảo quả đang chứng minh vai trò kép: vừa tạo sinh kế cho người dân vùng cao, vừa góp phần giữ rừng, giữ đất và bảo vệ nguồn nước.
Ngọc Minh
