Từ lâu, các nhà khoa học khí quyển đã biết đến hiện tượng đối xứng suất phản chiếu bắc - nam, nơi hai bán cầu phản xạ lượng ánh sáng mặt trời tương đương nhau bất chấp sự khác biệt lớn về diện tích đất liền và điều kiện thời tiết.
Tuy nhiên, trong khi nỗ lực tìm kiếm những trục cân bằng khác có thể đã bị bỏ quên, Jianhao Zhang, một nhà nghiên cứu tại cơ quan quản lý đại dương và khí quyển quốc gia ở Mỹ, cùng các đồng nghiệp đã vấp phải một sự thật kinh ngạc. Họ đã tìm thấy một lằn ranh chia đôi thế giới hoàn toàn mới.
Đường phân chia bí ẩn này chạy dọc theo kinh tuyến 27° đông và 153° tây, đi xuyên qua Châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ, Châu Phi và kéo dài đến tận Alaska. Nó cắt hành tinh thành hai nửa đông và tây với khả năng phản xạ ánh sáng mặt trời trở lại không gian gần như bằng nhau tuyệt đối.
Để đi đến kết luận lịch sử này, nhóm nghiên cứu đã phải xử lý một khối lượng dữ liệu khổng lồ thu thập liên tục trong suốt 25 năm, từ năm 2001 đến năm 2025, bởi hệ thống vệ tinh Ceres của Nasa.
Dữ liệu này đo lường lượng năng lượng mặt trời bị dội ngược vào vũ trụ, một yếu tố cốt lõi cấu thành nên ngân sách bức xạ của Trái Đất. Khi ngân sách này cân bằng, nhiệt độ toàn cầu duy trì ở mức ổn định; ngược lại, sự mất cân bằng sẽ châm ngòi cho biến đổi khí hậu và hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Ban đầu, chính Jianhao Zhang cũng tỏ ra nghi ngờ về phát hiện của nhóm. Việc chia một hình cầu thành hai phần bằng nhau nghe có vẻ giống một trò chơi toán học đơn giản hơn là một khám phá vĩ đại. Nhưng những bằng chứng khoa học đanh thép đã đập tan mọi sự hoài nghi đó.
Trong một bài viết trên tạp chí Nature, Zhang giải thích rằng có ba yếu tố then chốt khiến sự đối xứng này trở nên phi thường, được nhóm gọi là đối xứng ba. Thứ nhất, nó là duy nhất - không có bất kỳ một đường kinh tuyến nào khác tạo ra sự cân bằng tương tự theo trục đông - tây.
Thứ hai, nó vô cùng bền bỉ, vị trí của đường ranh giới này đã không hề xê dịch khỏi mốc 27° đông kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận vào năm 2001. Cuối cùng, hai nửa đông và tây sở hữu tỷ lệ bao phủ của đại dương không đóng băng và đất liền gần như y hệt nhau, cho phép lượng mây che phủ tự động bù trừ để đạt đến trạng thái cân bằng hoàn mỹ.
Vậy bàn tay vô hình nào đang nhào nặn nên sự cân bằng kỳ diệu này? Theo nhóm nghiên cứu, câu trả lời nằm ở hiện tượng El Niño - Dao động Nam, hay còn gọi là Enso.
Khi phân tích những dao động cực nhỏ của đường đối xứng qua từng năm, các nhà khoa học nhận thấy nó có sự tương quan chặt chẽ với chu kỳ Enso. Họ đưa ra giả thuyết rằng hoàn lưu Walker - một hệ thống luân chuyển khí quyển quy mô khổng lồ điều hòa mây qua vành đai nhiệt đới Thái Bình Dương - đóng vai trò như một cỗ máy điều chỉnh khí hậu của toàn hành tinh.
Trong những năm xảy ra hiện tượng La Niña, nửa phía đông phản xạ nhiều ánh sáng hơn một chút. Ngược lại, khi El Niño xuất hiện, nửa phía tây lại vươn lên dẫn đầu. Sự dịch chuyển qua lại liên tục của hoàn lưu Walker đã sắp xếp lại lượng mây bao phủ, từ đó neo chặt đường đối xứng này ở vị trí 27° đông trong suốt thời gian dài.
Khám phá chấn động này vượt xa giá trị của một mẩu thông tin khoa học thú vị. Đường đối xứng đông - tây mang đến cho giới học thuật một bộ công cụ hoàn toàn mới để đánh giá và kiểm chứng các mô hình dự báo khí hậu. Một mô hình chuẩn xác giờ đây không chỉ cần tính toán đúng tổng lượng ánh sáng phản xạ, mà còn phải tái lập được tỷ lệ mây và đại dương nằm bên dưới ranh giới 27° đông này.
Quan trọng hơn, phát hiện trên đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo đanh thép đối với các ý tưởng can thiệp khí hậu nhân tạo, điển hình như địa kỹ thuật năng lượng mặt trời. Sự tồn tại của đường đối xứng một lần nữa khẳng định mức độ tinh vi và mối liên kết sâu sắc của hệ thống khí hậu Trái Đất. Nếu con người cố tình dùng kỹ thuật can thiệp vào ngân sách bức xạ của hành tinh, chúng ta hoàn toàn có thể phá vỡ sự cân bằng tự nhiên này và kéo theo những thảm họa khí hậu tồi tệ không thể vãn hồi.
Tham khảo: Iflscience
Đức Khương
