Đừng để đến 60 mới “trả nợ” sức khỏe
Bộ Y tế mới ban hành Thông tư hướng dẫn một số nội dung thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn 1 từ 2026 – 2030.
Trong đó, đưa nội dung hướng dẫn, cung cấp kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên vào chương trình thực hiện giai đoạn 2026-2030 nhằm chủ động thích ứng với già hóa dân số.
PV Đời sống và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông xoay quanh vấn đề này.
ĐS&PL: Bộ Y tế đang triển khai các giải pháp nhằm thích ứng với già hóa dân số, trong đó có đề xuất trang bị kiến thức và kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già từ năm 40 tuổi. Dưới góc độ y tế, bác sĩ đánh giá thế nào về chủ trương này?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Tôi cho rằng đây là một hướng đi rất đúng và thực ra là “muộn còn hơn không”. Lâu nay, chúng ta thường nghĩ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là việc bắt đầu khi đã cao tuổi, tức khi bệnh đã xuất hiện, biến chứng đã xảy ra. Nhưng cơ thể con người không vận hành theo cách đó.
Những căn bệnh khiến tuổi già trở nên nặng nề như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường, tai biến mạch máu não… đều là những quá trình âm thầm, tích lũy trong hàng chục năm. Đến tuổi 60-70, phần lớn chỉ là lúc chúng ta “trả nợ” cho những gì đã diễn ra từ tuổi 40, 50.
Vì vậy, theo tôi, lấy mốc 40 tuổi làm điểm bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già là hợp lý cả về mặt sinh học lẫn thực tiễn.
ĐS&PL: Vì sao lại là tuổi 40? Con số này có ý nghĩa như thế nào về mặt y học?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Tuổi 40 là một ngưỡng khá đặc biệt. Đây là giai đoạn các yếu tố nguy cơ bắt đầu “lộ diện”, nhưng cơ thể vẫn còn khả năng thay đổi và đảo ngược nhiều vấn đề.
Thành mạch máu bắt đầu kém đàn hồi hơn, huyết áp có xu hướng nhích lên, chuyển hóa mỡ và đường chậm lại, cân nặng dễ tăng trong khi mức độ vận động lại giảm do công việc và gia đình.
Điều đáng nói là ở tuổi này, rất nhiều người vẫn cảm thấy mình khỏe, chưa có triệu chứng rõ rệt nên dễ chủ quan. Trong khi đó, bên trong lòng mạch, quá trình xơ vữa có thể đã âm thầm khởi phát.
Riêng trong chuyên ngành tim mạch, chúng tôi vẫn nói bệnh mạch máu là một “kẻ giết người thầm lặng”. Đến khi xuất hiện biểu hiện thì nhiều trường hợp đã là nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Can thiệp ở tuổi 40 là can thiệp khi còn kịp, còn đến tuổi 60, nhiều khi chúng ta đã phải xử lý hậu quả.
ĐS&PL: Theo một số thống kê, trung bình mỗi người cao tuổi ở nước ta có khoảng 14 năm phải sống chung với bệnh tật, thậm chí mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính. Bác sĩ nhìn nhận thế nào về thực tế này?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Con số đó cho thấy một nghịch lý mà ngành y đang trăn trở: chúng ta đã kéo dài được tuổi thọ nhưng chưa kéo dài tương xứng số năm sống khỏe.
Sống lâu nhưng phần lớn quãng đời sau phải gắn với thuốc men, bệnh viện, thậm chí phụ thuộc vào người khác thì đó không phải mục tiêu chúng ta mong muốn.
Phần lớn thời gian sống chung với bệnh tật đến từ các bệnh mạn tính. Trong đó, bệnh tim mạch và đột quỵ là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế.
Một ca đột quỵ không chỉ đe dọa tính mạng mà nếu qua khỏi, người bệnh có thể phải đối mặt với các di chứng như liệt, mất khả năng tự chăm sóc. Khi đó, gánh nặng không chỉ đặt lên người bệnh mà còn kéo dài đối với cả gia đình.
Điều tôi muốn nhấn mạnh là rất nhiều năm bệnh tật trong số đó hoàn toàn có thể phòng tránh hoặc trì hoãn nếu chúng ta hành động sớm.
Theo một số thống kê, trung bình mỗi người cao tuổi ở nước ta có khoảng 14 năm phải sống chung với bệnh tật, thậm chí mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính. Ảnh: Lê Liên
Làm gì khi bước sang tuổi 40
ĐS&PL: Vậy một người bước sang tuổi 40 nên bắt đầu chuẩn bị cho sức khỏe tuổi già từ đâu?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Tôi thường khuyên bệnh nhân bắt đầu từ những việc rất giản dị nhưng cần thực hiện đều đặn.
Thứ nhất, mỗi người cần biết rõ các chỉ số sức khỏe của mình như huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng, vòng eo. Nhiều người không biết huyết áp của mình là bao nhiêu cho đến khi phải nhập viện.
Chỉ cần kiểm tra định kỳ, chúng ta đã có thể phát hiện vấn đề khi nó mới chỉ là những con số trên giấy, chưa trở thành một cơn bệnh trên giường.
Thứ hai là vận động. Không nhất thiết phải tập luyện cường độ cao. Đi bộ nhanh, đạp xe hoặc vận động vừa sức đều đặn mỗi ngày cũng có thể giúp mạch máu dẻo dai hơn, huyết áp ổn định hơn.
Thứ ba là chế độ ăn. Cần giảm muối, giảm mỡ động vật, hạn chế đồ ngọt và rượu bia, đồng thời tăng rau xanh. Đặc biệt, bỏ thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ tim mạch mà chúng ta có thể chủ động loại bỏ hoàn toàn.
Đây đều là những lời khuyên quen thuộc. Nhưng chính sự bền bỉ với những điều quen thuộc ấy trong 10-20 năm mới tạo ra sự khác biệt cho sức khỏe tuổi già.
ĐS&PL: Riêng về tim mạch, người ở độ tuổi 40 nên thực hiện những kiểm tra, tầm soát nào?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Với người từ 40 tuổi, tôi cho rằng nên có một lần kiểm tra sức khỏe tim mạch tương đối bài bản, sau đó duy trì định kỳ.
Những kiểm tra cơ bản gồm đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, mỡ máu và điện tâm đồ.
Với những người có yếu tố nguy cơ như gia đình có người mắc bệnh tim mạch, đột quỵ sớm; hút thuốc lâu năm; thừa cân; hoặc đã bị tăng huyết áp, đái tháo đường thì cần được thăm khám và tư vấn chuyên sâu hơn, tùy theo chỉ định của bác sĩ.
Mục tiêu không phải làm cho mọi người lo lắng mà để mỗi người biết mình đang đứng ở đâu trên bản đồ nguy cơ, từ đó chủ động điều chỉnh.
Phát hiện một mạch máu bắt đầu hẹp khi chưa có triệu chứng bao giờ cũng nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với việc cấp cứu một cơn đột quỵ đã xảy ra.
ĐS&PL: Kế hoạch của Bộ Y tế cũng đề cập việc tổ chức các chiến dịch khám, phát hiện sớm những bệnh thường gặp ở người cao tuổi ngay tại địa phương. Bác sĩ đánh giá thế nào về cách làm này?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Tôi rất ủng hộ. Đưa việc phát hiện sớm về tận xã, phường là cách thu hẹp khoảng cách giữa người dân và dịch vụ y tế.
Nhiều người, nhất là ở vùng xa, có tâm lý ngại đi khám khi chưa thấy đau ốm hoặc e ngại chi phí, đường sá. Các chiến dịch khám sức khỏe cộng đồng có thể góp phần gỡ bỏ những rào cản đó, đồng thời lập danh sách theo dõi để hạn chế tình trạng người dân bị “lọt” khỏi hệ thống chăm sóc.
Với các cơ sở chuyên sâu như chúng tôi, vai trò là tiếp nhận, xử lý những trường hợp được sàng lọc và cần can thiệp sâu hơn.
Khi mạng lưới từ cộng đồng đến bệnh viện chuyên khoa vận hành đồng bộ, người bệnh sẽ được phát hiện sớm hơn và điều trị đúng thời điểm hơn.
Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: BSCC
ĐS&PL: Nếu có một lời nhắn gửi tới những người đang ở tuổi 40, bác sĩ muốn nói điều gì?
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh: Tôi muốn nói rằng sức khỏe tuổi già không phải điều tự nhiên mà có và cũng không phải đến tuổi già mới lo. Đó là kết quả của những lựa chọn nhỏ mà chúng ta thực hiện mỗi ngày, bắt đầu từ hôm nay.
Đầu tư cho sức khỏe ở tuổi 40 là khoản đầu tư sinh lời chắc chắn nhất. Không phải để sống thật lâu, mà để những năm tháng sau này được sống khỏe mạnh, tự chủ và bình an bên những người mình thương yêu.
Chuẩn bị cho tuổi già, suy cho cùng, chính là món quà chúng ta dành cho chính mình của 20-30 năm sau.
ĐS&PL: Xin cảm ơn bác sĩ!
