Tết Nguyên đán Bính Ngọ với kỳ nghỉ kéo dài 9 ngày là dịp sum họp, đoàn viên của mỗi gia đình. Tuy nhiên, với đặc thù mâm cỗ Tết truyền thống thường giàu đạm, nhiều muối và chất béo, đây cũng là giai đoạn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với người đang mắc các bệnh lý về thận.
Để giúp người bệnh vui xuân, đón Tết an toàn, TS.BS Nghiêm Trung Dũng - Giám đốc Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu (Bệnh viện Bạch Mai) đã đưa ra những khuyến cáo và tư vấn chuyên sâu nhằm hạn chế tối đa các biến chứng trong dịp Tết.
Những “cạm bẫy” dinh dưỡng ngày Tết
Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, nhiều món ăn quen thuộc ngày Tết có thể trở thành nguy cơ nếu người bệnh thận không kiểm soát tốt chế độ ăn uống.
Bánh chưng, bánh tét là những thực phẩm giàu năng lượng và chất béo, không có lợi cho người suy thận mạn, đặc biệt khi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường.
Các món muối chua như dưa hành, củ kiệu chứa hàm lượng muối rất cao, dễ gây tích nước, tăng huyết áp và phù nề.
Nhóm thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, xúc xích, thịt hộp chứa nhiều muối, chất bảo quản và đạm. Người suy thận chỉ nên ăn ở mức hạn chế, khoảng 100-150g/ngày, thậm chí ít hơn nếu chưa phải lọc máu.
Một số loại hoa quả giàu kali như chuối, cam, nho, bưởi cũng cần được kiểm soát chặt chẽ. Tăng kali máu là tình trạng cấp cứu nội khoa nguy hiểm, có thể gây loạn nhịp tim và tử vong nhanh chóng.
Đặc biệt, người bệnh thận cần tuyệt đối tránh rượu bia và nước ngọt có ga, nhất là những trường hợp suy thận kèm tăng huyết áp, nhằm hạn chế nguy cơ tai biến tim mạch, đột quỵ.
Cá thể hóa chế độ ăn theo từng nhóm bệnh
TS.BS Nghiêm Trung Dũng nhấn mạnh, cá thể hóa dinh dưỡng là yếu tố then chốt trong điều trị bệnh thận, nhất là trong dịp Tết.
Với người viêm cầu thận mạn có hội chứng thận hư, cần ăn nhạt hoàn toàn nếu còn phù. Khi hết phù, lượng muối nên duy trì khoảng 2g/ngày (tương đương 2 thìa 5ml nước mắm). Chất béo nên ưu tiên dầu thực vật như dầu đậu nành, oliu, lạc, với lượng 20-25g/ngày. Đạm được bổ sung từ thịt nạc, cá, sữa, ở mức 1,5-2g/kg/ngày.
Người suy thận mạn chưa lọc máu cần giảm đạm nghiêm ngặt, chỉ khoảng 0,6g/kg thể trọng/ngày. Nguồn năng lượng nên ưu tiên từ tinh bột như đường, mật ong, khoai sọ, miến dong, bột sắn dây. Rau quả nên chọn loại ít đạm như bầu, bí, mướp và các loại quả ít kali như dưa chuột, dưa hấu.
Đối với bệnh nhân lọc máu chu kỳ, cần kiểm soát chặt lượng nước uống, sao cho cân nặng không tăng quá 2kg giữa hai lần lọc. Người bệnh có thể ăn đạm động vật gần như bình thường, nhưng cần hạn chế thực phẩm giàu phospho như lòng đỏ trứng, phô mai và sữa.
Nguyên tắc “3 đúng” trong sinh hoạt ngày Tết
Bên cạnh chế độ ăn uống, người bệnh thận cần tuân thủ nguyên tắc “3 đúng” trong sinh hoạt hằng ngày.
Thứ nhất là uống thuốc đúng giờ, đúng liều, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc dù trong những ngày bận rộn thăm hỏi, chúc Tết.
Thứ hai là vận động đúng mức. Người bệnh nên duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga; tránh gắng sức, leo núi hoặc mang vác nặng.
Thứ ba là giữ ấm đúng cách. Thời tiết Tết thường lạnh, người bệnh cần mặc đủ ấm, tránh tắm nước lạnh hoặc uống nước đá để phòng nhiễm lạnh, viêm họng - những yếu tố có thể làm bệnh thận nặng hơn.
Lưu ý khi du xuân, dã ngoại
Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, du xuân, dã ngoại giúp tinh thần thoải mái, nhưng người bệnh thận cần chuẩn bị kỹ lưỡng.
Người bệnh nên mang theo đầy đủ thuốc điều trị cho toàn bộ hành trình, kèm đơn thuốc để dự phòng khi cần hỗ trợ y tế. Trang phục cần đủ ấm, tránh nhiễm lạnh đột ngột, không tắm nước lạnh hoặc để cơ thể bị ướt lâu.
Hoạt động vận động cần vừa sức, ưu tiên đi bộ nhẹ nhàng, tránh leo núi cao hoặc mang vác nặng. Khi ăn uống xa nhà, cần ăn chín uống sôi, kiểm soát lượng nước đưa vào cơ thể; hạn chế tối đa các món ăn mặn, đồ khô, ô mai, xúc xích. Khi ăn tại nhà hàng, nên ưu tiên món luộc, hấp và chủ động yêu cầu giảm muối.
Nếu trong quá trình di chuyển xuất hiện mệt mỏi bất thường, khó thở hoặc phù chân, người bệnh cần dừng hoạt động và liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất.
Việc chuẩn bị chu đáo sẽ giúp người bệnh thận có những ngày đầu xuân trọn vẹn, an vui và giữ được các chỉ số sức khỏe ổn định.
Lưu ý về lịch lọc máu và tái khám
Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu cho biết, đơn nguyên lọc máu chu kỳ sẽ nghỉ 1 ngày vào thứ Ba (mùng 1 Tết). Các ngày còn lại vẫn hoạt động bình thường để phục vụ người bệnh. Người bệnh cần chủ động sắp xếp lịch tái khám trước hoặc ngay sau Tết để bảo đảm quá trình điều trị không bị gián đoạn.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện các dấu hiệu như tiểu ít, phù tăng nhanh; huyết áp tăng cao khó kiểm soát; mệt mỏi nhiều, buồn nôn, đau ngực, khó thở, loạn nhịp tim; sốt hoặc tiểu máu.
Nguyễn Phượng
Theo BV Bạch Mai
