Một phụ nữ 32 tuổi ở Singapore nhiều lần bắt gặp người bố 77 tuổi gục xuống bàn ăn trong khi chiếc smartphone vẫn dựng trước mặt, video ngắn tiếp tục chạy. Sau khi nghỉ hưu, phần lớn thời gian rảnh của ông ở nhà gắn với điện thoại. Trong những bữa ăn hay lúc gia đình tụ họp, ông có thể đang trò chuyện rồi mất tập trung, với tay lấy điện thoại và tiếp tục lướt.
Với con gái ông, điều đáng lo không hẳn là bố dùng điện thoại bao nhiêu giờ mỗi ngày, mà là màn hình dần chen vào những khoảng thời gian vốn dành cho gia đình.
Câu chuyện tương tự cũng xuất hiện trong một gia đình ở Mỹ. Sahar Ashfaq, khi đó 20 tuổi, kể rằng bố mẹ cô có thể thức giữa đêm để xem YouTube và Facebook. Cô thậm chí phải lấy điện thoại của bố mẹ nếu muốn họ đi ngủ. Trớ trêu hơn, người bố từng trách con gái dùng điện thoại trên bàn ăn, nhưng sau này chính ông lại khó rời màn hình khi cả gia đình đang trò chuyện.
Ảnh: The Straits Times
Những tình huống như vậy nghe có vẻ nhỏ nhặt, thậm chí buồn cười. Nhưng với một số gia đình, nó đang trở thành một nghịch lý khá rõ: thế hệ từng lo con cái “nghiện điện thoại” giờ lại là những người khó rời màn hình.
Khi con cái phải nhắc bố mẹ “bỏ điện thoại xuống”
Theo Washington Post, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên sử dụng mạng xã hội tại Mỹ đã tăng từ 11% năm 2010 lên 45% năm 2021. Sự phổ biến của smartphone khiến mạng xã hội, video trực tuyến và các nền tảng trò chuyện ngày càng trở thành một phần trong đời sống của thế hệ lớn tuổi.
Một khảo sát năm 2025 được Yahoo News dẫn lại cho thấy khoảng 30% người thuộc thế hệ Boomer được hỏi dùng điện thoại 3-5 giờ mỗi ngày, trong khi 20% dành hơn 5 giờ cho thiết bị này. Khoảng 40% cho biết họ cảm thấy lo lắng hoặc khó chịu khi không có điện thoại bên cạnh; 30% từng cố giảm thời gian sử dụng nhưng không thành công.
Những con số này không đồng nghĩa tất cả người lớn tuổi đều “nghiện” điện thoại. Nhưng chúng cho thấy smartphone đã đi rất xa khỏi vai trò của một thiết bị liên lạc. Nó đang trở thành một phần trong cách nhiều người bước vào tuổi già.
Điều khiến câu chuyện trở nên khó xử là người lớn tuổi không còn là những đứa trẻ có thể dễ dàng bị cha mẹ đặt giới hạn thời gian sử dụng điện thoại.
Con cái có thể nhắc, nhưng rất khó yêu cầu bố mẹ đưa điện thoại đây hoặc cài chế độ giới hạn thời gian. Càng khó hơn khi chiếc điện thoại không chỉ mang đến giải trí mà còn là phương tiện để họ trò chuyện với bạn bè, xem tin tức, gọi video cho con cháu hay tham gia những nhóm cộng đồng.
Một người mẹ dành hàng giờ trên Facebook có thể đang xem những bài viết của bạn cũ. Một người cha xem YouTube đến khuya có thể đơn giản vì đó là khoảng thời gian hiếm hoi ông có thể tự quyết định mình muốn làm gì.
Vì thế, với con cái, cảm giác khó chịu thường không đến từ việc bố mẹ sử dụng điện thoại nhiều bao nhiêu giờ, mà từ những khoảnh khắc chiếc điện thoại bắt đầu chen vào đời sống gia đình.
Một bữa cơm bị chia nhỏ bởi những lần kiểm tra thông báo. Một cuộc trò chuyện bị ngắt quãng vì một video mới. Một chuyến đi chơi mà mọi người ngồi cạnh nhau nhưng mỗi người nhìn vào một màn hình.
Có người từng lớn lên với lời nhắc “đừng sống trên điện thoại” giờ lại phải nói câu ấy với chính bố mẹ mình.
Điện thoại lấp đầy khoảng trống, nhưng cũng có thể lấy đi những cuộc trò chuyện
Sau khi nghỉ hưu, một ngày của người lớn tuổi có thể đột nhiên dài hơn rất nhiều.
Không còn phải đi làm từ sáng sớm, không còn những cuộc họp, đồng nghiệp hay lịch trình cố định. Con cái trưởng thành, bận rộn với công việc và gia đình riêng. Những người bạn cùng thế hệ cũng có cuộc sống khác hoặc không còn dễ dàng gặp nhau.
Trong khoảng trống ấy, chiếc điện thoại trở thành một thứ rất dễ tiếp cận.
Facebook cho họ một dòng thông tin liên tục. YouTube có vô số video để xem. Các nhóm chat giúp họ duy trì liên lạc. TikTok mang đến những nội dung ngắn, liên tục thay đổi và gần như không có điểm kết thúc.
Đại dịch COVID-19 cũng góp phần đẩy nhanh quá trình này khi nhiều hoạt động giao tiếp và sinh hoạt chuyển lên môi trường trực tuyến. Với một bộ phận người lớn tuổi, việc sử dụng smartphone không còn là lựa chọn mang tính công nghệ mà trở thành một cách để duy trì kết nối với thế giới.
Bởi vậy, vấn đề không đơn giản là “bố mẹ dùng điện thoại quá nhiều”. Điều đáng quan tâm hơn là họ dùng điện thoại để kết nối với người khác hay để thay thế những kết nối ngoài đời.
Một người lớn tuổi xem video trước khi ngủ chưa chắc có vấn đề. Nhưng nếu họ thường xuyên thức khuya vì không thể dừng lại, bỏ những hoạt động từng yêu thích, ít giao tiếp trực tiếp hơn hoặc ngồi cạnh người thân mà hoàn toàn không tham gia cuộc trò chuyện, chiếc điện thoại lúc này có thể đang chiếm một khoảng không quá lớn trong đời sống.
Đó cũng là lúc con cái bắt đầu thấy mình rơi vào một vai trò khá lạ. Họ không còn là những đứa trẻ bị bố mẹ nhắc “cất điện thoại đi”. Họ trở thành người nhắc bố mẹ mình làm điều đó.
Nhưng có lẽ cách thuyết phục một người lớn tuổi đặt điện thoại xuống không phải bằng một bài giảng về tác hại của smartphone. Nếu điện thoại đang lấp đầy một khoảng trống, việc lấy nó đi mà không tạo ra một hoạt động khác chỉ khiến khoảng trống ấy rộng hơn.
Một bữa cơm không điện thoại, một buổi đi bộ, một chuyến đi ngắn, một nhóm bạn, một thú vui mới hay đơn giản là vài tiếng ngồi nói chuyện với con cháu có thể hiệu quả hơn rất nhiều.
Nguồn: Yahoo News, The Washington Post
Minh Ngọc
