Trong dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ Công an đề xuất 3 giải pháp liên quan đến việc bổ sung các tội danh mới, hành vi mới nhằm bảo đảm tính bao quát, toàn diện của Bộ luật Hình sự.
Bổ sung các tội danh mới, hành vi mới
Giải pháp thứ nhất là sửa đổi, bổ sung các tội danh mới, hành vi mới để xử lý các hành vi nguy hiểm cho xã hội phát sinh trong thực tiễn, đồng thời nội luật hóa các điều ước, thỏa thuận và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Theo phương án này, các hành vi được đề xuất bổ sung gồm vi phạm bí mật thương mại; cướp có vũ trang chống lại tàu thuyền trên biển; tài trợ khủng bố; tài trợ cho việc đi lại của cá nhân khủng bố; phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; mở rộng hành vi khách quan của tội rửa tiền; vi phạm quy định khai thác thủy sản nhằm đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU; đưa người di cư trái phép.
Bộ Công an đề xuất bổ sung nhiều tội danh mới, đảm bảo tính răn đe, tránh bỏ lọt tội phạm. (Ảnh minh họa)
Bên cạnh đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung các hành vi phát sinh từ thực tiễn như mua bán thai nhi; sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm; sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng; vi phạm quy định về định giá, kiểm toán, kiểm định, giám định; sai phạm trong lĩnh vực ngân hàng; sử dụng trái phép quỹ bảo hiểm xã hội, quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
Một số hành vi khác cũng được đề cập như đốt chất thải nguy hại; gây tiếng ồn, độ rung, mùi vượt quy chuẩn; sử dụng vật liệu, hóa chất, công cụ có tính chất tận diệt đối với động vật; phá hủy công trình quan trọng về an ninh, trật tự; chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép tiền chất thuốc nổ; hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng vũ khí quân dụng, phương tiện quân sự.
Đáng chú ý, dự thảo đề cập nhiều hành vi mới trên không gian mạng và trong nền kinh tế số như gián điệp mạng, chiến tranh mạng, khủng bố mạng; xâm phạm, phá hủy hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia; lạm dụng tình dục trẻ em qua mạng; hành vi trái phép liên quan tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo; thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng dữ liệu trái pháp luật; dùng trí tuệ nhân tạo để phạm tội; lừa đảo qua sàn giao dịch ảo; thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi; phát tán deepfake; rửa tiền bằng tiền điện tử; xâm phạm Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; thiết lập hệ thống cung cấp trái phép dịch vụ phát thanh, truyền hình trên internet.
Giải pháp thứ hai là chỉ sửa đổi, bổ sung theo hướng hình sự hóa các hành vi nhằm nội luật hóa điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Giải pháp thứ ba là giữ nguyên hiện trạng pháp luật hiện hành, tức không sửa đổi, bổ sung các tội danh mới, hành vi mới trong Bộ luật Hình sự.
Đánh giá các phương án, Bộ Công an cho rằng nếu lựa chọn giải pháp 1 sẽ bảo đảm tính răn đe, tránh bỏ lọt hành vi phạm tội, đồng thời giải quyết các vấn đề gây bức xúc trong nhân dân, phù hợp với tình hình thực tiễn và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm. Với giải pháp 2, Bộ Công an đánh giá chưa đủ để xử lý các hành vi phát sinh từ thực tiễn, những vấn đề gây bức xúc trong nhân dân.
Nếu lựa chọn giải pháp 3, Bộ Công an cho rằng sẽ không có chế tài để xử lý các tội danh mới, hành vi mới; không bảo đảm tính bao quát, toàn diện của Bộ luật Hình sự; không bảo đảm tính răn đe và có nguy cơ bỏ lọt tội phạm. Từ đó Bộ Công an đề nghị lựa chọn giải pháp 1.
VKSND Tối cao đề nghị làm rõ cơ sở tội phạm hóa
Trong số nhiều ý kiến từ các bộ, ngành, lĩnh vực, có góp ý từ Viện KSND Tối cao liên quan đến chính sách 5, tức chính sách bổ sung các tội danh mới, hành vi mới để bảo đảm tính bao quát, toàn diện của Bộ luật Hình sự.
Cơ quan này đề nghị bổ sung rõ các cơ sở đề xuất và đánh giá cụ thể, rõ ràng tính phù hợp, sự cần thiết của việc bổ sung các tội danh, hành vi mới trong chính sách này.
Viện KSND Tối cao cho hay nhất trí với đề xuất nội luật hóa một số hành vi được nêu trong Công ước Hà Nội, điều ước quốc tế khác mà Việt Nam là thành viên. Song cơ quan này đề nghị cần cân nhắc lựa chọn để bảo đảm nội luật hóa những hành vi phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam đang đặt ra.
Bộ Công an đề xuất bổ sung nhiều tội danh mới, đảm bảo tính răn đe, tránh bỏ lọt tội phạm. (Ảnh minh họa)
Đối với đề xuất tội phạm hóa 51 hành vi nguy hiểm cho xã hội và mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự về các tội phạm tham nhũng, chức vụ, Viện KSND Tối cao đề nghị làm rõ căn cứ, yêu cầu và cơ sở thực tiễn cụ thể để bảo đảm tính thuyết phục.
Trước góp ý trên, cơ quan chủ trì soạn thảo cho hay việc hình sự hóa các hành vi, bổ sung tội danh mới được đề xuất trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự; thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm; yêu cầu thể chế hóa quan điểm của Đảng về xây dựng, bảo vệ, phát triển đất nước và phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, đồng thời nội luật hóa có chọn lọc các điều ước quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất rằng việc nội luật hóa các điều ước quốc tế không thực hiện máy móc, mà phải lựa chọn những hành vi phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam; có mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội; có yêu cầu xử lý bằng pháp luật hình sự và chưa được pháp luật hiện hành điều chỉnh đầy đủ.
Đối với đề xuất hình sự hóa các hành vi nguy hiểm cho xã hội và mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự về các tội phạm tham nhũng, chức vụ, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu, bổ sung đánh giá cụ thể về căn cứ, yêu cầu, cơ sở thực tiễn, cơ sở chính trị, pháp lý, khoảng trống pháp luật, tính nguy hiểm cho xã hội, khả năng chứng minh, khả năng tổ chức thi hành trong hồ sơ dự án Bộ luật, bảo đảm không hình sự hóa tràn lan, không chồng chéo với các tội danh hiện hành.
