Lào Cai được đánh giá là một trong những địa phương có nhiều tiềm năng phát triển dược liệu nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đa dạng cùng nguồn tài nguyên sinh học phong phú. Trong bối cảnh cả nước đang thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, phát triển vùng dược liệu không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp mà còn mở ra cơ hội hình thành chuỗi kinh tế xanh, kinh tế sinh học, tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.
Vậy Lào Cai sẽ khai thác lợi thế này như thế nào để đưa dược liệu trở thành ngành hàng có giá trị gia tăng cao, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số? Những cơ chế, chính sách nào đang được địa phương triển khai nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư, phát triển vùng nguyên liệu tập trung và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ?
Xung quanh những nội dung trên, PV Đời sống & Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tuấn Anh, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai, để làm rõ định hướng, giải pháp và kỳ vọng của địa phương trong việc phát triển vùng dược liệu gắn với mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.
Khai thác lợi thế “mỏ vàng xanh”, xây dựng ngành dược liệu thành trụ cột kinh tế
ĐS&PL: Lào Cai được đánh giá có nhiều lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái phù hợp để phát triển dược liệu quý. Tỉnh đang định vị vai trò của ngành dược liệu như thế nào trong chiến lược tăng trưởng kinh tế giai đoạn tới?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Lào Cai còn sở hữu những điều kiện đặc thù mà ít địa phương nào có được, tạo nền tảng khác biệt để phát triển nông nghiệp hàng hoá và dược liệu theo hướng kinh tế xanh. Nổi bật là hệ sinh thái dãy núi Hoàng Liên Sơn với độ cao, khí hậu và thổ nhưỡng phân hoá mạnh theo từng đai sinh thái, cho phép phát triển đồng thời các loại cây trồng từ á nhiệt đới đến ôn đới, đặc biệt là nhiều loài dược liệu quý hiếm, đặc hữu có giá trị kinh tế cao với tiềm năng 850 loài cây thuốc (trong đó có 70 loài quý hiếm và nhiều loài đặc hữu dãy Hoàng Liên).
Cùng với đó, diện tích rừng lớn, đa dạng sinh học cao và hệ sinh thái rừng nguyên sinh tạo điều kiện lý tưởng để phát triển dược liệu dưới tán rừng theo hướng tự nhiên, hữu cơ - đây là lợi thế rất riêng mà không nhiều địa phương có được.
Lào Cai được đánh giá có nhiều lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái phù hợp để phát triển dược liệu quý.
Bên cạnh yếu tố tự nhiên, Lào Cai còn có kho tàng tri thức bản địa phong phú của đồng bào các dân tộc, đặc biệt là các bài thuốc dân gian quý, tạo nền tảng phát triển các sản phẩm dược liệu gắn với chăm sóc sức khỏe và du lịch trải nghiệm. Sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên đặc hữu và giá trị văn hoá bản địa chính là lợi thế cạnh tranh khác biệt, tạo nên “bản sắc riêng” cho nông nghiệp và dược liệu Lào Cai trong phát triển kinh tế xanh.
Trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh Lào Cai xác định phát triển dược liệu theo hướng kinh tế xanh, bền vững và giá trị cao, trong đó tập trung hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, đạt tiêu chuẩn, gắn với bảo vệ và phát triển rừng. Phấn đấu đến hết năm 2030, hình thành các vùng sản xuất dược liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ bền vững, diện tích đạt trên 8.500 ha, sản lượng 40.000 tấn; tổng giá trị ngành hàng dược liệu sau chế biến đạt từ 1.800 tỷ đồng trở lên, tăng 2-2,5 lần so với năm 2025; riêng sản phẩm quế phấn đấu đạt đạt 150.000 ha, sản lượng 50.000 tấn vỏ khô/năm, giá trị sản xuất sản phẩm quế sau chế biến đạt trên 16.800 tỷ đồng, tăng khoảng 2,5 lần so với năm 2025; duy trì và mở rộng diện tích quế được cấp chứng chỉ rừng bền vững tương đương trên 50.000 ha.
Theo đó, tỉnh Lào Cai đã xác định và ưu tiên phát triển các nhóm dược liệu chiến lược, gồm: Nhóm dược liệu phục vụ chế biến sâu như quế, atiso, chè dây, tam thất, đương quy; nhóm dược liệu gắn với chăm sóc sức khỏe và sản phẩm tiêu dùng như tinh dầu, trà thảo dược, sản phẩm từ cây bản địa; nhóm dược liệu phục vụ xuất khẩu như quế, atiso, sa nhân, xuyên khung; đồng thời phát triển dược liệu gắn với du lịch sinh thái, văn hóa và tri thức bản địa.
Bên cạnh đó, tỉnh tập trung thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu dược liệu Lào Cai gắn với tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu, qua đó từng bước đưa dược liệu trở thành ngành kinh tế quan trọng, có sức cạnh tranh cao, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của tỉnh.
Đồng thời, tỉnh tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, ưu tiên hỗ trợ phát triển giống, vùng nguyên liệu tập trung, dược liệu dưới tán rừng, cấp mã số vùng trồng, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng và thu hút đầu tư vào chế biến, bảo quản dược liệu. Qua đó, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tham gia phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị, góp phần đưa dược liệu trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng xanh của tỉnh.
ĐS&PL: Phát triển vùng dược liệu gắn với du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe cao cấp đang là xu hướng mới. Lào Cai có tầm nhìn ra sao trong việc kết hợp giữa dược liệu bản địa với phát triển du lịch 5 sao, du lịch chữa lành, thưa ông?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Đầu tiên, có thể khẳng định được rằng xu hướng kết hợp giữa dược liệu với du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe cao cấp là hướng đi tất yếu trong phát triển kinh tế xanh, bền vững. Tỉnh Lào Cai cũng nhìn nhận đây là cơ hội lớn để nâng tầm giá trị dược liệu bản địa, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm du lịch theo hướng chất lượng cao, khác biệt và có chiều sâu.
Hiện nay, tại nhiều xã có tiềm năng phát triển du lịch như Sa Pa, Y Tý, Bắc Hà... đã hình thành các “mô hình kinh doanh dược liệu - du lịch - chăm sóc sức khỏe”, nơi du khách không chỉ nghỉ dưỡng mà còn được trải nghiệm quy trình từ vùng nguyên liệu, chế biến đến sử dụng sản phẩm dược liệu trong trị liệu, phục hồi và chăm sóc sức khỏe. Đây chính là mô hình du lịch cộng đồng, trải nghiệm gắn với bản sắc văn hóa và tài nguyên bản địa - một lợi thế cạnh tranh rất riêng của Lào Cai.
Trong thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung thu hút các nhà đầu tư chiến lược phát triển các khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp gắn với dược liệu; đẩy mạnh tiêu chuẩn hóa vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, GACP; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao chất lượng sản phẩm và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là việc bảo tồn và phát huy tri thức y học cổ truyền, xây dựng thương hiệu dược liệu Lào Cai gắn với du lịch sức khỏe.
Định hướng phát triển dược liệu hiện nay của tỉnh không chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, mà sẽ tích hợp sâu vào các dịch vụ du lịch cao cấp. Các sản phẩm như thuốc tắm người Dao, trà thảo dược, tinh dầu, mỹ phẩm từ dược liệu bản địa sẽ được chuẩn hóa, nâng cấp để trở thành những trải nghiệm đặc trưng trong các khu nghỉ dưỡng 4-5 sao, khu du lịch sinh thái và các trung tâm chăm sóc sức khỏe.
Chúng tôi tin rằng, với định hướng như trên, Lào Cai không chỉ trở thành vùng sản xuất dược liệu trọng điểm, mà còn có thể vươn lên trở thành điểm đến hàng đầu về du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe cao cấp của cả nước.
Tỉnh Lào Cai xác định, việc kết hợp giữa dược liệu với du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe cao cấp là hướng đi tất yếu trong phát triển kinh tế xanh, bền vững
Biến dược liệu thành “thỏi nam châm” hút du lịch cao cấp
ĐS&PL: Trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, ngành dược liệu và du lịch cao cấp sẽ đóng góp như thế nào vào GRDP của tỉnh, đặc biệt ở các địa phương như Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát, Si Ma Cai,…?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, tỉnh Lào Cai xác định dược liệu và du lịch cao cấp không chỉ là ngành bổ trợ, mà sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp và ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh.
Trước hết, đối với ngành dược liệu, chúng tôi định hướng phát triển theo chuỗi giá trị khép kín, từ vùng nguyên liệu - chế biến sâu - đến thương mại và xuất khẩu. Hiện nay, giá trị sản xuất dược liệu của tỉnh đã đạt trên 7.800 tỷ đồng/năm, trong đó Dược liệu 1.000 tỷ đồng (riêng ngành quế sau chế biến đạt gần 6.800 nghìn tỷ đồng) dư địa tăng trưởng còn rất lớn.
Trong giai đoạn tới, khi mở rộng diện tích lên trên 8.500 ha, đẩy mạnh chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, giá trị toàn ngành dược liệu dự kiến tăng từ 2-2,5 lần, trở thành một trong những trụ cột quan trọng đóng góp vào GRDP, đặc biệt ở các địa phương có lợi thế như Sa Pa, Bắc Hà, Ý Tý, Si Ma Cai, Mù Cang Chải, Pù Luông... Quan trọng hơn, dược liệu không phát triển độc lập mà gắn chặt với kinh tế rừng và sinh kế người dân, tạo ra giá trị kép: vừa tăng trưởng kinh tế, vừa bảo vệ tài nguyên, đúng định hướng kinh tế xanh của tỉnh.
Đối với du lịch cao cấp gắn với chăm sóc sức khỏe, đây là hướng đi mang tính đột phá. Lào Cai có lợi thế rất riêng về khí hậu, cảnh quan và tri thức bản địa, đặc biệt tại Sa Pa và các vùng cao. Chúng tôi đang định hình mô hình phát triển du lịch mới, trong đó dược liệu bản địa tạo nên các giá trị đặc trưng góp phần hình thành các sản phẩm du lịch như nghỉ dưỡng, trị liệu, tắm thuốc, chăm sóc sức khỏe cao cấp. Khi được đầu tư bài bản, phân khúc này không chỉ nâng cao mức chi tiêu của du khách mà còn kéo dài thời gian lưu trú, qua đó tăng giá trị gia tăng trên mỗi lượt khách, đóng góp trực tiếp vào GRDP ngành dịch vụ.
Có thể khẳng định, tại các địa bàn như Sa Pa, Bắc Hà, Y Tý, Si Ma Cai, Mù Cang Chải, Pù Luông... sự kết hợp giữa dược liệu, du lịch và văn hóa bản địa sẽ hình thành một hướng phát triển kinh tế mới, phù hợp với điều kiện và lợi thế riêng của tỉnh. Tỉnh Lào Cai kỳ vọng rằng, trong cơ cấu GRDP thời gian tới, dược liệu sẽ trở thành ngành kinh tế quan trọng, còn du lịch cao cấp sẽ là lĩnh vực tạo đột phá về giá trị gia tăng, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững, xanh và có chiều sâu.
ĐS&PL: Để thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào chế biến dược liệu, sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm và phát triển các khu nghỉ dưỡng 5 sao gắn với chăm sóc sức khỏe, tỉnh sẽ có những cơ chế ưu đãi gì nổi bật?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh Lào Cai xác định thu hút đầu tư theo hướng có chọn lọc, tập trung vào các dự án quy mô lớn, công nghệ cao, có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn, tỉnh Lào Cai xác định không chỉ cạnh tranh bằng tiềm năng, mà bằng hệ thống cơ chế chính sách đủ mạnh, minh bạch và ổn định để nhà đầu tư yên tâm phát triển lâu dài.
Trên cơ sở đó, tỉnh tập trung triển khai các cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu tập trung, dược liệu dưới tán rừng; thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm; hỗ trợ liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, ưu tiên phát triển các dự án gắn với du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe như xây dựng Bảo tàng dược liệu, phát triển các khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng chất lượng cao, qua đó tạo môi trường thuận lợi để thu hút các tập đoàn lớn tham gia đầu tư, phát triển ngành dược liệu theo hướng hiện đại, bền vững.
Hiện nay, tỉnh đang đang tập trung chỉ đạo ban hành hệ thống cơ chế, chính sách nhằm thu hút và hỗ trợ phát triển đa dạng hóa sản phẩm thông qua đầu tư công nghệ chế biến sâu dược liệu, với một số nội dung trọng tâm:
Thứ nhất, hỗ trợ đầu tư chế biến sâu: Các dự án đầu tư nhà máy chế biến, sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm từ dược liệu được hỗ trợ tối đa 50% chi phí đầu tư máy móc, dây chuyền thiết bị, với mức hỗ trợ lên tới 10 tỷ đồng/dự án; đồng thời được hỗ trợ đầu tư hệ thống bảo quản, sơ chế nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị từ nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.
Thứ hai, hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu và giảm chi phí đầu vào: Doanh nghiệp được hỗ trợ tới 70% chi phí giống, vật tư ban đầu; hỗ trợ phát triển dược liệu dưới tán rừng quy mô lớn; hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, chứng nhận tiêu chuẩn GACP-WHO, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cao đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.
Thứ ba, một điểm rất quan trọng là tỉnh thực hiện cơ chế lựa chọn chính sách ưu đãi có lợi nhất cho nhà đầu tư, bảo đảm doanh nghiệp được hưởng mức hỗ trợ cao nhất trong trường hợp có nhiều chính sách cùng áp dụng. Đây là cam kết rõ ràng về việc đồng hành, chia sẻ chi phí và rủi ro với doanh nghiệp.
Thứ tư, tỉnh ưu tiên chuẩn bị quỹ đất sạch, đầu tư hạ tầng đồng bộ và cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, rút ngắn tối đa thời gian triển khai dự án. Đồng thời, thúc đẩy liên kết chuỗi giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - người dân, tạo nền tảng phát triển ổn định, bền vững cho các dự án đầu tư.
Đối với lĩnh vực du lịch nghỉ dưỡng cao cấp gắn với chăm sóc sức khỏe, tỉnh định hướng phát triển các tổ hợp quy mô lớn tại Sa Pa, Bắc Hà, Ý Tý, Mù Cang Chải, Pú Luông… theo mô hình tích hợp nghỉ dưỡng - trị liệu - dược liệu; nhà đầu tư được hưởng đầy đủ các cơ chế ưu đãi và được tỉnh đồng hành xuyên suốt từ chuẩn bị đầu tư đến vận hành.
Có thể khẳng định, với cách tiếp cận đồng bộ từ chính sách, hạ tầng đến nguồn nguyên liệu và thị trường, Lào Cai đang tạo dựng môi trường đầu tư có tính cạnh tranh cao, đủ sức thu hút các tập đoàn lớn, từng bước hình thành các trung tâm chế biến dược liệu và du lịch chăm sóc sức khỏe mang tầm khu vực và quốc tế.
Sâm Việt Nam trồng tại Bắc Hà, Lào Cai
ĐS&PL: Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho cả lĩnh vực dược liệu và du lịch cao cấp là yếu tố then chốt. Tỉnh đã có giải pháp gì để chuẩn bị đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển mới?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Xác định nguồn nhân lực là yếu tố then chốt, có tính quyết định đối với sự phát triển bền vững của ngành dược liệu và du lịch cao cấp, tỉnh Lào Cai đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chuẩn bị đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Trước hết, tỉnh tập trung đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực gắn với thực tiễn sản xuất và nhu cầu doanh nghiệp, đặc biệt là đội ngũ kỹ thuật trong lĩnh vực dược liệu, từ khâu giống, trồng, chăm sóc đến chế biến sâu; đồng thời chú trọng đào tạo nhân lực phục vụ du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe theo tiêu chuẩn cao cấp;
Bên cạnh đó, tỉnh đẩy mạnh liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp để đào tạo chuyên sâu, chuyển giao công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, chế biến dược liệu, quản trị du lịch và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Qua đó từng bước hình thành đội ngũ nhân lực có trình độ cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập và tiêu chuẩn quốc tế;
Tỉnh Lào Cai cũng đặc biệt quan tâm phát huy tri thức bản địa gắn với đào tạo nghề, nhất là các bài thuốc dân gian, kỹ thuật sử dụng dược liệu của đồng bào các dân tộc, kết hợp với khoa học hiện đại để nâng cao giá trị sản phẩm và chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Đối với lĩnh vực du lịch cao cấp, nhất là du lịch nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe, nhu cầu nhân lực chất lượng cao là rất lớn. Tỉnh đang xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về quản trị khách sạn, ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ chuẩn quốc tế, nghiệp vụ spa – wellness, chăm sóc sức khỏe, hướng dẫn viên văn hóa bản địa. Bên cạnh đó, tỉnh Lào Cai cũng đặc biệt quan tâm đào tạo thế hệ trẻ là người địa phương, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số, để vừa tham gia ngành du lịch hiện đại, vừa trở thành những người kể chuyện văn hóa bản địa chân thực và hấp dẫn nhất.
Với cách các giải pháp được thực hiện đồng bộ từ đào tạo, liên kết, thu hút đến phát huy tri thức bản địa, Lào Cai đang từng bước xây dựng nguồn nhân lực đủ năng lực, đủ chất lượng để trở thành nền tảng cho phát triển ngành dược liệu và du lịch chăm sóc sức khỏe theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững.
Tạo lập hệ sinh thái đầu tư để phát triển nhanh và bền vững
ĐS&PL: Thưa ông, một trong những bài toán lớn hiện nay là liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp còn chưa chặt chẽ. Lào Cai sẽ giải quyết vấn đề này như thế nào để hình thành chuỗi giá trị dược liệu khép kín từ trồng trọt đến tiêu thụ?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Tỉnh Lào Cai xác định đây là “điểm nghẽn” cần tập trung tháo gỡ trong giai đoạn tới. Quan điểm của tỉnh là phát triển dược liệu phải tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị bền vững, có sự dẫn dắt của doanh nghiệp và sự tham gia thực chất của người dân, hợp tác xã.
Trước hết, tỉnh tập trung xây dựng, củng cố các chuỗi liên kết từ sản xuất - thu mua - chế biến - tiêu thụ, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm ổn định với nông dân và hợp tác xã. Đồng thời, ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với nhà máy chế biến, qua đó thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, tạo đầu ra ổn định và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm dược liệu.
Thứ hai, đẩy mạnh chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, chứng nhận GACP, kiểm soát truy xuất nguồn gốc; đồng thời thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ quản lý vùng trồng đến kết nối thị trường, góp phần giảm chi phí trung gian và nâng cao hiệu quả liên kết.
Thứ ba, chú trọng nâng cao vai trò của hợp tác xã như “cầu nối” giữa nông dân và doanh nghiệp, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo đơn hàng, theo tiêu chuẩn; tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ thuật và hỗ trợ người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Có thể khẳng định, với các giải pháp đồng bộ từ tổ chức sản xuất, chuẩn hóa chất lượng đến liên kết thị trường, Lào Cai đang từng bước hình thành chuỗi giá trị dược liệu khép kín, bền vững, trong đó người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia và cùng hưởng lợi.
Tỉnh Lào Cai xác định dược liệu và du lịch cao cấp không chỉ là ngành bổ trợ, mà sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp và ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh.
ĐS&PL: Nhiều chuyên gia cho rằng muốn phát triển dược liệu bền vững cần gắn với bảo tồn rừng và phát triển kinh tế xanh. Quan điểm của tỉnh về vấn đề này ra sao?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Nghị quyết số 48-NQ/TU về phát triển dược liệu chiến lược xác định rất rõ ràng: phát triển dược liệu không thể tách rời bảo vệ rừng, mà phải đặt trong tổng thể phát triển kinh tế xanh, bền vững và hài hòa giữa kinh tế - môi trường - xã hội.
Theo định hướng của Nghị quyết và thực tiễn phát triển, dược liệu dưới tán rừng được xác định là hướng đi chủ đạo của tỉnh Lào Cai, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng tự nhiên, vừa góp phần bảo vệ và phát triển rừng. Việc phát triển các loài dược liệu bản địa, phù hợp điều kiện sinh thái không chỉ nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích, mà còn tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng cao, qua đó giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên.
Tỉnh cũng chủ trương gắn phát triển dược liệu với bảo tồn đa dạng sinh học và tri thức bản địa, coi đây là lợi thế cạnh tranh đặc thù. Nhiều loài dược liệu quý được bảo tồn, phát triển gắn với các hệ sinh thái rừng tự nhiên, đồng thời kết hợp với các bài thuốc dân gian để hình thành các sản phẩm có giá trị cao trong chăm sóc sức khỏe.
Bên cạnh đó, Lào Cai định hướng phát triển dược liệu theo các tiêu chuẩn xanh, hữu cơ, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc, mà còn là cơ hội để nâng cao giá trị và thương hiệu dược liệu của tỉnh.
Có thể khẳng định, đối với Lào Cai, phát triển dược liệu chính là một cách tiếp cận hiệu quả để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế xanh: vừa phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân, vừa bảo vệ rừng, giữ gìn hệ sinh thái và phát huy giá trị tài nguyên bản địa một cách bền vững.
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai.
ĐS&PL: Sau thời gian triển khai Nghị quyết 48 về phát triển vùng dược liệu trên địa bàn tỉnh, ông đánh giá như thế nào về những kết quả bước đầu đạt được. Những khó khăn, vướng mắc mà tỉnh gặp phải và đâu là giải pháp trọng tâm để nghị quyết phát huy hiệu quả mạnh mẽ hơn trong thời gian tới?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Việc ban hành Nghị quyết số 48-NQ/TU về phát triển dược liệu chiến lược không chỉ là định hướng, mà còn thể hiện bước chuyển rõ nét về tư duy phát triển, xác định dược liệu là ngành kinh tế quan trọng, phát triển theo chuỗi giá trị, gắn với bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế cho người dân; tạo hành lang chính sách đồng bộ từ phát triển giống, vùng nguyên liệu, chế biến sâu đến xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường; đồng thời xác định các nhiệm vụ đột phá gắn phát triển dược liệu với du lịch như xây dựng Bảo tàng dược liệu, phát triển thương hiệu dược liệu Lào Cai. Qua đó, tạo nền tảng và động lực quan trọng để ngành dược liệu của tỉnh phát triển nhanh, bền vững trong thời gian tới.
Sau thời gian triển khai Nghị quyết số 48-NQ/TU về phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh, bước đầu đã tạo chuyển biến tích cực; nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về vai trò của dược liệu được nâng lên rõ rệt; dược liệu từng bước được xác định là ngành kinh tế quan trọng, gắn với kinh tế rừng và phát triển du lịch. Doanh nghiệp và các địa phương trong tỉnh tiếp tục quan tâm mở rộng vùng nguyên liệu; công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, bảo tồn và phát triển nguồn gen dược liệu được chú trọng triển khai. Đặc biệt, tỉnh đã lựa chọn, xác định được một số cây dược liệu chủ lực, chất lượng cao để ưu tiên phát triển, phù hợp với điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường, tạo cơ sở định hình các vùng sản xuất tập trung và phát triển theo chuỗi giá trị. Cùng với đó, cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu từng bước được hoàn thiện; thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư vào chế biến, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và hình thành chuỗi giá trị.
Tuy nhiên, chúng tôi cũng thẳng thắn nhìn nhận còn không ít khó khăn, vướng mắc. Nổi bật là liên kết chuỗi còn chưa chặt chẽ, sản xuất vẫn còn phân tán; công nghiệp chế biến sâu phát triển chưa tương xứng; nguồn giống chất lượng cao chưa thực sự chủ động; thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị vẫn còn hạn chế.
Trong thời gian tới, để Nghị quyết 48 phát huy hiệu quả mạnh mẽ hơn, tỉnh Lào Cai xác định một số giải pháp trọng tâm: Thứ nhất, tập trung phát triển vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, đạt tiêu chuẩn, gắn với bảo vệ rừng và phát triển dược liệu dưới tán rừng, tạo nền tảng vững chắc cho toàn chuỗi giá trị; Thứ hai, đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, coi đây là khâu đột phá để nâng cao giá trị gia tăng và hình thành các chuỗi liên kết bền vững; Thứ ba, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, từ sản xuất giống, trồng trọt đến chế biến, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm, nhằm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh; Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực và phát huy tri thức bản địa, kết hợp giữa y học cổ truyền với khoa học hiện đại để tạo ra các sản phẩm dược liệu có giá trị cao; Thứ năm, mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu dược liệu Lào Cai, gắn với tiêu chuẩn quốc tế và nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong và ngoài nước.
ĐS&PL: Ông kỳ vọng như thế nào về bức tranh Lào Cai trong 5 - 10 năm tới khi vùng dược liệu phát triển mạnh, du lịch 5 sao được nâng tầm và mục tiêu tăng trưởng hai con số trở thành động lực phát triển bền vững cho địa phương?
Ông Nguyễn Tuấn Anh: Trong tầm nhìn 5 - 10 năm tới, chúng tôi kỳ vọng Lào Cai sẽ có bước chuyển mình mạnh mẽ, trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, với mô hình phát triển dựa trên kinh tế xanh, kinh tế giá trị cao và bản sắc riêng. Đặc biệt, ngành dược liệu sẽ được phát triển theo hướng bài bản, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, qua đó từng bước đưa Lào Cai trở thành trung tâm dược liệu của khu vực.
Dược liệu không chỉ là một ngành sản xuất, mà còn là nền tảng để phát triển các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như chăm sóc sức khỏe và công nghiệp chế biến. Cùng với đó, du lịch sẽ được nâng tầm theo hướng chất lượng cao, hình thành các khu nghỉ dưỡng gắn với chăm sóc sức khỏe, trị liệu và trải nghiệm văn hóa bản địa. Các địa phương như Sa Pa, Bắc Hà, Y Tý, Si Ma Cai, Mù Cang Chải, Pù Luông... sẽ trở thành những điểm đến hấp dẫn, không chỉ thu hút đông khách mà còn nâng cao giá trị chi tiêu và chất lượng dịch vụ.
Quan trọng hơn, sự kết hợp giữa dược liệu, du lịch và kinh tế rừng sẽ tạo ra một hướng phát triển bền vững, trong đó người dân được hưởng lợi trực tiếp, doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt và Nhà nước giữ vai trò kiến tạo. Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là tăng về quy mô kinh tế, mà còn đi đôi với nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống Nhân dân.
Chúng tôi tin tưởng rằng, với định hướng đúng và sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân, Lào Cai trong những năm tới sẽ phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế của khu vực và cả nước.
ĐS&PL: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!
