1,6 triệu "thanh niên ba không"
Mới đây, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, quý 1/2026, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 2,21%, hầu như không thay đổi so với quý trước và cùng kỳ năm trước.
Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (từ 15 - 24 tuổi) là 8,86%, giảm nhẹ 0,2 điểm phần trăm so với quý trước và tăng 0,9 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Trong đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên ở khu vực thành thị là 10,7%, giảm 0,4 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước; tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên ở khu vực nông thôn là 7,8%, tăng 1,5 điểm phần trăm.
Theo báo Thanh Niên, bà Nguyễn Thị Thanh Mai, quyền Trưởng ban Thống kê dân số và lao động (Cục Thống kê), cho biết, trong quý 1, thanh niên (từ 15 - 24 tuổi) không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo là gần 1,6 triệu người, chiếm 11,4% tổng số thanh niên, tăng 172.600 người so với quý trước và tăng 212.500 người so với cùng kỳ năm trước.
Trong đó, tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo ở khu vực thành thị là 8,9%; khu vực nông thôn là 13%. Nữ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo là 12,8%; nam là 10%.
Lao động có việc làm quý 1 ước tính 52,5 triệu người, giảm 233.400 người, tương ứng giảm 0,4% so với quý trước và tăng 656.800 người, tương ứng tăng 1,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, lao động có việc làm khu vực thành thị là 20,6 triệu người, chiếm 39,2%; khu vực nông thôn là 31,9 triệu người.
Số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động quý 1 là 786.700 người, tăng 2.700 người so với quý trước và giảm 10.300 người so với cùng kỳ năm trước.
Theo Cục Thống kê, tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 1,68%, gần như không thay đổi so với quý trước và giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tỷ lệ thiếu việc làm ở khu vực thành thị là 1,27%, thấp hơn khu vực nông thôn.
Ảnh minh họa
Ai đang được ví là "kẹt giữa dòng"?
Trước con số 786.700 người trong độ tuổi lao động rơi vào tình trạng thiếu việc làm, bà Nguyễn Thị Lan Hương – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội nhận định trên báo Lao động, đây không chỉ là sự biến động cung- cầu đơn thuần, mà còn là một cuộc "thanh lọc" đang diễn ra tại các nhóm ngành truyền thống và sự dịch chuyển khó khăn của lao động trung niên. Khác với thất nghiệp hoàn toàn, thiếu việc làm là tình trạng lao động vẫn có việc nhưng thời gian làm việc thấp hơn mức quy định và họ có nhu cầu làm thêm nhưng không có nguồn việc.
Theo bà Hương, trong quý I/2026 là sự tập trung của nhóm người thiếu việc làm và mất việc nhiều nhất rơi vào độ tuổi từ 35-45. Bà Hương gọi đây là nhóm lao động "kẹt giữa dòng".
“Họ là những người có gánh nặng gia đình lớn nhất (con cái đang tuổi ăn học, cha mẹ già) nhưng lại có độ trễ lớn nhất về mặt kỹ năng số. Độ tuổi này có mức lương thâm niên cao nhưng năng suất lao động lại khó cạnh tranh với sự bền bỉ của người trẻ hoặc sự chính xác của máy móc AI. Nếu phải sa thải hay cắt giảm, doanh nghiệp sẽ nghĩ đến họ đầu tiên”, bà Hương nói.
Cùng quan điểm, ông Lê Quang Trung – nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm cho rằng: "Tại các doanh nghiệp FDI, khi cần tái cấu trúc để đưa robot vào dây chuyền, nhóm lao động trên 35 tuổi thường là đối tượng đầu tiên bị đưa vào diện cắt giảm giờ làm hoặc thỏa thuận chấm dứt hợp đồng. Họ quá già để bắt đầu lại từ con số 0 ở một ngành công nghệ cao, nhưng lại quá trẻ để về hưu".
Ông Trung đánh giá, sự gia tăng số người thiếu việc làm cũng phản ánh sự dịch chuyển sang nền kinh tế tạm thời khi nhiều lao động bị thải loại từ nhà máy đã đổ ra đường làm tài xế công nghệ hoặc giao hàng.
Trong khi đó, bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM lại cho rằng, nhóm lao động có kinh nghiệm và trình độ, cơ hội việc làm vẫn đến từ các mối quan hệ cá nhân hoặc kênh tuyển dụng riêng. Ngoài ra, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP.HCM ghi nhận hơn 58% vị trí, tương đương khoảng 48.000 việc làm, không giới hạn độ tuổi, mở ra cơ hội cho lao động trung niên.
Một số ngành như sản xuất, cơ khí, bảo trì, vận hành máy vẫn thiếu nhân lực tay nghề cao, phù hợp với nhóm lao động giàu kinh nghiệm. Lĩnh vực bán hàng, dịch vụ cũng có khả năng tiếp nhận lao động phổ thông thông qua các khóa đào tạo ngắn hạn.
Dự báo trong quý 2, nhu cầu tuyển dụng tiếp tục dao động 60.000-75.000 vị trí khi doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất. Tuy nhiên, nguồn cung có thể giảm nhẹ do người lao động có xu hướng ưu tiên ổn định sau giai đoạn biến động đầu năm, thông tin trên tờ VnExpress.
Theo báo Lao động, Công ty Anphabe khuyến nghị 3 bước để lao động trung niên khởi động lại hành trình nghề nghiệp.
Tạm dừng nhưng không đứng yên trong sợ hãi
Mất việc là một biến cố, nhưng cũng là cơ hội để chúng ta nhìn lại. Thay vì cuống cuồng tìm công việc mới chỉ để lấp khoảng trống, hãy cho phép mình một khoảng dừng - đủ để hít thở, bình tĩnh và xác định lại hướng đi.
Điều quan trọng nhất là không để nỗi sợ hãi chi phối, vì càng sợ hãi, chúng ta càng dễ đưa ra lựa chọn vội vàng, thiếu phù hợp.
Khởi động lại từ thế mạnh thật sự
Một trong những sai lầm phổ biến nhất của nhân sự trung niên khi mất việc là cố “copy” lại hành trình cũ. Nhưng thực tế, thị trường thay đổi, nhu cầu thay đổi, và bản thân chúng ta cũng đã thay đổi.
Điều cần làm là quay về thế mạnh cốt lõi: Kỹ năng nào bạn tin rằng mình vượt trội hơn 90% số đông ngoài kia; điều gì bạn từng chia sẻ khiến người khác thốt lên “wow, quá hữu ích, quá truyền cảm hứng”; việc gì khiến bạn hăng say làm, kể cả khi thu nhập từ đó chưa cao ngay lập tức?...
Câu trả lời cho những câu hỏi này sẽ mở ra manh mối để bạn tái định vị chính mình trên thị trường.
Làm lại, nhưng không từ số 0
Điểm thuận lợi của nhân sự trung niên là có vốn sống và kinh nghiệm dày dặn - đây chính là lợi thế cạnh tranh so với những thế hệ trẻ hơn. Nhiều người đã thành công khi trở thành người đào tạo/huấn luyện trong lĩnh vực chuyên môn của mình; chuyển sang freelance hoặc tư vấn độc lập, vừa linh hoạt vừa chủ động tài chính; học thêm và chuyển ngành, tận dụng tư duy đã tích lũy để mở ra cánh cửa mới hoặc mạnh dạn khởi nghiệp với ý tưởng ấp ủ từ lâu, nay có cơ hội thực hiện.
Điều quan trọng là, mỗi lựa chọn không phải là bắt đầu từ “số 0 tròn trĩnh”, mà là xây dựng từ nền tảng đã có - vốn kinh nghiệm, mạng lưới quan hệ, kỹ năng và sự trưởng thành đã được rèn luyện suốt nhiều năm.
