Hôm qua 23/12, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết lực lượng chức năng đã phát hiện và bắt giữ một xe đầu kéo vận chuyển khoảng 10 tấn cá khoai nhập từ Trung Quốc, trong đó mẫu kiểm tra cho thấy có chứa hàm lượng formol – hóa chất bị cấm tuyệt đối trong thực phẩm. Số cá đang trong quá trình vận chuyển, chờ đưa ra thị trường tiêu thụ.
Theo cảnh báo của giới chuyên gia, formol có thể gây tổn thương nghiêm trọng đường hô hấp, gan, thận và làm tăng nguy cơ tử vong nếu xâm nhập cơ thể qua đường ăn uống. Vụ việc khiến dư luận đặc biệt lo ngại về nguy cơ "cá tươi giả" len lỏi vào bữa ăn hằng ngày.
10 tấn cá khoai nhập từ Trung Quốc có chứa formol gây nguy hiểm (Ảnh Công an tỉnh Thanh Hoá)
Trên thực tế, cá tươi tự nhiên không thể giữ hình thức "đẹp như mới" trong thời gian dài. Thế nhưng, không ít người tiêu dùng lại bị thuyết phục bởi những con cá mang đỏ rực, thịt cứng, gần như không tanh. Theo các cơ quan an toàn thực phẩm quốc tế, chính những dấu hiệu tưởng chừng vô hại (và rất dễ bị bỏ qua) lại là cảnh báo sớm về nguy cơ cá bị ngâm formol – hóa chất có thể gây ung thư và ngộ độc nghiêm trọng.
"Tươi bất thường" – dấu hiệu dễ bị bỏ qua
Theo cảnh báo của World Health Organization và U.S. Food and Drug Administration, formaldehyde (formol) không có ngưỡng an toàn khi sử dụng trong thực phẩm. Dù vậy, chất này vẫn bị lạm dụng để giữ cá "tươi giả" trong thời gian dài, đánh lừa cảm quan người mua.
Các tài liệu của Food and Agriculture Organization chỉ ra, cá có nguy cơ bị ngâm formol thường đi ngược quy luật hư hỏng tự nhiên. Cá gần như không có mùi tanh đặc trưng, hoặc mùi rất nhạt. Mang cá đỏ tươi, bóng và lâu thâm, trong khi cá bình thường nhanh sẫm màu khi tiếp xúc không khí. Thịt cá khi ấn tay vào cứng bất thường, đàn hồi quá nhanh, tạo cảm giác như cao su – hệ quả của việc formol làm "cố định" protein trong mô thịt.
Cá hay các loại hải sản ngâm trong formol thường có độ tươi bất thường (Ảnh minh hoạ)
Nhiều báo cáo của Food Standards Agency cũng cho thấy cá nghi ngâm formol có thể để ngoài môi trường lâu nhưng hình thức gần như không đổi: không nhớt, không mềm, không bốc mùi. Chính sự "tươi lâu" này lại là chi tiết mà nhiều người tiêu dùng vô tình bỏ qua.
Khi chế biến, dấu hiệu càng rõ
Không chỉ thể hiện ở hình thức, formol còn bộc lộ khi cá được đưa vào bếp. Theo các tài liệu tổng hợp của WHO và FDA, cá nhiễm formol khi đun nấu có thể phát ra mùi hắc nhẹ, gây cay mắt, cay mũi; nước luộc cá trong bất thường, ít váng tự nhiên so với cá tươi thật. Dù không phải lúc nào cũng rõ rệt, đây vẫn là tín hiệu cảnh báo quan trọng trong quá trình chế biến.
Các cơ quan an toàn thực phẩm quốc tế thống nhất rằng không có mẹo thử formol tại nhà nào đảm bảo độ chính xác. Những cách truyền miệng chỉ mang tính cảm quan, không thể thay thế kiểm nghiệm khoa học. Việc xác định formol cần đến bộ test chuyên dụng hoặc phân tích trong phòng thí nghiệm – công cụ thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng.
Ảnh minh hoạ
Khuyến cáo cho người tiêu dùng
Từ các khuyến nghị của WHO, FDA và FAO, giới chuyên gia khuyên người dân nên ưu tiên mua cá còn sống hoặc mới đánh bắt, có mùi tanh tự nhiên, thịt đàn hồi vừa phải. Cần đặc biệt cảnh giác với những con cá quá đẹp, quá cứng, không mùi và "tươi" một cách bất thường sau nhiều giờ bày bán. Trong bối cảnh thực phẩm ngày càng đa dạng nhưng rủi ro khó lường, lựa chọn nguồn mua uy tín và không tích trữ cá "tươi giả" trong thời gian dài được xem là cách tự bảo vệ sức khỏe thiết thực nhất.
