Chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ cao tốc: "Vấn đề lớn nhất không nằm ở quy chuẩn mà ở cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện"

Còn nhiều bất cập

Thời gian qua, mạng lưới đường cao tốc Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là tuyến cao tốc Bắc - Nam, khi chính thức hoàn thành và thông xe kỹ thuật 3.188 km tuyến chính cao tốc Bắc - Nam và 325 km nút giao, đường dẫn. Với tổng cộng 3.513 km đã liền mạch, kết nối liên thông Bắc - Nam đã tạo động lực quan trọng giúp các địa phương mở ra không gian phát triển mới về kinh tế - xã hội trên địa bàn; đã hình thành nhiều khu đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ, du lịch và là một trong những sản phẩm thu hút đầu tư hấp dẫn

Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là hệ thống trạm dừng nghỉ trên cao tốc hiện nay vừa thiếu về số lượng, vừa hạn chế về chất lượng, chưa đáp ứng được nhu cầu của người và phương tiện tham gia giao thông.

Thực tế, nhiều trạm dừng nghỉ đã đi vào vận hành trên các tuyến cao tốc như Nội Bài - Lào Cai, Pháp Vân - Cầu Giẽ, TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây hay TP.HCM - Trung Lương, cơ bản đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi và cung cấp nhiên liệu cho người tham gia giao thông.

Thế nhưng, các trạm này cũng bộc lộ nhiều bất cập về chất lượng dịch vụ: vệ sinh chưa đảm bảo trong khi vẫn thu phí, giá dịch vụ cao khiến hành khách không hài lòng.

Không chỉ vậy, các trạm hầu như không có khu vực giới thiệu và quảng bá bản sắc văn hóa địa phương, thay vào đó chủ yếu phục vụ đồ ăn uống.

Nguyên nhân được đánh giá là do thiếu hành lang pháp lý chung, chưa có quy định về chất lượng trạm dừng nghỉ cao tốc. Hình thức quản lý hiện nay cũng gây ra nhiều vấn đề: trạm được xây dựng bởi chủ đầu tư sau khi trúng thầu, sau đó cho thuê lại cho các đơn vị khác, và các đơn vị này tiếp tục cho thuê nhỏ lẻ để cung cấp dịch vụ khác nhau. Cách quản lý này dẫn đến tình trạng "cha chung không ai khóc", chất lượng dịch vụ không ổn định và giá cả tùy tiện.

Trong bối cảnh mạng lưới cao tốc tiếp tục mở rộng, đầu tư đầy đủ, đồng bộ và nâng cao chất lượng trạm dừng nghỉ là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là tiện ích phục vụ người dân, mà còn là một yếu tố quan trọng bảo đảm an toàn giao thông và nâng cao hiệu quả khai thác các tuyến cao tốc.

Phát biểu tại tọa đàm: "Có cần Quy chuẩn chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ cao tốc?" do Báo Xây dựng tổ chức sáng 24/12, bà Phan Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam khẳng định, trạm dừng nghỉ có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi trên đường cao tốc, việc dừng đỗ tự do là bị cấm, phương tiện chỉ được dừng tại các khu vực quy định.

Theo quy chuẩn, các tuyến cao tốc đều có khu vực dừng đỗ khẩn cấp và trạm dừng nghỉ để lái xe và hành khách có điểm nghỉ ngơi an toàn. 

Đồng thời, theo Luật Đường bộ Việt Nam, thời gian lái xe của tài xế có giới hạn, vì vậy trạm dừng nghỉ giúp họ và hành khách đảm bảo nghỉ ngơi, phục vụ các nhu cầu cá nhân trong suốt hành trình.

Chia sẻ về thực tế phát triển trạm dừng nghỉ hiện nay, bà Hiền cho biết, về văn bản quy phạm pháp luật, Cục Đường bộ Việt Nam đã tham mưu cho Bộ GTVT trước đây (nay là Bộ Xây dựng), ban hành đầy đủ hành lang pháp lý cho việc phát triển trạm dừng nghỉ nói chung, đặc biệt là trên các tuyến cao tốc.

Trước năm 2024, cơ chế đầu tư còn hạn chế. Tuy nhiên, từ năm 2024, Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) đã ban hành Thông tư số 16 ngày 30/5/2024, quy định về lựa chọn nhà đầu tư và đấu thầu, làm cơ sở triển khai trên toàn bộ các tuyến cao tốc. Tiếp đó, Thông tư số 58 năm 2024 quy định về đầu tư điểm dừng xe, vị trí và quy mô trạm dừng nghỉ, bổ sung các nội dung chưa có trong Thông tư 16.

Về quy chuẩn chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ, hiện đã được quy định đầy đủ. Thông tư số 56 năm 2024, ban hành ngày 15/11/2024, đã quy định cụ thể về các tiêu chuẩn trạm dừng nghỉ. 

So với các tuyến quốc lộ, cao tốc được bổ sung hai công trình bắt buộc: trạm cấp nhiên liệu và trạm phục vụ công tác cấp cứu, cứu hộ phương tiện. Như vậy, hành lang pháp lý cho việc đầu tư, xây dựng và khai thác trạm dừng nghỉ đã đầy đủ.

Về đầu tư xây dựng trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc, theo quy hoạch mạng lưới cao tốc Bắc - Nam phía Đông, có 24 trạm. Hiện 21 trạm đã triển khai đấu thầu và ký hợp đồng; trong đó, 4 trạm đã hoàn thiện và khai thác hiệu quả, 17 trạm còn lại dự kiến hoàn thành vào ngày 31/12 tới đây.

"Có thể khẳng định rằng Bộ Xây dựng và Cục Đường bộ Việt Nam đang nỗ lực cùng các nhà đầu tư để xây dựng hệ thống hạ tầng tốt nhất, phục vụ vận tải theo đúng lộ trình và tiến độ các tuyến cao tốc", bà Hiền nhấn mạnh.

Trạm dừng nghỉ cần chuẩn chất lượng dịch vụ

Tại toạ đàm, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng việc xây dựng quy chuẩn chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ là rất cần thiết, phù hợp với chủ trương phát triển hệ thống đường cao tốc của Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

Hiện nay, chúng ta đã có quy chuẩn kỹ thuật đối với trạm dừng nghỉ. Tuy nhiên, quy chuẩn về chất lượng dịch vụ vẫn chưa được ban hành một cách thống nhất, mà đang nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, như quy định về an toàn thực phẩm, xây dựng, kinh doanh, thuế…

Quy chuẩn là những chuẩn mực tối thiểu về chất lượng, đây là yêu cầu hết sức cần thiết nhất là trong bối cảnh hoạt động vận tải đang ngày càng mở rộng, thậm chí có yếu tố liên vận quốc tế. Do đó, việc xây dựng một quy chuẩn riêng về chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ là rất cần thiết.

Qua nghiên cứu cho thấy, nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Anh đều đã ban hành quy chuẩn về chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ. Điều này không chỉ bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia giao thông mà còn góp phần nâng cao chất lượng khai thác hệ thống đường bộ.

Khi có quy chuẩn, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan sẽ được điều chỉnh cho phù hợp, tạo thuận lợi trong quá trình triển khai thực hiện. Đồng thời, đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ.

Về mức độ và phạm vi quy định chất lượng dịch vụ đến đâu, theo tôi, cần tiếp tục nghiên cứu cụ thể để xây dựng các tiêu chí phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Cùng bàn luận về vấn đề này, ông Đặng Văn Chung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, các quy định liên quan đến chất lượng dịch vụ tại các trạm dừng nghỉ đã được luật hóa và chuẩn hóa đầy đủ. Khi nói về đường cao tốc, cần hình dung rõ kết cấu hạ tầng của cao tốc bắt buộc phải có trạm dừng nghỉ. 

Khi tuyến đường được thông xe, trạm dừng nghỉ phải được đưa vào hoạt động đồng thời; không thể tồn tại tình trạng đường thông xe nhưng trạm dừng nghỉ chưa có. Đây là yêu cầu tối thiểu để đảm bảo sinh hoạt, an toàn và sức khỏe cho lái xe.

"Quy chuẩn trạm dừng nghỉ hiện hành đã rất đầy đủ và không cần tách riêng giữa quy chuẩn đường cao tốc và quy chuẩn trạm dừng nghỉ. Bởi bản chất, khi xây dựng quy chuẩn đường cao tốc, cơ quan soạn thảo đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế và quy định rõ rằng trạm dừng nghỉ là một hạng mục bắt buộc trong cấu phần của dự án.

Chỉ cần làm đúng quy chuẩn là được. Tuy nhiên, cần bổ sung các tiêu chí về chất lượng để nâng cao mức phục vụ, đáp ứng kỳ vọng của người dân", ông Chung bày tỏ.

Cũng theo ông Chung, vấn đề lớn nhất không nằm ở quy chuẩn mà ở cơ chế quản lý và tổ chức thực hiện. Nhiều trạm dừng nghỉ do tư nhân đầu tư đang vận hành rất tốt, đầy đủ dịch vụ, vệ sinh sạch sẽ, không thu phí nhà vệ sinh. 

Trong khi đó, một số trạm do Nhà nước hoặc các đơn vị như VEC quản lý lại chưa đáp ứng yêu cầu; thậm chí có nơi còn thu tiền khi sử dụng nhà vệ sinh, điều mà các trạm xăng dầu tư nhân hoàn toàn không làm.

Trạm dừng nghỉ là hạng mục bắt buộc phải có, nhưng phải làm đúng, đủ và minh bạch. Điều quan trọng là hoàn thiện cơ chế, quản lý hiệu quả để người dân được hưởng dịch vụ tương xứng khi tham gia giao thông trên hệ thống cao tốc.

Là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong vận hành trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, ông Vũ Tuấn Phong, Giám đốc Công ty dịch vụ đường cao tốc VRS cho rằng, cơ quan quản lý nhà nước cần có hướng dẫn rõ ràng về chất lượng dịch vụ, đồng thời xác định những giới hạn mà đơn vị vận hành không được vượt qua. Nếu vượt quá những giới hạn này, chắc chắn sẽ phát sinh phản ứng tiêu cực từ phía khách hàng.

Ví dụ như việc thu phí sử dụng nhà vệ sinh, trong quá trình vận hành hai trạm dừng nghỉ, có không ít ý kiến góp ý rằng nên thu phí vệ sinh vì nguồn thu này có thể rất lớn, giúp doanh nghiệp trang trải chi phí. Tuy nhiên, đây không phải là việc "muốn làm là làm". Theo quy định, người vận hành trạm dừng nghỉ phải cung cấp một số dịch vụ thiết yếu không thu phí, và đây là ranh giới không thể nhân nhượng theo quy định của Nhà nước.

Bên cạnh đó, an toàn vệ sinh thực phẩm và vệ sinh môi trường là những yếu tố tác động trực tiếp đến hành khách. ông Phòng bày tỏ hoàn toàn ủng hộ việc áp dụng các chế tài đủ mạnh để bảo đảm những yêu cầu này được thực hiện nghiêm túc.

Thực tế, trong lĩnh vực dịch vụ, việc xác định thế nào là chất lượng tốt hay chưa tốt còn nhiều quan điểm khác nhau, nên việc xây dựng chế tài cụ thể là không đơn giản. Vì vậy, ông Phong cho rằng cơ quan quản lý cần ban hành các hướng dẫn cụ thể để nhà đầu tư và đơn vị vận hành có căn cứ thực hiện.

Ngoài ra, ông Phong cũng mong các cơ quan truyền thông kịp thời phản ánh, lên án đối với những đơn vị có hiện tượng chặt chém, không bảo đảm chất lượng dịch vụ hoặc đi ngược lại quy định của Nhà nước để góp phần giữ gìn mặt bằng chất lượng dịch vụ chung.