Những ngày gần đây, nền nhiệt tại Hà Nội xuống thấp, phổ biến 10–13°C, kèm mưa phùn, độ ẩm cao và gió mùa Đông Bắc tạo cảm giác lạnh buốt. Thời tiết lạnh sâu không chỉ gây khó chịu mà còn tác động bất lợi đến nhiều cơ quan trong cơ thể.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết khi trời lạnh, cơ thể phải “gồng mình” để giữ ấm các cơ quan quan trọng như tim, não và phổi. Mạch máu ngoại vi co lại, máu dồn về trung tâm khiến huyết áp tăng, buộc tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì tuần hoàn. Trong các đợt rét kéo dài, nhiều nghiên cứu ghi nhận nồng độ fibrinogen, tiểu cầu và hồng cầu có xu hướng tăng, khiến máu “đặc” hơn, chảy chậm và dễ hình thành cục máu đông. Chỉ cần thêm yếu tố kích thích như căng thẳng hay gắng sức, nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ có thể bùng phát.
Không khí lạnh, khô và nghèo oxy cũng gây hại cho đường hô hấp. Niêm mạc mũi – họng bị khô, hoạt động của lông chuyển suy giảm, hàng rào miễn dịch tại chỗ yếu đi, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn xâm nhập.
Đặc biệt, hiện tượng nghịch nhiệt mùa đông khiến lớp không khí lạnh bị “kẹt” gần mặt đất, làm bụi mịn PM2.5 tích tụ, nhiều ngày vượt ngưỡng an toàn. Khi đó, hệ hô hấp phải cùng lúc chống lạnh và lọc bụi, dễ xuất hiện các đợt viêm phế quản, hen hoặc đợt cấp COPD.
Dân văn phòng dễ rơi vào “cú sốc nhiệt”
Theo bác sĩ Hoàng, nhân viên văn phòng tưởng chừng an toàn trong không gian kín, nhưng lại dễ gặp “cú sốc nhiệt” nếu có thói quen ra ngoài đột ngột mà không chuẩn bị trước.
Do sự chênh lệch nhiệt độ quá lớn (từ môi trường 26°C trong phòng bước ra không khí 10–12°C ngoài trời), mạch máu có thể co đột ngột, huyết áp tăng nhanh, tim phải làm việc gấp. Ở người có bệnh mạch vành hoặc phình mạch não tiềm ẩn, phản ứng này có thể gây đau ngực, chóng mặt, thậm chí liệt mặt ngoại biên.
Cách phòng ngừa khá đơn giản: mặc đủ ấm ngay trong phòng, khoác thêm áo dày khi ra ngoài và dành vài phút để cơ thể “làm quen” với không khí lạnh ở hành lang hoặc sảnh trước khi bước hẳn ra ngoài trời.
Một nguy cơ khác là “hội chứng tòa nhà kín”. Mùa đông, cửa sổ thường đóng chặt, điều hòa hoặc quạt sưởi hoạt động liên tục khiến không khí tù đọng, nồng độ CO₂ tăng, độ ẩm giảm, virus và bụi dễ tích tụ. Chỉ cần một người cảm cúm, cả văn phòng có thể lây theo. Bác sĩ Hoàng khuyến cáo mỗi 2–3 giờ nên mở cửa sổ vài phút để trao đổi không khí, duy trì độ ẩm phòng ở mức 40–60%, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang khi có người ho, hắt hơi.
Bác sĩ Hoàng cho biết thêm, với người lao động ngoài trời, mưa lạnh và gió mạnh dễ gây cước tay chân – tình trạng viêm các mạch máu nhỏ khiến ngón tay, ngón chân sưng đỏ, ngứa rát, đôi khi nổi bóng nước. Việc gãi hoặc hơ lửa để “cho nhanh khỏi” có thể làm tổn thương da, tăng nguy cơ loét và nhiễm trùng. Xử trí đúng là làm ấm từ từ bằng nước ấm vừa, lau khô kỹ, bôi kem dưỡng ẩm và giữ tay chân luôn khô ráo.
Hạ thân nhiệt cũng là nguy cơ đáng lưu ý, nhất là khi quần áo bị ướt vì mưa hoặc mồ hôi mà không được thay kịp. Người bị hạ thân nhiệt thường run nhiều, nói khó, đi loạng choạng, dễ mất kiểm soát khi lái xe hoặc vận hành máy móc, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn lao động và giao thông.
Tăng cường dinh dưỡng để “chống rét” từ bên trong
Theo bác sĩ Hoàng, giữ ấm chỉ là một phần, phần còn lại nằm ở dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt. Bữa sáng đầy đủ đạm, tinh bột phức và rau quả tươi giúp cơ thể có “nhiên liệu” duy trì thân nhiệt ổn định suốt ngày dài. Dù không thấy khát, mỗi người vẫn nên uống khoảng 1,5–2 lít nước ấm mỗi ngày để máu không quá “đặc” và niêm mạc hô hấp không bị khô.
Những thức uống và món ăn truyền thống như trà gừng mật ong, cháo hành tía tô hay canh xương hầm củ cải không chỉ làm ấm cơ thể mà còn hỗ trợ lưu thông máu, giảm nghẹt mũi và tốt cho khớp.
Người có bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh mạch vành không nên tự ý bỏ thuốc khi thấy “khỏe hơn”. Thời tiết lạnh có thể khiến huyết áp và nhịp tim biến động thất thường, vì vậy cần tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Giấc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng trong mùa lạnh. Phòng ngủ nên kín gió, chăn đủ ấm, hạn chế bật máy sưởi suốt đêm để tránh khô họng và nứt da. Một vài động tác giãn cơ nhẹ trước khi ngủ và sau khi thức dậy giúp máu lưu thông tốt hơn, giảm cứng khớp.
Theo bác sĩ Hoàng, rét đậm – rét hại không chỉ là câu chuyện của thời tiết, mà là phép thử đối với khả năng thích nghi của cơ thể. Khi hiểu rõ các phản ứng sinh lý với lạnh và biết nhận diện sớm những dấu hiệu nguy hiểm như đột quỵ, viêm phổi âm thầm hay hạ thân nhiệt, mỗi người có thể chủ động bảo vệ bản thân và gia đình, để mùa đông không còn là nỗi lo mà trở thành thời điểm chăm sóc sức khỏe một cách trọn vẹn hơn.
Ngọc Minh
