Trong nhiều gia đình hiện nay, việc nuôi dạy con dường như vẫn được mặc định là trách nhiệm chính của người mẹ. Mẹ lo chuyện học hành, ăn uống, cảm xúc, các mối quan hệ của con, trong khi không ít người cha cho rằng chỉ cần đi làm, kiếm tiền là đã hoàn thành vai trò của mình.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, sự hiện diện của người cha không chỉ nằm ở khả năng chu cấp vật chất mà còn thể hiện ở việc đồng hành trong quá trình trưởng thành của con. Khi người cha thường xuyên vắng mặt về mặt cảm xúc hoặc ít quan tâm đến những vấn đề quan trọng của con, trẻ có thể gặp nhiều khó khăn trong việc hình thành nhân cách, khả năng thích ứng và sức khỏe tinh thần.
Người cha có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của trẻ
Theo một nghiên cứu theo dõi hơn 86.000 gia đình trong 5 năm do Viện Khoa học Giáo dục Trung Quốc phối hợp với Viện Tâm lý học thực hiện, vai trò của người cha có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành nhân cách, ý chí và ý thức kỷ luật của trẻ.
Một nghiên cứu kéo dài 10 năm của Đại học Sư phạm Hoa Đông cũng cho thấy, trẻ lớn lên trong những gia đình mà người cha ít tham gia vào việc nuôi dạy có nguy cơ tự ti, nhạy cảm, chán học, nổi loạn hoặc khả năng chịu áp lực kém cao hơn đáng kể so với những trẻ được cả cha và mẹ cùng đồng hành.
Các chuyên gia cũng đề cập đến khái niệm "đói tình cảm từ cha" (father hunger) để mô tả tình trạng trẻ thiếu sự quan tâm và kết nối với cha trong thời gian dài. Những đứa trẻ này có thể trở nên thu mình, thiếu tự tin hoặc ngược lại dễ nóng nảy, bộc phát cảm xúc.
Theo các chuyên gia, có ít nhất 4 vấn đề người cha không nên bỏ qua nếu muốn đồng hành cùng con một cách đúng nghĩa.
1. Đừng bỏ mặc cảm xúc của con
Nhiều bậc cha mẹ vẫn giữ quan niệm "con trai không được khóc", "có vậy cũng buồn", "chuyện nhỏ mà cũng than". Tuy nhiên, việc liên tục phủ nhận hoặc xem nhẹ cảm xúc khiến trẻ dần học cách kìm nén thay vì chia sẻ.
Các chuyên gia tâm lý cho rằng, trẻ cần được lắng nghe trước khi được hướng dẫn. Khi con gặp chuyện buồn, bị bạn bắt nạt, thất bại trong học tập hay đơn giản chỉ là một ngày không vui, điều con cần đầu tiên không phải là những lời trách móc mà là cảm giác được cha mẹ thấu hiểu. Nếu cảm xúc liên tục bị dồn nén, trẻ có thể trở nên khép kín hoặc bộc phát theo những cách tiêu cực hơn khi lớn lên.
2. Cha không thống nhất nguyên tắc dạy con với mẹ
Một tình huống khá phổ biến trong nhiều gia đình là mẹ đặt ra quy định nhưng cha lại dễ dàng phá vỡ. Ví dụ, mẹ quy định con chỉ được xem tivi 20 phút mỗi ngày, nhưng cuối tuần cha lại cho con xem thoải mái vì "hôm nay nghỉ mà". Việc thiếu thống nhất khiến trẻ nhanh chóng nhận ra ai là người "dễ tính" hơn để tìm kiếm sự bênh vực mỗi khi mắc lỗi.
Theo các chuyên gia giáo dục, trẻ rất cần những giới hạn rõ ràng và nhất quán. Khi cha mẹ liên tục đưa ra những thông điệp trái ngược, trẻ sẽ khó hình thành ý thức về trách nhiệm, tính kỷ luật và sự tôn trọng quy tắc.
3. Đừng chỉ hỏi điểm số mà quên cuộc sống của con
Không ít người cha mỗi lần trò chuyện với con chỉ xoay quanh những câu hỏi quen thuộc như: "Hôm nay được mấy điểm?", "Đứng thứ mấy trong lớp?", "Làm xong bài tập chưa?". Trong khi đó, những câu hỏi như: "Con chơi với ai?", "Hôm nay có chuyện gì vui không?", "Con có gặp khó khăn gì ở trường không?" lại rất ít khi xuất hiện. Theo các chuyên gia, kỹ năng giao tiếp, khả năng xây dựng các mối quan hệ và phẩm chất đạo đức mới là những yếu tố theo trẻ suốt cuộc đời.
Việc cha dành thời gian trò chuyện về bạn bè, cách ứng xử hay những tình huống con gặp phải mỗi ngày sẽ giúp trẻ hình thành sự tự tin, biết đồng cảm và phát triển kỹ năng xã hội tốt hơn.
4. Hãy để con học cách vượt qua khó khăn
Nhiều bậc phụ huynh có xu hướng giải quyết mọi khó khăn thay con vì sợ con vất vả hoặc thất bại. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khả năng chống chịu trước áp lực chỉ được hình thành khi trẻ có cơ hội đối mặt và tự vượt qua thử thách với sự đồng hành của cha mẹ.
Một nghiên cứu kéo dài 20 năm của Đại học Harvard từng chỉ ra, những trẻ nhận được sự đồng hành tích cực từ cha khi đối mặt với thất bại có khả năng phục hồi tâm lý và thích ứng với áp lực tốt hơn.
Điều quan trọng không phải là cha làm thay con, mà là giúp con nhìn nhận thất bại như một phần bình thường của quá trình trưởng thành, cùng con phân tích nguyên nhân và tìm cách cải thiện.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, làm cha không có nghĩa là phải dành toàn bộ thời gian ở bên con. Điều trẻ cần hơn cả là sự hiện diện về mặt cảm xúc. Chỉ vài câu hỏi mỗi ngày như "Hôm nay con thấy thế nào?", "Con có chuyện gì muốn kể không?", "Con gặp khó khăn gì?" hay những lần cùng con vượt qua một thử thách nhỏ cũng có thể tạo nên sự khác biệt lớn trong quá trình phát triển của trẻ.
Kiếm tiền là trách nhiệm quan trọng của người cha, nhưng đó không phải là tất cả. Với một đứa trẻ, việc biết rằng cha luôn quan tâm, lắng nghe và sẵn sàng đồng hành trong những khoảnh khắc quan trọng mới là nền tảng giúp con lớn lên với sự tự tin, bản lĩnh và cảm giác an toàn.
