Một nam đô vật 44 tuổi bất tỉnh sau khi bị đối thủ bế ngửa rồi đập phần cổ gáy xuống sàn tại lễ hội truyền thống làng Thái Lai, xã Kim Anh, Hà Nội, ngày 26/2. Đô vật này được đưa đến bệnh viện cấp cứu, song không qua khỏi.
Vì sao chấn thương cổ được xem là “nguy hiểm nhất”?
Trao đổi trên Tạp chí Tri Thức - Znews, bác sĩ chuyên khoa II Trần Anh Vũ, Trưởng khoa Y học Thể thao và Nội soi, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho rằng cơ chế va chạm trên là tình huống "nặng và nguy hiểm nhất" mà một vận động viên đấu vật chuyên nghiệp có thể gặp phải trên sàn đấu.
Trong đấu vật cổ truyền, động tác bốc - quăng, lật ngược đối phương qua người để ghì xuống sàn là kỹ thuật mang tính quyết định. Tuy nhiên, trong tình huống vận động viên bị quăng, nếu mất thế chủ động khi cơ thể bị xoay ngược và không kịp kiểm soát điểm rơi, phần đầu và cổ sẽ trở thành vị trí chịu lực va chạm lớn nhất.
Đô vật 44 tuổi bất tỉnh sau khi bị đối thủ bế ngửa rồi đập phần cổ gáy xuống sàn tại lễ hội truyền thống làng. Ảnh: Tạp chí Tri thức.
"Vùng cổ là trục truyền dẫn thần kinh từ não xuống toàn bộ cơ thể. Nếu xảy ra trượt hay lệch đốt sống cổ, tủy cổ có thể bị chèn ép hoặc tổn thương trực tiếp. Đây là tình huống có thể đe dọa tính mạng", bác sĩ Vũ phân tích.
Ông nhấn mạnh trong thể thao đối kháng, những tai nạn nghiêm trọng nhất thường liên quan đến cột sống cổ, bởi chỉ một sai lệch nhỏ ở điểm rơi cũng có thể tạo ra lực gập cổ vượt quá ngưỡng chịu đựng.
Tuy nhiên, ở vận động viên chuyên nghiệp, những rủi ro này đã được tính đến trong quá trình tập luyện. Bác sĩ Vũ cho biết có hai yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu nguy cơ.
Thứ nhất là kỹ thuật ngã và tiếp đất an toàn, giúp phân tán lực và hạn chế tình trạng gập cổ tối đa khi chạm sàn. Thứ hai là chế độ luyện tập tăng cường sức mạnh hệ cơ vùng cổ và cơ cạnh cột sống cổ để giữ vững trục cột sống trong thời điểm va chạm.
“Những vận động viên đỉnh cao thường có nhóm cơ cổ phát triển rất rõ. Đây không phải yếu tố hình thể đơn thuần mà là yêu cầu chuyên môn để bảo vệ cột sống cổ trước các pha đối kháng cường độ cao”, ông phân tích.
Trong khi đó, chia sẻ trên VnExpress, ThS.BS.CKI Vũ Đức Thắng, khoa Cột sống, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 (TP.HCM) cho biết, chấn thương cổ có thể gây yếu liệt toàn thân hoặc tử vong gần như ngay lập tức do nhiều cơ chế đồng thời xảy ra.
Tổn thương tủy sống cổ cao: Tủy sống chạy qua các đốt sống cổ để truyền các tín hiệu điều khiển hoạt động cơ thể. Gãy cổ (đặc biệt các đốt sống từ C1-C4) làm tổn thương tủy.
Suy hô hấp cấp: Khi tủy cổ bị tổn thương, các cơ liên sườn và cơ hô hấp bị liệt hoàn toàn, người bệnh không thể tự hít thở. Nếu không được hỗ trợ khẩn cấp, tình trạng thiếu oxy nhanh chóng dẫn đến tổn thương não không thể hồi phục.
Chèn ép hành tủy: Hành tủy nằm ở phần thấp của não, có chức năng kiểm soát nhịp tim, huyết áp và phản xạ hô hấp. Trong trường hợp gãy cổ nặng, các mảnh xương có thể di lệch và đâm vào hành tủy, làm rối loạn hoặc ngừng hoàn toàn các trung tâm sống còn, lập tức gây tử vong.
Tổn thương các mạch máu lớn: Chấn thương có thể làm rách động mạch cảnh hoặc các mạch máu quan trọng vùng cổ, gây xuất huyết ồ ạt hoặc hình thành cục máu đông dẫn đến đột quỵ.
Sốc tủy và sốc mất máu: Cơn đau quá dữ dội kết hợp với chấn thương nặng gây sốc toàn thân, làm giảm áp lực máu và ngưng tim.
Bác sĩ Thắng cho biết chấn thương cổ đặc biệt nguy hiểm song có thể cứu sống nhờ hệ thống cấp cứu và phẫu thuật hiện đại. Sơ cứu đúng cách rất quan trọng. Khi vận động viên có biểu hiện chấn thương cổ như đau cổ dữ dội, tê bì hoặc yếu tay chân, mất cảm giác, khó cử động cổ, chóng mặt, khó thở thậm chí bất tỉnh, cần xem đây là tình huống cấp cứu.
Khi ấy, đặt nạn nhân nằm tại chỗ, tuyệt đối không tự ý đỡ dậy, xốc nách hay di chuyển vì có thể làm tổn thương tủy sống nặng thêm. Cố định cột sống cổ để giữ đầu, cổ, thân người trên cùng một trục bằng nẹp chuyên dụng chuẩn bị sẵn, nếu không có thì dùng hai bao cát đặt hai bên cổ. Gọi cấp cứu và chuyển nạn nhân tới bệnh viện chuyên khoa sâu gần nhất, có đầy đủ phương tiện kỹ thuật cao để điều trị kịp thời.
Vùng cổ là trục truyền dẫn thần kinh từ não xuống toàn bộ cơ thể. Ảnh minh họa.
Không chỉ cột sống cổ, nhiều chấn thương khác rình rập
Ngoài chấn thương cột sống cổ được xem là nguy hiểm nhất, đấu vật cổ truyền còn tiềm ẩn nhiều dạng tổn thương khác. Các đòn khóa tay, khóa chân có thể gây trật khớp vai, khuỷu hoặc gối nếu lực tác động vượt quá biên độ chịu đựng của khớp.
Gần đây, trận chung kết giữa võ sĩ MMA Việt Nam Bạch Văn Nghĩa và đô vật người Nga Rafael Raimond tại sới vật đầu xuân làng Mai Động (Hà Nội) ngày 22/2 cũng phải khép lại sớm vì chấn thương. Trong tình huống giằng co, Raimond bị trật khớp vai, phải chụp MRI đánh giá mức độ tổn thương và đối diện nguy cơ phẫu thuật, có thể nghỉ thi đấu hết mùa giải.
Bên cạnh nguy cơ trật khớp, trong những tình huống nặng hơn, lực xoắn và bẻ mạnh có thể dẫn đến gãy xương đô vật. Những chấn thương này ít khi đe dọa tính mạng nhưng vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến sự nghiệp thi đấu của vận động viên.
Dù vậy, bác sĩ Vũ nhấn mạnh không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro trong các môn thể thao đối kháng.
“Có những tình huống diễn ra rất nhanh. Vận động viên không thể kiểm soát tuyệt đối mọi chuyển động. Chỉ một sai lệch nhỏ ở điểm rơi cũng có thể tạo ra lực tác động lớn”, bác sĩ nhận định.
Từ góc độ chuyên môn, ông cho rằng bên cạnh việc nâng cao chất lượng huấn luyện, đặc biệt là tập trung vào kỹ năng tiếp đất và sức mạnh cơ cổ, các liên đoàn cần xem xét yếu tố luật thi đấu. Việc điều chỉnh hoặc hạn chế những động tác có nguy cơ cao, cũng như xây dựng quy trình xử trí chấn thương chặt chẽ ngay tại sàn đấu, là những giải pháp cần được cân nhắc.
“Thể thao đối kháng luôn đi kèm rủi ro. Điều quan trọng là nhận diện đúng nguy cơ, giảm thiểu tối đa chấn thương cho vận động viện bằng chế độ huấn luyện chặt chẽ và luật thi đấu phù hợp”, bác sĩ Trần Anh Vũ nhấn mạnh.
