Ngôi nhà được xem là nơi an toàn nhất đối với mỗi người. Thế nhưng, ngay trong không gian quen thuộc ấy vẫn có những vật dụng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe mà chúng ta ít khi để ý tới. Một trong số đó là chiếc chảo chống dính đã cũ - món đồ gần như có mặt trong mọi căn bếp.
Dù chưa có nghiên cứu nào khẳng định việc sử dụng chảo chống dính sẽ trực tiếp gây ung thư, nhiều chuyên gia cho rằng một số hóa chất liên quan đến loại sản phẩm này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh về lâu dài. Đây cũng là lý do khiến các bác sĩ ung thư khuyến cáo người dân nên thận trọng.
Theo bác sĩ Mark Ashamalla, Trưởng khoa Xạ trị Ung thư tại Trung tâm Ung thư Episcopal Health Services (Mỹ), việc sở hữu chảo chống dính không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn sẽ mắc ung thư. Tuy nhiên, nếu đang cố gắng cắt giảm các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được, đây là một trong những thay đổi đáng cân nhắc.
Bác sĩ ung thư Avishek Kumar tại New Jersey cho biết: "Mục tiêu của chúng tôi là giảm thiểu rủi ro một cách thực tế, chứ không phải khiến mọi người hoang mang. Những thay đổi nhỏ nhưng hợp lý theo thời gian có thể mang lại lợi ích đáng kể".
Điều khiến các chuyên gia lo ngại ở chảo chống dính cũ
Theo bác sĩ Jamie Koprivnikar, chuyên gia huyết học - ung thư tại Trung tâm Ung thư John Theurer, vấn đề không nằm ở bản thân chiếc chảo mà chủ yếu đến từ lớp phủ chống dính bên ngoài, đặc biệt khi lớp phủ này đã bị hư hỏng hoặc thường xuyên tiếp xúc với nhiệt độ quá cao.
Trước đây, nhiều loại chảo chống dính được sản xuất với axit perfluorooctanoic (PFOA) - một hóa chất từng được chứng minh có liên quan đến ung thư thận và ung thư tinh hoàn. Tuy nhiên, chất này đã được loại bỏ khỏi phần lớn quy trình sản xuất dụng cụ nấu ăn kể từ năm 2015.
Dù vậy, các chuyên gia lưu ý rằng một số hóa chất thay thế thuộc nhóm PFAS vẫn đang được nghiên cứu vì có thể mang những đặc tính độc hại tương tự. Do đó, nhãn mác "không chứa PFOA" chưa chắc đồng nghĩa sản phẩm hoàn toàn không còn những mối lo ngại liên quan đến PFAS.
Một vấn đề khác là hầu hết chảo chống dính hiện nay đều được phủ polytetrafluoroethylene (PTFE), hay còn được biết đến với tên gọi phổ biến là Teflon.
Khi nhiệt độ vượt quá khoảng 260 độ C, lớp phủ này có thể bắt đầu phân hủy và giải phóng các chất độc vào không khí.
"Người hít phải các khí này có thể gặp tình trạng được gọi là sốt khói polymer, với các biểu hiện tương tự cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi", bác sĩ Koprivnikar cho biết.
Không chỉ vậy, việc sử dụng muôi, thìa kim loại hoặc cọ rửa quá mạnh còn có thể làm lớp chống dính bị trầy xước, bong tróc. Khi đó, các mảnh vật liệu siêu nhỏ cùng vi nhựa và nano nhựa có nguy cơ lẫn vào thực phẩm trong quá trình nấu nướng.
Chảo chống dính có phải là nguyên nhân gây ung thư?
Câu trả lời hiện nay vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), PTFE hiện được xếp vào nhóm 3, tức là chưa có đủ bằng chứng để kết luận chất này gây ung thư ở người.
Tuy nhiên, tetrafluoroethylene, hợp chất được sử dụng để sản xuất PTFE, lại được xếp vào nhóm chất có khả năng gây ung thư.
Các chuyên gia nhấn mạnh, nguy cơ đáng lo ngại nhất thường xuất hiện ở những người tiếp xúc với hóa chất ở mức độ cao trong thời gian dài, chẳng hạn như môi trường sản xuất công nghiệp.
Tuy nhiên, bác sĩ Kumar cho rằng ông vẫn đặc biệt lưu tâm đến những chiếc chảo đã cũ, bong tróc hoặc thường xuyên bị đun ở nhiệt độ quá cao.
"Khi lớp phủ bị hư hại, người dùng có thể tiếp xúc với những mức độ hóa chất vượt ngoài điều mà nhà sản xuất thiết kế ban đầu", ông nói.
Chung nhận định, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (nguyên giảng viên Viện khoa học công nghệ và thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội) cho biết: "Mua và sử dụng những sản phẩm chống dính rẻ tiền như vậy thực chất tốn tiền đồng thời khiến cơ thể mang bệnh. Do đó tốt nhất là nên lựa chọn những chiếc xoong chảo có thương hiệu uy tín, thân thiện môi trường".
Có thể thay thế bằng những loại chảo nào?
Nếu muốn hạn chế tiếp xúc với PFAS, các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng cân nhắc chuyển sang những vật liệu khác an toàn hơn.
Một số lựa chọn được đánh giá cao gồm:
Chảo thép carbon
Dụng cụ nấu ăn bằng titan
Chảo và nồi phủ gốm (ceramic)
Nồi, chảo inox
Nồi gang tráng men
Theo bác sĩ Ezekiel Emanuel, chuyên gia ung thư tại Đại học Pennsylvania, hiện nay trên thị trường cũng có những dòng chảo chống dính không chứa PFAS. Tuy nhiên, người tiêu dùng cần đọc kỹ thông tin sản phẩm trước khi mua.
Các chuyên gia đánh giá inox là lựa chọn bền bỉ, ít phản ứng với thực phẩm và phù hợp cho hầu hết nhu cầu nấu nướng hằng ngày. Trong khi đó, nồi gang tráng men giữ nhiệt tốt nhưng dễ vệ sinh hơn gang truyền thống.
Đối với việc bảo quản thực phẩm hoặc nướng bánh, hộp và khay thủy tinh cũng là lựa chọn được khuyến khích.
Nếu vẫn dùng chảo chống dính, hãy nhớ những nguyên tắc này
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, khi nấu xong, để chảo nguội mới rửa và rửa bằng xốp mềm, không chà xát mạnh. Và dù là chảo chống dính có thương hiệu đình đám đến đâu đi chăng nữa, tốt nhất nên xem xét việc thay chảo mới sau khi dùng 1-2 năm. Khi nhận thấy lớp phủ chống dính bong ra cũng nên thay chảo mới, không nên sử dụng ngay cả khi vẫn phát huy tác dụng chiên rán tốt như bình thường.
Trong trường hợp vẫn tiếp tục sử dụng, người dùng nên:
Thay chảo khi lớp chống dính bị bong tróc hoặc nứt vỡ.
Tránh đun chảo ở mức nhiệt quá cao.
Ưu tiên dùng thìa, đũa hoặc muôi bằng gỗ, silicone.
Hạn chế dùng dụng cụ kim loại cào xước bề mặt chảo.
Không chà rửa bằng vật liệu có tính mài mòn mạnh.
Theo bác sĩ Ashamalla, các nghiên cứu cho thấy chảo chống dính đã xuống cấp có thể giải phóng lượng vi nhựa vào thực phẩm nhiều hơn đáng kể so với chảo mới.
Tuy nhiên, bác sĩ Kumar cũng nhấn mạnh rằng ung thư là kết quả của nhiều yếu tố tích lũy trong thời gian dài. "Di truyền, hút thuốc, rượu bia, thừa cân và các tác động từ môi trường đều góp phần tạo nên nguy cơ mắc ung thư. Hiếm khi chỉ một yếu tố đơn lẻ là nguyên nhân duy nhất. Nhưng nếu có một cách đơn giản và ít tốn kém để loại bỏ bớt một nguy cơ, tôi luôn lựa chọn thực hiện. Và thay một chiếc chảo cũ là việc rất dễ làm", ông nói.
Tuấn Minh
