Điều kiện làm việc vô cùng khắc nghiệt. Nhiệt độ thường xuyên tăng vọt lên trên 43 độ C vào ban ngày, rồi giảm mạnh vào ban đêm. Nước khan hiếm, bụi và cát phủ khắp mọi nơi. Nhưng nhóm chuyên gia vận hành máy bay không người lái tinh nhuệ người Ukraine này đã dành nhiều năm săn lùng người Nga từ các hầm trú ẩn ở Ukraine. Họ vẫn đang làm điều tương tự – nhưng ở sa mạc phía bắc Mali, cách Kiev khoảng hơn 4.000km.
Khoảng 15 chuyên gia Ukraine đã được triển khai đến quốc gia vùng Sahel của châu Phi để hỗ trợ các lực lượng nổi dậy địa phương đang chiến đấu chống lại quân đội Nga. Đây là một phần trong nhiệm vụ của Kiev nhằm làm suy yếu Moscow tại những nơi Nga đang hoạt động. Kiev cũng đã mở rộng hoạt động sang các chiến trường khác, tận dụng kinh nghiệm trong xung đột UAV để xây dựng các mối quan hệ đối tác mới nhằm đối phó với Nga.
Khi Iran bắt đầu tấn công các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông hồi đầu năm nay, Ukraine đã cử các đội chuyên gia quân sự đến ít nhất 5 quốc gia trong khu vực. Họ dành vài tuần huấn luyện lực lượng địa phương cách bắn hạ UAV Shahed do Iran sản xuất, loại UAV Nga đã sử dụng để tấn công Ukraine trong nhiều năm qua.
Đổi lại việc chia sẻ bí quyết công nghệ, Kiev nhận được một loạt thỏa thuận hợp tác an ninh và những cam kết cung cấp đạn dược.
Nga-Ukraine đối đầu ở sa mạc châu Phi
Tại Sahel, một vùng bán khô hạn rộng lớn ở phía nam sa mạc Sahara, tình hình phức tạp hơn.
Nga đang tìm cách khẳng định vị thế cường quốc tại châu Phi, đặc biệt ở khu vực Sahel giàu khoáng sản và thường xuyên xảy ra đảo chính. Moscow đã tìm cách lấp đầy khoảng trống an ninh do Pháp và các nước phương Tây khác để lại sau khi rút quân trong những năm gần đây, bằng cách hỗ trợ các chính phủ để đổi lấy tiền mặt và quyền khai thác mỏ.
Ban đầu, Điện Kremlin giao phó các hoạt động này cho Tập đoàn Wagner. Sau cái chết của thủ lĩnh Yevgeny Prigozhin, Moscow sáp nhập phần còn lại của Wagner với quân đội chính quy, tạo ra Quân đoàn Châu Phi, lực lượng được triển khai để hỗ trợ các đồng minh địa phương của Moscow.
Nhóm người Ukraine tại Mali hoạt động bí mật với một nhóm ly khai tự xưng là Mặt trận Giải phóng Azawad, chủ yếu gồm các phiến quân Tuareg ở phía bắc. Hai người Ukraine đóng quân tại đây nói với CNN rằng họ không trực tiếp tham gia chiến đấu ở tiền tuyến mà chỉ hỗ trợ, huấn luyện và trợ giúp về mặt tác chiến cho phiến quân.
"Tôi điều phối hoạt động của họ từ xa. Tín hiệu từ máy bay không người lái của họ được truyền đến tôi qua internet, và tôi lập tức thông báo cho họ qua radio về những việc cần làm và vị trí cần bay," một trong những người điều khiển máy bay không người lái người Ukraine hiện đang ở Mali nói với CNN.
"Họ ra trận làm nhiệm vụ, rồi trở về với tôi, và chúng tôi cùng xem xét kỹ lưỡng từng chi tiết về hành động của họ. Tôi không trực tiếp ra tiền tuyến — đó là mệnh lệnh trực tiếp từ cấp trên của tôi," ông nói.
Một nguồn tin từ Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine nói với CNN rằng mục đích của việc triển khai UAV ở nước ngoài là gây áp lực lên Nga và làm suy yếu quan điểm cho rằng Moscow có thể là một đồng minh đáng tin cậy.
Nguồn tin cho biết: "Chúng tôi đang biến kinh nghiệm của mình trong lĩnh vực (máy bay không người lái) thành một công cụ chính sách đối ngoại".
Ông nói rằng nhiệm vụ này cũng có lợi cho người Ukraine vì tạo cơ hội thử nghiệm thiết bị và kỹ năng trong một môi trường hoàn toàn khác, đồng thời chứng minh với các đối tác rằng phương pháp của họ có hiệu quả ở mọi nơi.
"Bụi và nhiệt độ cao khiến thiết bị hỏng nhanh hơn. Bộ lọc, hệ thống làm mát, bảo vệ thiết bị điện tử, pin… mọi thứ hoạt động khác đi (và) đòi hỏi sự thích nghi nghiêm túc," ông nói, đồng thời cho biết thêm rằng ngay cả cách thức tiến hành đối đầu cũng khác biệt rất nhiều.
"Ở Ukraine, đó là chiến tranh cường độ cao, các cuộc tấn công quy mô lớn, gây áp lực liên tục. Còn ở đây, đó là một cuộc chiến cơ động hơn trên các vùng lãnh thổ rộng lớn, phục kích, kiểm soát đường sá, hoạt động theo nhóm nhỏ và dựa vào hiểu biết về địa hình."
Ông nói rằng sự khác biệt về kỷ luật và huấn luyện đòi hỏi sự thích nghi ở cả hai phía, và nói thêm: "Chúng tôi dạy họ chiến thuật; họ dạy chúng tôi cách sinh tồn và chiến đấu."
Nga cũng đang sử dụng các hoạt động tại châu Phi để mở rộng và thích ứng công nghệ quân sự. Ngay trong tuần này, công ty xuất khẩu vũ khí nhà nước Rosoboronexport đã giới thiệu các loại tên lửa và UAV mới tại Triển lãm Hàng không Quốc tế El Alamein ở Ai Cập. Người đứng đầu công ty nói với hãng thông tấn nhà nước Nga TASS rằng những vũ khí này đã được "chứng minh" hiệu quả trong chiến đấu ở châu Phi và Trung Đông.
Kiev ngày càng tự tin
Lực lượng Ukraine tham gia tuy nhỏ nhưng là dấu hiệu cho thấy sự tự tin ngày càng tăng của Ukraine rằng chuyên môn về UAV đã nâng cao vị thế toàn cầu của nước này.
Những cáo buộc đầu tiên cho rằng Ukraine đang giúp đỡ người Tuareg xuất hiện vào năm 2024. Tháng 7 năm đó, phiến quân phục kích và giết chết hàng chục chiến binh Wagner cùng binh lính Mali gần thị trấn Tinzaouaten, trên biên giới với Algeria.
Andriy Yusov, người phát ngôn của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine, cho biết vào thời điểm đó rằng phe nổi dậy đã nhận được "thông tin cần thiết" để chống lại người Nga. Mặc dù Ukraine sau đó phủ nhận bất kỳ sự hợp tác đáng kể nào với phe nổi dậy, bình luận của ông Yusov đã gây ra phản ứng từ chính quyền quân sự của Mali, Niger và Burkina Faso. Ba nước này đã đệ trình một khiếu nại chính thức lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cáo buộc Ukraine tài trợ khủng bố.
Người điều khiển UAV nói với CNN rằng người Ukraine cũng đã hỗ trợ phiến quân chiếm giữ thị trấn Kidal chiến lược ở phía bắc Mali hồi đầu năm nay. Phiến quân Tuareg và các chiến binh liên kết với al Qaeda đồng thời tấn công quân đội Nga, buộc lực lượng này phải rút lui.
Bộ Quốc phòng Nga cáo buộc Kiev đóng vai trò trong vụ tấn công, tuyên bố rằng "các huấn luyện viên lính đánh thuê người Ukraine và châu Âu" đã huấn luyện phiến quân trước cuộc tấn công.
Nsaibia cho biết việc giành lại Kidal đánh dấu một thất bại quan trọng đối với chính quyền Mali và quân đội Nga vốn đang hỗ trợ chính quyền này.
"Việc mất Kidal và phải đàm phán một hành lang an toàn để có thể rút lui là một bước thụt lùi lớn đối với họ", ông nói với CNN.
Tuy nhiên, Nsaibia cho biết tình hình có thể còn tồi tệ hơn nhiều đối với chính quyền Mali nếu không có sự hỗ trợ của Quân đoàn Châu Phi của Nga.
Người điều khiển UAV nói với CNN rằng bất kỳ chiến dịch nào làm suy yếu Nga đều có thể giúp Ukraine tiến gần hơn đến chiến thắng trong nước. Ông nói: "Nó gây áp lực lên họ. Toàn bộ câu chuyện này có cả kết quả về mặt tâm lý và thực tế".
An An (Theo CNN)
