Ở phương Đông, cái chết và những vật dụng liên quan đến tang lễ luôn bị bao phủ bởi bức màn của sự đen đủi và xui xẻo. Số 4 bị né tránh, chuyện hậu sự bị lảng tránh trong các cuộc hội thoại thường ngày. Thế nhưng, tại Hà Trạch, một thành phố thuộc tỉnh Sơn Đông của Trung Quốc, những rào cản vô hình đó đang bị phá vỡ bởi lợi nhuận khổng lồ từ một ngành công nghiệp đặc biệt: xuất khẩu "nhà cuối đời" cho người phương Tây.
Cú rẽ ngang từ bục giảng đến xưởng gỗ
Lisa Liu, 29 tuổi, từng là một giáo viên với những ngày tháng kiệt sức và giọng nói khản đặc vì áp lực. Tháng 7 năm 2023, cô quyết định tìm một lối thoát. Một cuộc phỏng vấn tình cờ đã đưa cô đến với ngành kinh doanh quan tài, một lĩnh vực mà trước đây cô chưa từng nghĩ tới.
Ban đầu, Liu cũng mang trong mình nỗi sợ hãi mơ hồ về những vật dụng của người chết. Tuy nhiên, chuyến tham quan nhà máy đã thay đổi hoàn toàn quan điểm của cô. Tại đây, những người công nhân coi quan tài đơn thuần là những sản phẩm gỗ được chế tác tinh xảo. Họ thậm chí còn dùng những chiếc bình tro cốt chưa sử dụng để đựng đồ đạc cá nhân. Sự bình thản ấy đã giúp Liu nhận ra: đây là một công việc kinh doanh nghiêm túc, không phải là nỗi ám ảnh tâm linh.
Bí mật đằng sau doanh thu 6 triệu USD
Thị trường mục tiêu của Liu là châu Âu, đặc biệt là Ý. Sự khác biệt văn hóa chính là chìa khóa thành công. Nếu quan tài Trung Quốc thường nặng nề, sẫm màu và làm từ gỗ cứng để chôn cất lâu dài, thì người Ý lại ưa chuộng những chiếc quan tài nhẹ, có chạm khắc tôn giáo tinh tế. Tại Ý, phong tục hỏa táng bao gồm việc đốt cả quan tài cùng thi thể, do đó họ cần một loại vật liệu dễ cháy và nhẹ nhàng.
Đây chính là lúc lợi thế địa phương của Hà Trạch phát huy tác dụng. Thành phố này là thủ phủ của cây gỗ Paulownia (gỗ hân/gỗ đồng) với trữ lượng lên tới 3 triệu cây. Loại gỗ này nhẹ, bắt lửa tốt và có vân gỗ đẹp mắt, hoàn toàn phù hợp với tiêu chuẩn hỏa táng của châu Âu.
Vũ khí cạnh tranh lớn nhất của Liu nằm ở giá cả. Một chiếc quan tài sản xuất tại Hà Trạch có giá xuất xưởng chỉ từ 90 đến 150 USD, một con số không tưởng nếu so với mức giá từ 1.100 đến 2.100 USD của các sản phẩm cùng loại tại châu Âu.
Nhờ chênh lệch giá khổng lồ này, nhà máy của Liu xuất khẩu khoảng 40.000 chiếc quan tài mỗi năm, mang về doanh thu gần 40 triệu nhân dân tệ (khoảng 6 triệu USD). Bất chấp biến động của chi phí vận chuyển hay chính sách quốc tế, Liu vẫn tự tin tuyên bố: "Ngày nào cũng có người chết, và ai rồi cũng sẽ cần một chiếc quan tài".
Bức tranh toàn cảnh về "nền kinh tế tang lễ"
Thành công của Lisa Liu không phải là cá biệt. Tại làng Mễ Bắc Trang (Hà Bắc, Trung Quốc), ngành công nghiệp tang lễ đã trở thành nguồn sống của cả cộng đồng. Những con phố tại đây không bán thực phẩm hay thời trang, mà bày bán quần áo cho người chết, vòng hoa và túi đựng thi thể.
Sự nhạy bén của người Trung Quốc còn thể hiện qua việc nắm bắt xu hướng thương mại điện tử. Họ bán vàng mã tự phân hủy, vòng hoa điện tử sang tận Mỹ và Đông Nam Á. Sự chênh lệch giá cả là rất lớn: một xấp tiền vàng mã ở Trung Quốc có giá chưa đến 2 USD, nhưng khi lên các nền tảng trực tuyến phục vụ khách phương Tây - nơi giới trẻ đang có trào lưu livestream đốt vàng mã cầu may - nó được bán với giá 15 USD. Chỉ riêng tại Mễ Bắc Trang, giá trị sản xuất hàng năm của ngành này đã vượt mốc 1 tỷ nhân dân tệ (145 triệu USD).
Tương tự, thành phố Huệ An nổi tiếng với đá granite cũng đang thu về gần 2 tỷ nhân dân tệ mỗi năm nhờ xuất khẩu bia mộ sang Nhật Bản.
Sự thay đổi trong nhận thức của giới trẻ
Sự bùng nổ của ngành công nghiệp này song hành với một sự chuyển dịch tư duy mạnh mẽ trong xã hội Trung Quốc, đặc biệt là giới trẻ. Cái chết không còn là điều cấm kỵ tuyệt đối mà đang được nhìn nhận như một phần tất yếu của cuộc sống, một tấm gương để phản chiếu giá trị của sự tồn tại.
Ngày càng nhiều người trẻ Trung Quốc chủ động đối diện với cái chết để hiểu thêm về sự sống. Họ tổ chức những đám tang giả cho chính mình, nằm thử vào quan tài tại các "trung tâm trải nghiệm cái chết" ở Thượng Hải, hay tham gia các buổi trò chuyện tại quán cà phê "Người lái đò" để đổi câu chuyện sinh tử lấy một tách cà phê.
Trên mạng xã hội, các chủ đề như viết di chúc hay tự chụp ảnh cáo phó thu hút hàng triệu lượt xem. Thậm chí, những người nổi tiếng như Dương Thiên Chân hay các KOL cũng công khai tổ chức tang lễ cho chính mình khi còn sống như một cách để chiêm nghiệm cuộc đời.
Các nhà xã hội học nhận định rằng, khi những ràng buộc gia đình truyền thống dần nới lỏng trong xã hội hiện đại, con người bắt đầu tự đặt câu hỏi về mục đích sống của cá nhân. Việc nhìn thẳng vào cái chết, thay vì né tránh nó, chính là cách để họ tìm ra những gì thực sự quan trọng đối với bản thân mình. Và trong dòng chảy thay đổi đó, những người như Lisa Liu không chỉ đang kinh doanh, mà còn đang góp phần "giải mã" sự bí ẩn của cái chết theo cách thực tế nhất.
Đức Khương
