Biến thể “ve sầu” xuất hiện tại 23 quốc gia
Gần đây, một biến thể của virus SARS-CoV-2 mang tên BA.3.2 đang thu hút sự quan tâm của giới khoa học và truyền thông quốc tế. Biến thể này còn có tên gọi khác là biến thể “ve sầu”, bởi giống như loài côn trùng này, nó đã “ẩn mình” trong một thời gian dài trước khi bất ngờ xuất hiện trở lại với mức độ đáng chú ý hơn.
Sự quan tâm tăng cao đến mức trong báo cáo ngày 19/3 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (MMWR), BA.3.2 đã được đưa vào phân tích chi tiết.
Thực tế, BA.3.2 không phải là biến thể mới xuất hiện gần đây. Nó lần đầu được phát hiện tại Nam Phi vào tháng 11/2024, nhưng trong suốt năm 2025, biến thể này gần như không nhận được nhiều sự chú ý.
Bước sang năm 2026, tình hình đã thay đổi. BA.3.2 hiện đang lây lan tại ít nhất 23 quốc gia, bao gồm cả Mỹ. Tại Mỹ, biến thể này đã được phát hiện ở 25 bang thông qua xét nghiệm trên người và nước thải.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo con số thực tế có thể còn cao hơn, do hệ thống giám sát COVID-19 hiện vẫn còn nhiều hạn chế.
Biến thể “ve sầu” có gì khác biệt?
Theo báo cáo từ CDC, BA.3.2 được xếp vào nhóm “dòng tiến hóa mới” và có mức độ khác biệt di truyền rất lớn so với các biến thể trước đó.
Cụ thể, biến thể này “khác biệt về mặt di truyền” so với dòng JN.1 vốn đã lưu hành tại Mỹ từ đầu năm 2024, cũng như các biến thể liên quan như LP.8.1 và XFG.
Phân tích cho thấy BA.3.2 có tới 20 thay đổi ở vùng liên kết thụ thể (RBD) và 35 thay đổi ở vùng N-terminal của protein gai, kèm theo các đoạn bị xóa và chèn thêm axit amin. Mức độ biến đổi này thậm chí còn lớn hơn sự khác biệt giữa JN.1 và XBB.1.5, vốn là mục tiêu của vaccine COVID-19 giai đoạn 2023-2024.
WHO xếp vào nhóm cần theo dõi
Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu BA.3.2 có đủ khác biệt để “né” hệ miễn dịch đã có từ vaccine hoặc các lần nhiễm trước hay không. Hiện tại, câu trả lời vẫn chưa rõ ràng do thiếu dữ liệu nghiên cứu thực tế về mức độ nghiêm trọng của các ca nhiễm biến thể này.
Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp BA.3.2 vào nhóm “biến thể cần theo dõi” từ ngày 12/5/2025. Trong đánh giá rủi ro ban đầu ngày 5/12/2025, WHO nhận định biến thể này chưa cho thấy nguy cơ y tế công cộng cao hơn so với các dòng Omicron đang lưu hành, nhưng nhấn mạnh khả năng né miễn dịch đáng chú ý và cần tiếp tục theo dõi.
Đến nay, vẫn chưa có đủ dữ liệu để xác định liệu mức độ rủi ro này có thay đổi hay không.
Nên làm gì trước biến thể mới?
Một trong những thách thức lớn hiện nay là nhiều quốc gia vẫn chưa xây dựng được hệ thống giám sát COVID-19 hiệu quả theo thời gian thực. Điều này khiến việc phát hiện sớm các biến thể nguy hiểm trở nên khó khăn hơn.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia khuyến nghị người dân không nên chủ quan nhưng cũng không cần hoảng loạn. Các biện pháp phòng ngừa cơ bản vẫn được xem là hiệu quả, bao gồm rửa tay thường xuyên, đảm bảo không gian kín được thông gió tốt, và đeo khẩu trang ở nơi đông người trong nhà.
Ngoài ra, việc tiêm vaccine đầy đủ và cập nhật cũng giúp giảm nguy cơ mắc COVID-19 nặng. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ của vaccine có thể suy giảm sau khoảng 4–6 tháng, do đó cần tiêm nhắc lại theo khuyến cáo.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng phản ứng cực đoan đều không phù hợp: phớt lờ COVID-19 là bỏ qua thực tế, trong khi hoảng loạn cũng không mang lại lợi ích.
Cách tiếp cận hiệu quả nhất vẫn là duy trì các biện pháp phòng ngừa một cách nhất quán, bất kể mức độ “ồn ào” của thông tin về dịch bệnh tại từng thời điểm.
Nguồn: Forbes
Phạm Trang
