Theo bản tin thị trường lao động Việt Nam do Bộ Nội vụ dự báo, trong quý I/2026, số người có việc làm có thể tăng khoảng 300.000 người so với quý IV/2025, nâng tổng số lao động có việc làm lên khoảng 53 triệu người. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục duy trì đà phục hồi và mở rộng sản xuất, kinh doanh ngay từ những tháng đầu năm, theo CTT Chính phủ.
Nhiều ngành “khát” lao động ngay từ đầu năm
Theo Bộ Nội vụ, một số ngành sản xuất ghi nhận nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh ngay sau kỳ nghỉ Tết.
Dẫn đầu là ngành sản xuất, chế biến thực phẩm với mức tăng nhu cầu lao động dự báo khoảng 3,1% so với quý trước. Đây là lĩnh vực gắn chặt với nhu cầu tiêu dùng nội địa, đặc biệt là nhóm hàng thiết yếu và thực phẩm chế biến sẵn. Sau Tết, nhiều doanh nghiệp phải tăng tốc sản xuất để bù đắp tiến độ đơn hàng, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước.
Tại các khu công nghiệp trọng điểm, nhiều doanh nghiệp thực phẩm đã triển khai kế hoạch tuyển dụng từ hàng trăm đến hàng nghìn lao động phổ thông, công nhân chế biến và nhân sự vận hành dây chuyền. Tuy nhiên, bên cạnh nhu cầu về số lượng, doanh nghiệp cũng “khát” lao động có tay nghề cơ bản, có thể thích nghi nhanh với quy trình sản xuất hiện đại, bảo đảm tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và kỷ luật lao động trong môi trường nhà máy.
Đứng sau nhóm thực phẩm là ngành sản xuất phương tiện vận tải khác với mức tăng nhu cầu dự báo khoảng 2,6%, cùng ngành sản xuất xe có động cơ tăng khoảng 1,6%. Đây là các lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ diễn biến của thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng khu vực. Khi đơn hàng phục hồi, doanh nghiệp buộc phải bổ sung lao động để kịp tiến độ giao hàng trong quý I và quý II/2026.
Nhu cầu tuyển dụng tập trung ở các vị trí công nhân cơ khí, thợ hàn, thợ lắp ráp, kỹ thuật viên bảo trì và đội ngũ kỹ sư thiết kế, quản lý sản xuất. Cạnh tranh lao động giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp cũng trở nên rõ nét hơn, kéo theo việc điều chỉnh tiền lương, phụ cấp chuyên cần, hỗ trợ nhà ở, đi lại nhằm giữ chân người lao động sau Tết.
Ở chiều ngược lại, một số ngành ghi nhận nhu cầu lao động giảm nhẹ như: Sản xuất hóa chất và sản phẩm hóa chất (giảm 0,5%), sửa chữa, bảo dưỡng và lắp đặt máy móc, thiết bị (giảm 0,7%)... Xu hướng này cho thấy nhiều doanh nghiệp đang tái cơ cấu, tinh gọn bộ máy và tăng cường ứng dụng công nghệ, tự động hóa để tối ưu chi phí.
Dù thị trường có tín hiệu phục hồi, nhưng quý IV/2025 vẫn ghi nhận hơn 784.000 người thiếu việc làm, chiếm 1,67% lực lượng lao động; khoảng 1,07 triệu người thất nghiệp, tương ứng tỷ lệ thất nghiệp 2,22%. Đáng lưu ý, 61,2% người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp không có bằng cấp, chứng chỉ, trong khi nhóm có trình độ đại học trở lên chỉ chiếm 19,2%. Điều này cho thấy rủi ro thất nghiệp vẫn tập trung ở nhóm lao động kỹ năng thấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng.
Trong giai đoạn này, cả nước có 53,8 triệu lao động, thu nhập bình quân đạt 8,7 triệu đồng/tháng cho thấy đời sống người lao động từng bước được cải thiện.
Ít lao động nhảy việc, dịch chuyển có chọn lọc
Theo báo cáo tình hình Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 của Bộ Nội vụ, trong giai đoạn giáp Tết, có xu hướng dịch chuyển lao động ngắn hạn, trong đó một bộ phận lao động phổ thông, sinh viên, lao động thời vụ chuyển sang các công việc dịch vụ tạm thời để tăng thu nhập. Ngoài ra, một bộ phận người lao động có xu hướng nghỉ việc sớm hoặc tạm thời rút khỏi thị trường để về quê đón Tết.
Thiếu lao động sau Tết là hiện tượng có tính chu kỳ. Để khắc phục tình trạng này, Bộ Nội vụ đã chủ động theo dõi, nắm bắt tình hình lao động trước và sau Tết Nguyên đán năm 2026, tình hình doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức làm việc xuyên Tết ở các địa phương; chỉ đạo các địa phương tăng cường tổ chức kết nối cung - cầu lao động đảm bảo không bị thiếu hụt lao động cho hoạt động sản xuất kinh doanh những ngày giáp Tết Nguyên đán; theo dõi, hỗ trợ các địa phương sắp xếp, tổ chức lại các Trung tâm dịch vụ việc làm; việc cấp, cấp lại, gia hạn, thu hồi giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm của doanh nghiệp hoạt động dịch vụ việc làm; theo dõi, tổng hợp kết quả hoạt động của các tổ chức dịch vụ việc làm.
Bộ cũng đôn đốc các địa phương và doanh nghiệp thực hiện tốt chính sách về tiền lương, thưởng đối với người lao động tại các doanh nghiệp, đặc biệt là khu công nghiệp, khu chế xuất. Vì vậy, dự báo tại các khu công nghiệp, khu chế xuất ở các địa phương như: Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên, TPHCM, Đồng Nai… người lao động trở lại làm việc sau kỳ nghỉ Tết, các địa phương đạt tỷ lệ 85% từ ngày 23-25/02 và đạt 95% ngay trong tuần cuối tháng 2/2026.
Tình hình lao động nhảy việc dự báo không nhiều do các doanh nghiệp đã quan tâm đến chính sách thu hút, hỗ trợ người lao động của mình từ trước Tết.
Lương không còn là câu chuyện duy nhất
Kết quả khảo sát thị trường việc làm do Cốc Cốc Research phối hợp Việc Làm 24h thực hiện với hơn 1.000 người lao động và nhà tuyển dụng trên toàn quốc cũng cho thấy nhiều chuyển động đáng chú ý.
Theo khảo sát, hơn một nửa người lao động (53,8%) vẫn giữ nguyên vị trí trong 12 tháng qua. Gần một nửa lực lượng lao động (48,7%) đang ở trạng thái “xem xét cơ hội”, trong khi chỉ 28,1% sẵn sàng chuyển việc ngay nếu có đề nghị đủ hấp dẫn.
Trái lại, các nhà tuyển dụng bước vào năm 2026 với tâm thế mở rộng. Có tới 77% doanh nghiệp cho biết có kế hoạch tuyển thêm nhân sự trong 12 tháng tới. Điều này cho thấy nhu cầu nhân lực vẫn ở mức cao, song bài toán không chỉ nằm ở tuyển đủ người, mà còn là tuyển đúng và giữ được người.
Tiền lương và phúc lợi vẫn là nền tảng của cảm nhận “ổn định” đối với 40% người lao động. Tuy nhiên, ngoài lương, người lao động còn kỳ vọng vào định hướng phát triển rõ ràng của doanh nghiệp (23,1%), môi trường làm việc lành mạnh và quản lý thấu cảm (20,8%), cũng như cơ hội được đào tạo để tránh tụt hậu về kỹ năng (16,1%).
Đáng chú ý, có tới 76,9% người được hỏi sẵn sàng chấp nhận giảm lương để đổi lấy một môi trường làm việc lành mạnh hơn. Con số này cho thấy các giá trị phi tài chính đang ngày càng giữ vai trò then chốt trong quyết định gắn bó của người lao động. Văn hóa doanh nghiệp, phong cách lãnh đạo, cơ hội phát triển cá nhân… không còn là “phần phụ”, mà trở thành yếu tố cốt lõi trong chiến lược nhân sự.
Câu chuyện về thế hệ Z (Gen Z) tiếp tục là tâm điểm trong quản trị nhân sự. Nhiều nhà tuyển dụng cho rằng họ gặp khó khăn trong việc quản lý và giữ chân nhân sự trẻ. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy gốc rễ vấn đề không nằm ở thái độ, mà ở kỳ vọng khác biệt của thế hệ này về môi trường làm việc.
Gen Z là nhóm sẵn sàng đánh đổi thu nhập nhiều nhất để có môi trường lành mạnh, với 60,8% chấp nhận giảm 1%–10% lương. Họ cũng ưu tiên “ổn định kỹ năng” – tức là cơ hội học hỏi, phát triển năng lực – cao hơn các thế hệ khác. Đồng thời, đây là nhóm dẫn đầu dòng chảy dịch chuyển lao động, với 32,8% đang tích cực tìm việc và sẵn sàng chuyển ngay.
Bên cạnh đó, người lao động đã thực sự bước vào kỷ nguyên ứng dụng trí tuệ nhân tạo khi hơn 80% cho biết đã sử dụng AI trong công việc, với kỳ vọng nâng cao hiệu suất. Ở chiều ngược lại, nhiều nhà tuyển dụng nhìn nhận AI chủ yếu như công cụ tăng tốc, giúp tiết kiệm thời gian hơn là gia tăng chất lượng công việc.
Trong bối cảnh AI dần phổ cập, các kỹ năng “con người” (Human Skills) lại trở nên đắt giá hơn bao giờ hết. Doanh nghiệp sẵn sàng trả lương cao hơn cho những ứng viên có khả năng thích nghi và tự học, tư duy sáng tạo nguyên bản, thấu cảm, tư duy chiến lược và quản trị cảm xúc. Việc thành thạo AI cơ bản không còn là lợi thế cạnh tranh. Giá trị mới nằm ở khả năng biến đầu ra “trung bình” của AI thành sản phẩm có chiều sâu thông qua tư duy phản biện, cá nhân hóa và sáng tạo.
Nguyễn Phượng
