Đó là gà tiền mặt vàng – loài chim quý hiếm được ghi danh trong Sách đỏ Việt Nam và xếp vào nhóm IB, nhóm nguy cấp, quý, hiếm cần ưu tiên bảo vệ.
Tổ chức Bảo tồn động thực vật Quốc tế (Fauna & Flora International) phối hợp với Vườn Quốc gia Pù Mát tại Nghệ An vừa hoàn thành chương trình điều tra đa dạng sinh học tại đây. Kết quả ghi nhận 40 loài động vật, tất cả đều được định danh và đánh giá tình trạng bảo tồn. Trong đó, ghi nhận gà tiền mặt vàng.
Theo phân loại khoa học, gà tiền mặt vàng có tên là Polyplectron bicalcarratum, thuộc họ Phasianidae, bộ Galliformes. Đây là một loài gà lôi sở hữu ngoại hình đặc biệt và tập tính sống kín đáo. Chúng chủ yếu cư trú ở các khu rừng nguyên sinh um tùm, tối tăm, hiếm khi xuất hiện ở những khoảng trống hay không gian mở.
Điểm khiến loài chim này được ví như "báu vật" chính là vẻ đẹp độc đáo, tựa như một phiên bản thu nhỏ của chim công giữa rừng già. Cả chim trống và chim mái đều có bộ lông xám nâu với các đốm "sao" óng ánh ở hai bên cánh. Tuy nhiên, chim trống nổi bật hơn với chiếc đuôi dài, dày và phồng, mào cong về phía trước. Khi xòe rộng đuôi và sải cánh, những đốm sao tròn xanh lam, lục biếc ánh lên lấp lánh, tạo nên màn phô diễn rực rỡ hiếm thấy giữa đại ngàn.
Tiếng hót của gà tiền mặt vàng cũng rất đặc trưng: âm thanh khàn khàn, cao dần theo nhịp, thường vang lên vào buổi sáng sớm – thời điểm rừng núi còn phủ sương, báo hiệu một ngày mới bắt đầu.
Tại Việt Nam, gà tiền mặt vàng có hai phân loài. Phân loài Polyplectron bicalcarratum bicalcaratum phân bố ở khu vực Tây Bắc. Trong khi đó, phân loài Polyplectron bicalcarratum ghigii sinh sống tại vùng Đông Bắc, kéo dài đến Quảng Nam (cũ), Đà Nẵng, trong đó có Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà và Núi Chúa. Đây là phân loài đặc hữu của Việt Nam, mang giá trị bảo tồn đặc biệt quan trọng.
Một trong những "ngôi nhà" tiêu biểu của loài chim này là Vườn quốc gia Pù Mát. Với diện tích hơn 94.700 ha, Pù Mát là kho tàng đa dạng sinh học bậc nhất cả nước. Nơi đây ghi nhận hơn 2.500 loài thực vật và trên 1.000 loài động vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm như gà tiền mặt vàng.
Tuy nhiên, cũng như nhiều loài chim rừng khác, gà tiền mặt vàng đang phải đối mặt với nguy cơ suy giảm do mất sinh cảnh và săn bắt trái phép. Việc bị xếp vào nhóm IB đồng nghĩa với mức độ bảo vệ cao nhất theo quy định pháp luật. Mọi hành vi săn bắt, buôn bán, vận chuyển trái phép đều bị nghiêm cấm và xử lý nghiêm.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi những cánh rừng dần thu hẹp, "báu vật" mặt vàng ấy vẫn âm thầm tồn tại trong bóng tối của rừng già. Bảo vệ gà tiền mặt vàng không chỉ là giữ lại một loài chim đẹp hiếm có, mà còn là gìn giữ sự toàn vẹn của hệ sinh thái rừng Việt Nam – nơi mỗi sinh vật đều là một mắt xích không thể thay thế.
Ngọc Minh
