Hơn 2.200 năm trước, hàng nghìn chiến binh bằng đất nung được chế tác để bảo vệ Hoàng đế Tần Thủy Hoàng ở thế giới bên kia. Dù đội quân này đã trở thành một trong những phát hiện khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc, danh tính của những người trực tiếp tạo nên công trình vẫn còn nhiều điều chưa được làm sáng tỏ.
Một nghiên cứu mới do nhà khảo cổ học Xiaoxi Li thuộc Bảo tàng Di tích Lăng mộ Tần Thủy Hoàng cùng các cộng sự thực hiện đã đưa ra những manh mối đáng chú ý.
Những dấu vết còn sót lại sau hơn hai thiên niên kỷ
Quy mô của đội quân đất nung cho thấy khối lượng công việc khổng lồ mà người xưa phải thực hiện. Quần thể này có khoảng 8.000 tượng chiến binh kích thước thật, cùng 130 cỗ xe ngựa kéo bởi 520 con ngựa và 150 tượng ngựa phục vụ kỵ binh.
Các nghiên cứu trước đây đã tìm thấy những dấu hiệu về hoạt động sản xuất, bao gồm chữ khắc trên tượng và sự khác biệt trong thành phần đất sét. Một số ký hiệu, chẳng hạn chữ “Gong” và “Xianyang”, cung cấp manh mối về các xưởng chế tác. Sự khác biệt giữa các bộ phận tượng cũng gợi ý rằng những công đoạn nhất định có thể được thực hiện tại các xưởng riêng biệt.
Tuy nhiên, những bằng chứng này chưa giúp giới khảo cổ xác định đầy đủ những người trực tiếp tham gia chế tác. Trong khi đó, một số tài liệu cùng thời kỳ nhà Tần ghi nhận hoạt động lao động thủ công của phụ nữ và trẻ em. Điều này đặt ra câu hỏi liệu việc sản xuất đội quân đất nung có thực sự chỉ dựa vào sức lao động của nam giới trưởng thành hay không.
Để tìm câu trả lời, nhóm của Xiaoxi Li tập trung nghiên cứu dấu vân tay trên các tượng chiến binh bằng đất nung tại một khu vực khai quật thuộc quần thể lăng mộ.
Các nhà nghiên cứu chụp ảnh những dấu vân tay còn lưu lại, sau đó chỉ giữ những dấu đủ rõ, không bị biến dạng hoặc bào mòn nghiêm trọng. Họ tiếp tục xử lý ảnh bằng kỹ thuật số để làm nổi bật các đường vân và rãnh, giúp đo đạc những đặc điểm cần thiết.
Nhóm nghiên cứu cũng loại bỏ những dấu vân tay trùng lặp trên cùng một bộ phận tượng, bởi chúng có thể xuất phát từ cùng một bàn tay. Sau quá trình sàng lọc, 79 dấu vân tay trên 36 bức tượng được đưa vào phân tích.
Phần lớn dấu vân tay xuất hiện trên đầu và cánh tay, có thể hình thành khi người thợ gắn các bộ phận này vào thân tượng. Một số dấu khác nằm trên những chi tiết như đinh tán và dây thắt lưng của bộ giáp.
Phụ nữ và trẻ em có thể đã tham gia chế tác
Manh mối quan trọng nằm ở khoảng cách giữa các đường vân trên dấu vân tay. Khi cơ thể phát triển, khoảng cách giữa các đường vân có xu hướng tăng lên. Vì vậy, những dấu vân tay có khoảng cách hẹp hơn có thể thuộc về người trẻ tuổi.
Dựa trên đặc điểm này cùng hình thái của các dấu vân tay, nhóm nghiên cứu ước tính khoảng 45% dấu vân tay trong mẫu phân tích có khả năng thuộc về nam giới trưởng thành. Khoảng 33% có thể là của phụ nữ trưởng thành, trong khi 22% còn lại được cho là thuộc về trẻ em dưới 15 tuổi.
Như vậy, theo kết quả nghiên cứu, phụ nữ và trẻ em có thể chiếm hơn một nửa số dấu vân tay được phân tích. Phát hiện này cung cấp thêm bằng chứng cho giả thuyết rằng lực lượng lao động tạo nên đội quân đất nung đa dạng hơn quan niệm trước đây.
Tuy nhiên, các tỷ lệ trên chỉ phản ánh kết quả phân tích một mẫu nhỏ, không đại diện chắc chắn cho toàn bộ những người tham gia chế tác hàng nghìn bức tượng. Các nhà nghiên cứu cũng chưa thể xác định chính xác tuổi và giới tính của từng người chỉ từ dấu vân tay.
Một số dấu vân tay có đặc điểm tương đồng giữa trẻ em trai và phụ nữ trưởng thành. Ngoài ra, đất sét có thể co lại trong quá trình khô và nung, khiến kích thước dấu vân tay thay đổi. Mức độ ảnh hưởng của hiện tượng này vẫn chưa được xác định rõ.
Nhóm nghiên cứu cho rằng những trẻ em tham gia chế tác có thể là người học việc, làm quen với nghề dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân. Giả thuyết này phù hợp với những tài liệu pháp luật thời nhà Tần còn lưu lại, trong đó đề cập đến thời gian đào tạo cần thiết trước khi người học việc được công nhận là nghệ nhân. Dù vậy, đây vẫn là giả thuyết cần thêm bằng chứng để kiểm chứng.
Bí mật về những người thợ vẫn chưa được giải mã hoàn toàn
Nghiên cứu của Xiaoxi Li mở ra một hướng tiếp cận mới trong khảo cổ học. Thay vì chỉ dựa vào chữ khắc, dấu hiệu xưởng sản xuất hay đặc điểm vật liệu, các nhà khoa học có thể khai thác những dấu vết sinh học còn lưu lại trên hiện vật để tìm hiểu về con người trong quá khứ.
Dẫu vậy, số lượng tượng được khảo sát còn nhỏ so với quy mô toàn bộ quần thể. Vì thế, việc nghiên cứu thêm các bức tượng là cần thiết để kiểm chứng kết quả và làm rõ hơn cơ cấu lực lượng lao động dưới thời nhà Tần.
Theo nhóm nghiên cứu, công trình này góp phần mở rộng hiểu biết về cách triều đình nhà Tần tổ chức hoạt động thủ công quy mô lớn. Những dấu vân tay tưởng chừng chỉ là vết hằn vô tình trên đất sét, sau hơn 2.200 năm, đang trở thành manh mối giúp giới khảo cổ tìm hiểu về những con người đứng sau một trong những công trình nổi tiếng nhất của Trung Quốc cổ đại.
Nguồn: Yahoo
Hân Ly
