Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin lan truyền về mối liên hệ giữa vaccine Covid-19 mRNA và ung thư, thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Các nội dung này chủ yếu dẫn lại từ một bài tổng quan đăng trên tạp chí Oncotarget, trong đó tập hợp các báo cáo ca lâm sàng ghi nhận 333 trường hợp ung thư mới được chẩn đoán hoặc có diễn tiến nặng hơn sau tiêm vaccine mRNA tại 27 quốc gia. Từ những số liệu này, không ít suy diễn cho rằng vaccine của Pfizer và Moderna có thể làm gia tăng nguy cơ ung thư.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM, nhấn mạnh: Chừng đó dữ liệu là không đủ để đưa ra kết luận khoa học. Phần lớn các lập luận này dựa trên sự trùng hợp về mặt thời gian, thay vì bằng chứng cho thấy mối liên hệ nhân quả thực sự.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, mỗi ca ung thư đều gắn với một bối cảnh bệnh lý phức tạp. Người bệnh trước đó có mắc Covid-19 hay không, từng nhiễm biến chủng nào, có bệnh nền gì, việc tầm soát ung thư được thực hiện ra sao, mức độ tuân thủ điều trị như thế nào… tất cả đều là những biến số quan trọng. Nếu chỉ nhìn vào mốc thời gian “sau tiêm vaccine” rồi quy kết ung thư là hệ quả trực tiếp của vaccine thì về mặt khoa học là không thể chấp nhận.
“Không thể nói vaccine Covid-19 gây ung thư được. Trong giai đoạn cao điểm của đại dịch, gần như ai cũng từng nhiễm Covid-19. Vậy có thể nói rằng Covid-19 gây ung thư cho tất cả trường hợp này hay không?”, bác sĩ Khanh phản biện.
Ông nhấn mạnh rằng ung thư vốn là bệnh lý đa yếu tố. Di truyền, môi trường sống, thói quen sinh hoạt, nhiễm trùng mạn tính, tuổi tác… đều có thể góp phần vào quá trình hình thành và tiến triển của bệnh. Việc “đổ lỗi” cho một yếu tố đơn lẻ, đặc biệt là vaccine, là cách tiếp cận đơn giản hóa quá mức một vấn đề y học vốn rất phức tạp.
“Đến nay, không có dữ liệu khoa học đáng tin cậy nào cho thấy vaccine mRNA gây ra các ảnh hưởng lâu dài liên quan đến ung thư”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Giới chuyên môn đồng loạt bác bỏ
TheoGlobal Vaccine Data Network, trong giai đoạn hậu đại dịch Covid-19, thuật ngữ “Turbo Cancer” (ung thư siêu tốc) bắt đầu xuất hiện. Khái niệm này được dùng để mô tả giả thuyết cho rằng vaccine mRNA kích hoạt một làn sóng ung thư tiến triển nhanh và ác tính. Tuy nhiên, khi được xem xét dưới góc độ y học hiện đại và các dữ liệu dịch tễ học đang có, giả thuyết này chưa nhận được sự ủng hộ từ giới khoa học.
Lập luận phổ biến đầu tiên cho rằng mRNA trong vaccine có thể làm suy giảm khả năng sửa chữa DNA của tế bào. Trên thực tế, điều này không thể xảy ra về mặt sinh học. mRNA từ vaccine chỉ hoạt động trong bào tương và không thể đi vào nhân tế bào - nơi lưu trữ DNA. Khi không tiếp cận được DNA, mRNA cũng không có khả năng can thiệp vào các cơ chế sửa chữa hay làm biến đổi vật liệu di truyền của con người.
Một lập luận khác cho rằng protein gai được tạo ra sau tiêm vaccine có thể ức chế các gen bảo vệ chống ung thư, chẳng hạn BRCA. Tuy nhiên, cho đến nay, không có nghiên cứu thực nghiệm đáng tin cậy nào cho thấy vaccine mRNA gây rối loạn chức năng các gen ức chế khối u hoặc làm tăng nguy cơ ung thư. Protein gai chỉ được tạo ra trong thời gian ngắn, nhanh chóng bị hệ miễn dịch nhận diện và phân hủy, không đủ để gây ra những thay đổi sinh học lâu dài hay thúc đẩy quá trình sinh ung thư.
Những lo ngại cho rằng DNA tồn dư có thể chèn vào DNA người tiêm và gây ung thư cũng không được khoa học ủng hộ. Theo các phân tích kiểm chứng độc lập, vaccine Covid-19 của Pfizer/BioNTech và Moderna được sản xuất từ các khuôn DNA dùng để tổng hợp mRNA mã hóa protein gai của SARS-CoV-2.
Fact Check nhấn mạnh trong quy trình sản xuất, nhiều bước tinh lọc và kiểm soát chất lượng được áp dụng nhằm cắt nhỏ và loại bỏ DNA khuôn. Về mặt kỹ thuật, có thể còn sót lại một lượng DNA cực nhỏ trong sản phẩm cuối cùng, nhưng các nghiên cứu cho thấy lượng này không đáng kể và không mang ý nghĩa lâm sàng.
Theo các chuyên gia, để những DNA này gây ung thư, hàng loạt điều kiện hiếm gặp phải đồng thời xuất hiện: DNA phải xâm nhập vào tế bào, vượt qua các hàng rào bảo vệ để vào nhân, tích hợp chính xác vào DNA người tại một vị trí nhạy cảm, tránh được sự loại bỏ của hệ miễn dịch, rồi tiếp tục nhân lên theo cách dẫn đến ung thư.
Trong thực tế, vaccine mRNA được tiêm vào cơ, nơi các tế bào không phân chia nhanh, càng làm cho kịch bản này trở nên khó xảy ra. Ngay cả khi vật liệu di truyền lạ lọt vào tế bào, cơ thể vẫn có những cơ chế hiệu quả để nhận diện và loại bỏ chúng.
Nguyễn Phượng (Tổng hợp)
