bất chấp việc mẫu GPU này bị Mỹ hạn chế xuất khẩu chính thức, các hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội đã cho thấy một thực tế đáng chú ý: hàng trăm card đồ họa NVIDIA GeForce RTX 5090 đang được xếp thành từng pallet trong các kho hàng tại Trung Quốc.
Quy mô của các lô hàng này cho thấy đây không phải là hoạt động bán lại đơn lẻ, mà là một hệ thống thị trường xám được tổ chức bài bản, nhằm phá vỡ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu thông qua các kênh nhập khẩu song song.
Trước đó RTX 5090 bị chính phủ Mỹ áp đặt các quy định xuất khẩu nghiêm ngặt do khả năng tính toán trí tuệ nhân tạo rất mạnh. Nhận thấy tiềm năng thị trường khổng lồ ở Trung Quốc, NVIDIA đã phát triển hai phiên bản đặc biệt dành riêng cho khu vực này: RTX 5090D và sau đó là RTX 5090D V2. Cả hai phiên bản đều được thiết kế với khả năng AI bị giảm để tuân thủ các quy định xuất khẩu.
Tuy nhiên, chiến lược này đã không mang lại kết quả như mong đợi. Các phiên bản giảm hiệu năng này được bán với mức giá tương đương phiên bản không giới hạn, khiến chúng trở nên kém hấp dẫn đối với những người mua tập trung vào AI - những người đặt hiệu quả hiệu năng lên hàng đầu. Kết quả là nhu cầu về RTX 5090 đầy đủ công suất vẫn rất cao tại Trung Quốc, đặc biệt từ các công ty chuyên về học máy và xử lý dữ liệu.
Hình ảnh mới xuất hiện cho thấy các GPU mang thương hiệu của các nhà sản xuất như ZOTAC, PNY, MSI và Gigabyte. Điều này chứng tỏ các card được sản xuất cho thị trường hợp lệ trước khi được chuyển hướng. Một khi sản phẩm rời khỏi các kênh phân phối chính thức, các nhà sản xuất thường có rất ít quyền kiểm soát đích đến cuối cùng của chúng.
Quy mô tài chính của hoạt động này rất đáng kể. Chỉ riêng phần cứng hiển thị trong các hình ảnh đã có giá trị hàng triệu USD theo giá bán lẻ tiêu chuẩn. Khi tính thêm mức phụ thu tăng thêm, tổng giá trị có thể cao hơn đáng kể. Những khoản lợi nhuận này chủ yếu đến từ logistics và bán lại chứ không phải chi phí sản xuất, khiến hoạt động buôn bán này cực kỳ sinh lời cho các trung gian.
Đây không phải là trường hợp cá biệt. Đầu năm nay, các card RTX 5090 mang thương hiệu MSI đã xuất hiện tại Trung Quốc trong hoàn cảnh tương tự. MSI đã phải công khai tuyên bố rằng các sản phẩm này không được ủy quyền và không được bảo hành. Tuy nhiên, trong môi trường AI doanh nghiệp, bảo hành thường chỉ là yếu tố thứ yếu so với sức mạnh tính toán thô. Điều này làm giảm đáng kể tác dụng răn đe của việc mất bảo hành.
Sự việc này minh họa cho một mô hình lặp đi lặp lại trong thị trường phần cứng toàn cầu. Các hạn chế xuất khẩu hiếm khi loại bỏ được nhu cầu; thay vào đó, chúng chỉ định hình lại các tuyến đường cung ứng và làm tăng giá cả. Với khối lượng công việc AI tiếp tục thúc đẩy nhu cầu mạnh mẽ đối với GPU hiệu năng cao, hoạt động thị trường xám xung quanh phần cứng bị hạn chế có khả năng vẫn là một vấn đề dai dẳng.
Thực tế cho thấy rằng khi công nghệ trở thành yếu tố then chốt cho sự phát triển kinh tế và cạnh tranh quốc tế, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đơn thuần không thể ngăn chặn được dòng chảy của nó. Chúng chỉ có thể làm cho quá trình phức tạp hơn, tốn kém hơn và đẩy nó vào bóng tối của các kênh không chính thức. Đối với NVIDIA và các cơ quan quản lý Mỹ, đây là một bài toán khó: làm thế nào để cân bằng giữa an ninh quốc gia, lợi ích thương mại và thực tế của thị trường toàn cầu hóa.
Nguyễn Hải
