Suốt sáu thế kỷ qua, bản thảo Voynich luôn được ví như một pháo đài bất khả xâm phạm đối với mọi chuyên gia giải mã, nhà ngôn ngữ học và khoa học máy tính.
Tác phẩm này được viết bằng một loại ký tự không xác định, điểm xuyết bằng những hình minh họa kỳ lạ về các loài thực vật không tồn tại, các biểu đồ thiên văn sai lệch và hình ảnh những người khỏa thân đắm mình trong các vũng chất lỏng bí ẩn.
Bản thảo được đặt theo tên của nhà buôn sách cổ Wilfrid Voynich, người đã mua nó vào năm 1912. Thông qua phương pháp xác định niên đại bằng carbon phóng xạ, tài liệu này được xác định ra đời vào đầu thế kỷ 15 và hiện đang được lưu giữ tại thư viện sách hiếm Beinecke của đại học Yale.
Giờ đây, một tia sáng đã lóe lên khi một viện nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tư nhân công bố việc giải mã thành công khoảng 30 phần trăm nội dung cuốn sách.
Quá trình giải mã đầy thách thức. Nhóm nghiên cứu giấu tên - hiện đang chờ đánh giá ngang hàng - đã dành trọn 14 tháng để đào tạo một mô hình ngôn ngữ lớn chuyên biệt. Họ đã nạp vào hệ thống toàn bộ dữ liệu về các ngôn ngữ cổ đại, ngôn ngữ nguyên thủy và mọi hệ thống chữ viết chưa được giải mã như Linear A, Proto-Sinaitic hay Rongorongo của đảo Phục Sinh.
Sau khi áp dụng mô hình lên các bản quét độ phân giải cao của 240 trang bản thảo còn sót lại, những nỗ lực ban đầu dường như chỉ thu về sự vô nghĩa do hiện tượng nhiễu. Tuy nhiên, ở lần lặp đào tạo thứ 312, một chuỗi ngôn ngữ mạch lạc đầu tiên đã xuất hiện.
Theo phân tích từ hệ thống, thứ ngôn ngữ trong bản thảo Voynich hoàn toàn không thuộc về bất kỳ ngữ hệ nào từng được loài người biết đến. Nó không có mối liên hệ hình thái học nào với ngữ hệ Ấn-Âu, Semit hay Hán-Tạng. Đáng kinh ngạc hơn, mô hình xác định đây là một ngôn ngữ nhân tạo được xây dựng từ các nguyên tắc toán học chứ không phải ngôn ngữ nói tiến hóa. Cụ thể, phân bố tần suất ký tự của chữ viết tuân theo mô hình hệ cơ số 12. Mặc dù hệ thập nhị phân này được một số nhà toán học đánh giá là đếm hiệu quả hơn hệ cơ số 10 hiện hành, sự hiện diện của nó trong một văn bản từ thế kỷ 15 quả thực là một điều vô cùng dị thường.
Thảm họa chu kỳ và sự can thiệp sinh học. Những phần được giải mã mạch lạc nhất là các đoạn văn mang tính thiên văn. Chúng mô tả một thảm họa mang tính chu kỳ giáng xuống Trái đất mỗi 12.960 năm - con số tương ứng chính xác với một nửa chu kỳ tiến động 25.920 năm của trục hành tinh chúng ta. Văn bản ghi chép chi tiết về một "sự tối tăm lớn" do một "thiên thể lửa di chuyển theo một vòng cung dài" gây ra.
Dữ liệu này ám chỉ sự xuất hiện của một sao chổi hoặc tiểu hành tinh khổng lồ trên quỹ đạo, trùng khớp với giả thuyết va chạm Younger Dryas xảy ra khoảng 12.900 năm trước. Sự kiện này được miêu tả bằng những thuật ngữ mang tính lâm sàng và vô cùng chính xác như sự suy giảm nhiệt độ, gián đoạn khí quyển, mực nước biển dâng cao và sự tuyệt chủng của hệ động vật lớn như voi ma mút lông cừu hay mèo răng kiếm.
Phần gây xáo trộn nhất cho giới khoa học là các đoạn văn sinh học. Nội dung này đi kèm với các bức vẽ hình người trong hồ chất lỏng, mô tả một chương trình can thiệp di truyền có chủ ý. Văn bản sử dụng các thuật ngữ tương đương với khái niệm nhân giống chọn lọc và thích nghi tăng tốc, nhằm sửa đổi cấu trúc sinh học con người để cải thiện tỷ lệ sinh tồn trong và sau thảm họa. Những hồ chất lỏng trong bản thảo thực chất không phải bồn tắm mà là các buồng ấp, và những hình người chính là các đối tượng thử nghiệm.
Lời cảnh báo gửi đến tương lai. Đoạn cuối cùng được giải mã chỉ dài vỏn vẹn 18 dòng nhưng mang âm hưởng của một lời cảnh báo lạnh gáy. Dòng chữ gửi gắm thông điệp trực tiếp đến những người giải mã tài liệu này khi "bầu trời trở lại vị trí ban đầu". Nó nhắc nhở rằng khoảng thời gian còn lại rất ngắn, chu kỳ đang quay vòng và khuyên con người không nên xây dựng cơ sở trên vùng đất thấp hay tin vào các hồ sơ ven biển.
Tác giả bí ẩn còn khẳng định thiên thể lửa già hơn ký ức của con người về nó. Các nhà thiên văn học đã tính toán và phát hiện ra rằng thời điểm "trở lại ban đầu" của chu kỳ tiến động này sẽ rơi vào khoảng năm 2040.
Sự hoài nghi từ giới học thuật. Mặc dù kết quả giải mã mang tính chấn động, cộng đồng khoa học vẫn giữ thái độ dè chừng. Đây không phải lần đầu tiên có người tuyên bố giải mã được tác phẩm này. Tiến sĩ Ella Marchetti từ đại học UCL chỉ trích nghiên cứu mới này có thể chỉ là một "sự khớp mô hình được ngụy trang thành giải mã", đồng thời nhấn mạnh rằng các mô hình ngôn ngữ lớn thường có xu hướng tạo ra những đoạn văn bản nghe có vẻ hợp lý nhưng thực chất lại vô nghĩa.
Việc nhóm nghiên cứu từ chối công bố danh tính và phương pháp chi tiết cũng làm dấy lên nghi ngờ về tính xác thực của dự án, bởi thiếu dữ liệu sẽ khiến quá trình xác minh độc lập trở nên bất khả thi.
Dù vậy, những dữ liệu cụ thể như cấu trúc ngữ pháp cơ số 12, niên đại Younger Dryas hay mục tiêu thiên văn năm 2040 là quá chi tiết để có thể coi là sản phẩm tạo ra ngẫu nhiên của trí tuệ nhân tạo. Có một hệ thống phức tạp thực sự đang tồn tại bên trong bản thảo Voynich.
Thông điệp này liệu có phải là lời cảnh báo từ một nền văn minh đã sống sót sau thảm họa toàn cầu hay không vẫn là một trong những câu hỏi mở lớn nhất trong lịch sử mật mã học.
Tham khảo: Infinityexplorers
Đức Khương
