Vaccine COVID-19 hiện hành có còn tác dụng với biến thể mới?
Một biến thể mới của COVID-19 đang “gây xôn xao” trong cộng đồng khoa học. Tên chính thức của nó là BA.3.2, nhưng được gọi là “cicada” (ve sầu) do có đặc điểm giống loài côn trùng này: xuất hiện từ năm 2024, “ẩn mình” một thời gian rồi bất ngờ quay trở lại.
Biến thể này thuộc họ Omicron quen thuộc, nhưng có số lượng đột biến lớn, ước tính từ 70 đến 75 thay đổi so với các chủng đang chiếm ưu thế. Những đột biến này có thể giúp virus né tránh một phần hệ miễn dịch từ vaccine hoặc các lần nhiễm trước.
Các vaccine COVID-19 hiện hành vẫn được thiết kế để nhắm vào những biến thể đang lưu hành, nên vẫn có hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, dữ liệu trong phòng thí nghiệm cho thấy BA.3.2 có thể né tránh một phần miễn dịch từ vaccine và các lần nhiễm trước.
Các chuyên gia nhấn mạnh vaccine vẫn rất quan trọng vì có khả năng bảo vệ khỏi các ca bệnh nặng, nhập viện và tử vong.
Giới y tế khuyến nghị tiêm vaccine COVID-19 định kỳ hàng năm, tương tự như vaccine cúm. Hiệu quả bảo vệ của vaccine có thể giảm sau vài tháng, vì vậy việc tiêm nhắc lại là cần thiết, đặc biệt với người cao tuổi hoặc có bệnh nền.
Trong một số trường hợp, nhóm nguy cơ cao có thể cân nhắc tiêm thêm một mũi vào cuối mùa xuân để phòng đợt gia tăng ca bệnh vào mùa hè.
Các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu vaccine mới cho mùa thu tới, có thể bao gồm khả năng bảo vệ trước biến thể “ve sầu”
Cùng với đó, các bộ test nhanh COVID-19 tại nhà vẫn có thể phát hiện biến thể BA.3.2. Lý do là bởi các bộ xét nghiệm này được thiết kế để nhận diện những phần của virus ít thay đổi theo thời gian.
Tuy nhiên, người dùng cần đảm bảo bộ test còn hạn sử dụng. Nếu có triệu chứng nghi ngờ, nên tự cách ly, xét nghiệm và liên hệ với cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Biến thể “ve sầu” có gây bệnh nặng hơn?
Biến thể BA.3.2 lần đầu được phát hiện tại Nam Phi vào tháng 11/2024. Khoảng 7 tháng sau, biến thể này được ghi nhận ở Mỹ thông qua một ca nhập cảnh vào tháng 6/2025, nhưng phải đến cuối tháng 12/2025 và đầu tháng 1/2026, nó mới bắt đầu được phát hiện rõ ràng hơn trong cộng đồng. Theo báo cáo, BA.3.2 hiện đang lây lan tại ít nhất 23 quốc gia, bao gồm cả Mỹ.
Tính đến ngày 11/2/2026, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, biến thể “ve sầu” đã được ghi nhận tại 25 bang ở Mỹ thông qua nhiều phương pháp giám sát như xét nghiệm nước thải, lấy mẫu từ khách du lịch và bệnh nhân.
Dù vậy, BA.3.2 hiện vẫn chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số ca nhiễm tại Mỹ. Ngược lại, tại Bắc Âu, biến thể này đã gia tăng nhanh trong mùa đông, chiếm khoảng 30% số ca tại Đức, Đan Mạch và Hà Lan.
Dữ liệu ban đầu cho thấy BA.3.2 không gây bệnh nặng hơn so với các biến thể trước. Các triệu chứng cũng không có sự khác biệt rõ rệt, phù hợp với xu hướng chung của COVID-19 trong vài năm gần đây.
Tuy nhiên, phần lớn hiểu biết hiện tại vẫn dựa trên dữ liệu trong phòng thí nghiệm, chưa có nhiều nghiên cứu lâm sàng thực tế. Ngoài ra, vẫn chưa rõ biến thể này có khả năng lây lan nhanh hơn hay không. Một số thử nghiệm cho thấy nó có thể kém lây hơn, nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định chắc chắn.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng cách ứng phó tốt nhất với biến thể mới là giữ thái độ cân bằng: không phớt lờ nhưng cũng không hoảng sợ.
Duy trì các biện pháp phòng ngừa cơ bản như rửa tay, thông gió không gian sống, đeo khẩu trang khi cần thiết và tiêm vaccine đầy đủ vẫn là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân trước COVID-19.
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội cho biết trong tuần (từ 20/3 đến 27/3) thành phố ghi nhận 17 ca mắc COVID-19 tại 12 phường, xã. Lũy tích từ đầu năm 2026 đến nay, có 29 ca tại 22 phường, xã, chưa ghi nhận ca tử vong; số mắc tăng so với cùng kỳ năm 2025 (5 ca).
Cơ quan y tế nhận định người dân không nên hoang mang nhưng cũng không chủ quan trước biến thể mới BA.3.2 - một nhánh phụ của dòng Omicron, còn được gọi là "ve sầu" (cicada). Các nghiên cứu ban đầu cho thấy biến thể này mang nhiều đột biến trên protein gai, yếu tố giúp virus xâm nhập vào tế bào người.
Một số chuyên gia cho rằng các đột biến có thể ảnh hưởng đến khả năng lây lan hoặc làm giảm phần nào hiệu quả miễn dịch. Tuy vậy, vắc-xin vẫn đóng vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong. Đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy BA.3.2 gây bệnh nặng hơn các biến thể trước.
Liên quan đến việc theo dõi biến thể SARS-CoV-2 BA.3.2, Bộ Y tế cho biết theo cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ, BA.3.2 hiện được xếp vào nhóm biến thể đang theo dõi, với nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng ở mức thấp so với các dòng Omicron đang lưu hành.
Bộ Y tế cũng khuyến cáo người dân nên đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc cơ sở y tế; chủ động đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp như ho, sốt để hạn chế lây lan. Cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, vệ sinh các bề mặt tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn làm việc, điện thoại.
Theo dõi sức khỏe, hạn chế tiếp xúc khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh. Khi xuất hiện triệu chứng nặng như sốt cao, khó thở, đau ngực, cần liên hệ cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai cần đặc biệt lưu ý các biện pháp phòng bệnh.
Nguồn: PBS News, CDC Hà Nội
Phạm Trang
