Mỗi tối, bà Lu Qijun lại đặt chiếc điện thoại lên bàn học của con trai, bật camera và mở một ứng dụng quen thuộc. Ngay lập tức, một giọng nói nhẹ nhàng vang lên nhắc cậu bé ngồi thẳng lưng, tập trung làm bài. Nếu con trai bà lơ đễnh nghịch bút hay chậm chạp suy nghĩ, giọng nói ấy lại cất lên, vẫn đều đều, không hề có một chút khó chịu.
Đó không phải là giọng của người mẹ đã mệt mỏi sau một ngày làm việc, mà là Dola – một chatbot AI do ByteDance phát triển. Theo số liệu từ nền tảng thống kê QuestMobile, hiện có khoảng 172 triệu phụ huynh Trung Quốc đang sử dụng các ứng dụng AI mỗi tháng để giám sát hoặc kèm con học. Con số này phản ánh một thay đổi âm thầm nhưng sâu sắc: trong nhiều gia đình, công nghệ đang thay thế cảm xúc của cha mẹ vào giờ học buổi tối.
Không chỉ để con học tốt hơn, lý do lớn hơn khiến nhiều người chọn AI là… để họ bớt nổi cáu.
Khi việc kèm con học trở thành gánh nặng tinh thần
Trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm, nhiều gia đình trung lưu thành thị phải cân nhắc lại từng khoản chi. Gia sư riêng – vốn từng là lựa chọn ưu tiên – nay trở thành một khoản đầu tư xa xỉ. Thêm vào đó, nỗi lo con cái có thể thất nghiệp dù học hành bài bản khiến phụ huynh càng thận trọng hơn với tiền bạc.
Với bà Lu, việc sử dụng AI không chỉ là bài toán chi phí mà còn là bài toán cảm xúc. “Dola vừa giúp tôi để mắt đến con, vừa giúp tôi giữ được bình tĩnh”, bà chia sẻ. Ứng dụng cho phép phụ huynh tùy chỉnh nội dung học, tự động kiểm tra bài tập, giải thích lỗi sai và đề xuất các bài luyện tập tương tự. Nhiều phụ huynh ví nó như một “cuốn sổ tay nuôi dạy con thông minh”, giúp họ có thêm thời gian thở giữa guồng quay công việc – gia đình.
Ở Trung Quốc, phụ huynh thường phải theo sát việc học của con sau giờ tan trường. Bài tập được gửi qua các nhóm chat, yêu cầu báo cáo tiến độ, phối hợp cùng giáo viên. Với những gia đình lao động – vốn phải chăm sóc cha mẹ già, vừa gánh công việc, vừa nuôi con – áp lực này dễ trở thành mồi lửa cho những cơn cáu giận.
Cô Wu Yuting, mẹ của hai học sinh tiểu học, thừa nhận mình từng thường xuyên quát mắng con mỗi tối. “Lũ trẻ ngoan hơn khi học với AI. Chúng còn bảo tôi nói quá nhiều”, cô kể. Gia sư AI, với giọng điệu điềm tĩnh và sự kiên nhẫn vô hạn, trở thành “người trung gian” giúp giảm xung đột gia đình – một điều mà nhiều cha mẹ không ngờ tới khi tải ứng dụng về điện thoại.
Công nghệ có thể thay cha mẹ giữ bình tĩnh, nhưng không thể thay tình thương
Dù mang lại nhiều lợi ích, các chuyên gia giáo dục và tâm lý đều khuyến cáo phụ huynh không nên trao toàn bộ “quyền nuôi dạy” cho AI. Tiến sĩ Qi Jing (Đại học RMIT, Australia) cho rằng việc AI quá kiên nhẫn và “ngọt ngào” có thể khiến trẻ thiếu đi những xung đột cần thiết để phát triển tư duy và cảm xúc. Những hành vi như nghịch bút hay ngập ngừng đôi khi không phải là xao nhãng, mà là một phần của quá trình suy nghĩ.
Trong khi đó, bà Jeannie Paterson – Giám đốc Trung tâm Đạo đức Kỹ thuật số và AI (Đại học Melbourne) – cảnh báo trẻ có thể nhầm lẫn AI với một “thực thể có cảm xúc”. “AI không phải là bạn. Nó có thể hỗ trợ nhiệm vụ, nhưng không biết yêu thương hay quan tâm một đứa trẻ”, bà nhấn mạnh.
Bản thân bà Lu cũng đã phải điều chỉnh thói quen sử dụng khi nhận ra con trai bị nhắc nhở quá nhiều và trở nên kém tập trung. Hiện bà chỉ bật AI khi thật sự bận rộn. Nếu có thời gian, bà vẫn предпоч ngồi cạnh con, cùng đọc bài và trò chuyện.
“Tôi không muốn con phụ thuộc cảm xúc vào AI. Tôi chỉ coi nó là công cụ, không phải người bạn đồng hành của con”, bà nói.
Trong một thời đại mà cha mẹ ngày càng kiệt sức vì áp lực mưu sinh và kỳ vọng học hành, AI có thể giúp buổi tối trong nhà bớt căng thẳng. Nhưng cuối cùng, thứ nuôi dưỡng trẻ lâu dài vẫn là sự hiện diện thật của người lớn – những lời hỏi han, cái gật đầu động viên và cảm giác được yêu thương, điều mà không một thuật toán nào có thể lập trình được.
Trang Đào (Tổng hợp)
