Theo EroAsian Times, cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran trong thời gian gần đây được nhìn nhận theo nhiều cách khác nhau. Với một số nhà phân tích, chiến dịch của Washington chủ yếu nhằm phá hủy chương trình hạt nhân của Tehran hoặc làm suy yếu mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Trung Đông. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng mục tiêu chiến lược sâu xa của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể rộng lớn hơn nhiều.
Theo một số chuyên gia quốc tế, khi đặt cuộc tấn công vào Iran trong bối cảnh rộng hơn cùng với các động thái quân sự trước đó nhằm vào Venezuela, có thể thấy Washington đang theo đuổi một chiến lược địa chính trị dài hạn: đó là nhằm kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc.
Chiến lược năng lượng và sức ép đối với Trung Quốc
Một trong những yếu tố quan trọng trong cách lý giải này liên quan đến thị trường năng lượng toàn cầu. Trung Quốc hiện là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, với lượng nhập khẩu khoảng 11,6 triệu thùng mỗi ngày theo ước tính năm 2025 của Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu.
Trong số đó, dầu từ Iran và Venezuela chiếm tỷ trọng đáng kể. Năm 2025, dầu Iran chiếm khoảng 13,4% lượng nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc, trong khi dầu Venezuela chiếm thêm khoảng 4,5%. Điều này đồng nghĩa với việc gần một phần năm nguồn cung dầu của Trung Quốc đến từ hai quốc gia này.
Nếu các nguồn cung đó bị gián đoạn hoặc suy giảm, khả năng đảm bảo an ninh năng lượng của Trung Quốc có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Từ góc nhìn này, các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran và Venezuela không chỉ là vấn đề khu vực, mà còn có thể liên quan đến cuộc cạnh tranh quyền lực lớn hơn giữa Washington và Bắc Kinh.
Ngoài yếu tố năng lượng, việc Iran và Venezuela từng tiến hành giao dịch dầu mỏ bằng đồng nhân dân tệ thay vì USD, cũng được xem là thách thức đối với vị thế của đồng đô la Mỹ trong hệ thống tài chính toàn cầu.
Vấn đề công nghệ quân sự
Một khía cạnh khác được nhắc tới là tác động đối với hình ảnh công nghệ quốc phòng của Trung Quốc. Trong các cuộc không kích gần đây của Mỹ, một số hệ thống phòng không và radar do Trung Quốc sản xuất được cho là đã không phát hiện hoặc đánh chặn hiệu quả các máy bay tấn công.
Các hệ thống như radar JY-27 hay tên lửa phòng không HQ-9B được quảng bá có khả năng phát hiện các máy bay tàng hình ở khoảng cách vài trăm km. Tuy nhiên, theo một số báo cáo phân tích, trong một số tình huống thực tế các hệ thống này không đạt được hiệu quả như kỳ vọng.
Nếu những đánh giá này là chính xác, điều đó có thể ảnh hưởng tới uy tín của các hệ thống vũ khí do Trung Quốc xuất khẩu, cũng như các thỏa thuận quốc phòng giữa Bắc Kinh và một số quốc gia đối tác.
Ảnh hưởng kinh tế và ngoại giao
Ngoài lĩnh vực năng lượng và quân sự, các diễn biến tại Iran cũng có thể ảnh hưởng tới các lợi ích kinh tế và ngoại giao của Trung Quốc tại Trung Đông.
Iran được coi là một mắt xích quan trọng trong Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Bắc Kinh. Năm 2021, hai nước đã ký một thỏa thuận hợp tác dài hạn trị giá khoảng 400 tỷ USD, bao gồm các dự án trong lĩnh vực năng lượng, cơ sở hạ tầng và tài chính.
Trung Quốc cũng tham gia nhiều dự án xây dựng tại Iran như các tuyến đường sắt, cảng biển và nhà máy lọc dầu. Ngoài ra, Bắc Kinh từng đạt được bước tiến ngoại giao đáng chú ý khi đóng vai trò trung gian trong tiến trình hòa giải giữa Iran và Saudi Arabia vào năm 2023.
Trong bối cảnh đó, nếu tình hình tại Iran thay đổi hoặc các dự án kinh tế bị gián đoạn, ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực Trung Đông có thể chịu tác động đáng kể.
Cạnh tranh giữa các cường quốc
Một số nhà phân tích cho rằng các biến động tại Iran, Venezuela và một số khu vực khác có thể làm thay đổi cục diện chiến lược toàn cầu. Theo quan điểm này, nếu các chính phủ đối đầu với Washington suy yếu, Mỹ có thể giảm bớt nguồn lực dành cho các điểm nóng khu vực và tập trung nhiều hơn vào cạnh tranh giữa các cường quốc.
Trong bối cảnh đó, các nguồn lực quân sự như nhóm tác chiến tàu sân bay, hệ thống phòng thủ tên lửa hay căn cứ không quân có thể được điều chỉnh để ưu tiên khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nơi Washington coi Trung Quốc là thách thức chiến lược lớn nhất.
Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, vẫn còn nhiều tranh luận về mức độ thành công của chiến lược này. Cuộc xung đột với Iran vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc và tương lai của khu vực Trung Đông cũng như cán cân quyền lực toàn cầu vẫn còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khó đoán định.
Dù vậy, các diễn biến gần đây cho thấy những tính toán chiến lược đằng sau các quyết định quân sự của Washington có thể vượt xa phạm vi của một cuộc xung đột khu vực và liên quan trực tiếp tới cuộc cạnh tranh quyền lực lớn hơn trong trật tự quốc tế hiện nay.
Quang Hưng (Theo EuraAsian Times)
