Một cuộc đối đầu hiếm hoi giữa các tiêm kích Trung Quốc và Nhật Bản đã diễn ra gần eo biển Miyako. Sự việc này một lần nữa đưa tiêm kích hạm J-15 (Thẩm Dương) – dòng máy bay đã phục vụ hơn một thập kỷ – trở lại tâm điểm chú ý.
Phía Nhật Bản cho biết các tiêm kích J-15, xuất kích từ tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc, đã hai lần bật radar điều khiển hỏa lực để khóa mục tiêu vào các tiêm kích F-15 của Nhật Bản vào ngày 6/12, trong đó lần thứ hai kéo dài khoảng nửa giờ. Động thái này được giới quân sự coi là bước chuẩn bị chiến thuật trước khi phóng tên lửa.
Đây là lần đầu tiên Nhật Bản công khai cáo buộc máy bay quân sự Trung Quốc sử dụng radar điều khiển hỏa lực để khóa mục tiêu vào máy bay của họ, một hành động ám chỉ khả năng tấn công bằng vũ khí.
Về sự cố trong tháng này, Bắc Kinh tuyên bố các tiêm kích Nhật Bản đã bay quá gần hạm đội tàu sân bay của quân đội Trung Quốc (PLA), gây ảnh hưởng đến hoạt động diễn tập hải quân.
Trong khi mỗi bên đều cáo buộc đối phương khiêu khích, thì tâm điểm của sự chú ý sau vụ việc lại dồn về chiếc tiêm kích hạm chủ lực của Trung Quốc.
"Cá mập bay" và lịch sử phát triển
Tiêm kích cánh bằng J-15 đã hoạt động hơn một thập kỷ và là loại máy bay được triển khai rộng rãi nhất trên các tàu sân bay của Trung Quốc. Dòng máy bay này thường xuyên tuần tra vùng bờ biển phía đông cũng như các điểm nóng xung đột tiềm tàng.
Được mệnh danh là "Cá mập bay" (Flying Shark) nhờ khả năng tác chiến trên biển, J-15 là tiêm kích hạm hạng nặng hai động cơ đầu tiên do Trung Quốc tự phát triển. Đây cũng là tiêm kích hạm đầu tiên đi vào hoạt động chính thức của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).
Máy bay được phát triển bởi Tập đoàn Máy bay Thẩm Dương (thuộc Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc), dựa trên nguyên mẫu Su-33 – một biến thể hải quân của dòng Su-27 Nga.
"Cá mập bay" thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 2009 và hạ cánh thành công lần đầu (bắt dây) trên tàu Liêu Ninh vào năm 2012. Tờ Nhân dân Nhật báo Trung Quốc gọi sự kiện này là "bước đột phá lịch sử mà hải quân Trung Quốc đạt được trong việc triển khai tiêm kích hạm trên tàu".
Theo đài truyền hình nhà nước CCTV, J-15 đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc sử dụng hệ thống cáp hãm đà nội địa, cho phép máy bay hạ cánh trên tàu sân bay. Kể từ khi đi vào hoạt động năm 2013, J-15 và các biến thể của nó đã được triển khai trên cả ba tàu sân bay đang hoạt động của Hải quân PLA: Liêu Ninh, Sơn Đông và Phúc Kiến.
Cũng theo CCTV, "Cá mập bay" sở hữu 12 giá treo vũ khí bên ngoài, có khả năng mang theo nhiều loại khí tài, bao gồm tên lửa không đối không dòng PL, tên lửa chống hạm dòng YJ, rocket không dẫn đường và nhiều loại bom khác nhau.
Ông Sun Cong, thiết kế trưởng của J-15, chia sẻ với tờ Hoàn Cầu Thời báo (Global Times) hồi tháng 7 rằng thế mạnh của dòng máy bay này nằm ở "khả năng cơ động năng lượng và vận hành hệ thống vũ khí".
"Là dòng máy bay chủ lực trên tàu sân bay, J-15 sẽ đóng vai trò lực lượng tiền tuyến trong các cuộc không chiến trực diện", ông Sun nói thêm.
Hệ thống tác chiến trên tàu sân bay của Trung Quốc tích hợp máy bay cảnh báo sớm để điều phối, tiêm kích tàng hình để xâm nhập và tấn công bí mật, còn J-15 đóng vai trò nền tảng chính cho các nhiệm vụ đánh chặn và tiêu hao sinh lực địch cường độ cao.
Biến thể nâng cấp J-15T và tương lai trên tàu sân bay Phúc Kiến
Theo CCTV và các nhà phân tích quân sự, biến thể mới nhất J-15T đã được trang bị radar AESA, một nâng cấp lớn so với radar quét cơ khí trên các lô sản xuất trước đó.
Dòng J-15 có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 32,5 tấn, tốc độ tối đa Mach 2.4 (gấp 2,4 lần vận tốc âm thanh), trần bay 20.000 mét và bán kính chiến đấu vượt quá 1.000km.
Đây là một trong những máy bay hoạt động trên tàu sân bay lớn nhất thế giới, với chiều dài 22,28 mét, sải cánh 15 mét (thu gọn còn 7,4 mét khi gập cánh) và chiều cao 5,92 mét.
Các nhà phân tích cho rằng khung thân lớn của J-15 dẫn đến trọng lượng rỗng quá cao. Các phiên bản đầu chỉ có thể cất cánh từ tàu sân bay bằng đường băng kiểu cầu bật, điều này hạn chế đáng kể tải trọng vũ khí và nhiên liệu mang theo.
Để khắc phục, Trung Quốc đã phát triển và nâng cấp các phiên bản chuyên dụng, đáng chú ý nhất là J-15T, được thiết kế để tương thích với máy phóng điện từ.
J-15T, bay thử lần đầu năm 2016, đã được xác nhận vào tháng 9 là hỗ trợ phóng điện từ trên tàu sân bay mới nhất của Trung Quốc - tàu Phúc Kiến. Tàu Phúc Kiến chính thức đi vào hoạt động tháng trước, và J-15T đóng vai trò là tiêm kích chủ lực trên con tàu này.
Ông Zhao Zhigang, một trong những nhà thiết kế của J-15T, chia sẻ với CCTV hồi tháng 9 rằng máy bay có thanh kéo chuyên dụng cho máy phóng điện từ và càng đáp được gia cố chắc chắn hơn. Ông Zhao cũng cho biết thiết kế khung thân của J-15T đã được tối ưu hóa đáng kể so với bản gốc J-15.
CCTV khẳng định J-15T có thể cất cánh với tải trọng nhiên liệu và vũ khí tối đa. Điều này mở rộng đáng kể khả năng mang tải và phạm vi hoạt động, cho phép thực hiện các cuộc tấn công bão hòa hiệu quả hơn. Hơn nữa, máy bay còn được trang bị radar AESA, hệ thống điện tử hàng không nâng cấp và tích hợp các loại vũ khí tiên tiến hơn.
Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng nhận định rằng những chiếc J-15 nâng cấp xuất hiện trong đoạn phim về cuộc tập trận tàu sân bay kép Liêu Ninh và Sơn Đông hồi tháng 10 năm ngoái dường như vẫn sử dụng động cơ AL-31, cho thấy chúng là các mẫu đời đầu. Tuy nhiên, những chiếc J-15T trưng bày tại triển lãm hàng không Châu Hải vào tháng 11 năm ngoái rõ ràng đã được trang bị động cơ WS-10.
Ngoài ra, Bắc Kinh khẳng định J-15T tương thích với cả hệ thống cầu bật và máy phóng, cho phép nó hoạt động linh hoạt trên toàn bộ hạm đội tàu sân bay của Trung Quốc.
Chuyên gia quân sự Zhang Junshe nói với Global Times hồi tháng 8 rằng trong kịch bản thời chiến, nếu một tàu sân bay bị hư hại, các tàu khác có thể "nhanh chóng tiếp nhận phi đội tiêm kích J-15T của tàu đó, duy trì khả năng chiến đấu liên tục trên biển".
Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đã triển khai J-15S, phiên bản hai chỗ ngồi của "Cá mập bay", đã hoàn thành việc tiếp nhiên liệu đồng đội vào năm 2014 – một cột mốc quan trọng giúp mở rộng tầm hoạt động của không đoàn trên tàu sân bay.
Theo CCTV, Trung Quốc đã phát triển máy bay tác chiến điện tử J-15D dựa trên khung thân J-15S. Được thiết kế để trấn áp hệ thống phòng không của đối phương, J-15D sẽ hoạt động song song với J-15DT (phiên bản tương thích máy phóng). Cả hai biến thể này dự kiến sẽ được triển khai trên tàu sân bay Phúc Kiến.
Mặc dù Trung Quốc chưa bao giờ công bố công khai số lượng sản xuất cụ thể của "Cá mập bay", trang web thống kê thông tin quân sự nguồn mở Global Military ước tính có ít nhất 76 chiếc tiêm kích loại này đã được đưa vào biên chế.
Quốc Vinh (Theo SCMP)
