Một nghiên cứu công bố trên tạp chí The Milbank Quarterly mới đây cho thấy thực phẩm siêu chế biến không đơn thuần là "kém lành mạnh", mà được thiết kế công nghiệp nhằm thúc đẩy tiêu thụ lặp lại.
Nhóm tác giả từ Đại học Michigan, Duke và Harvard chỉ ra rằng thực phẩm siêu chế biến và thuốc lá có những điểm tương đồng trong chiến lược thiết kế sản phẩm và tiếp thị. Các sản phẩm này thường chứa "liều vừa đủ" đường tinh luyện và chất béo để kích thích não bộ, làm tăng cảm giác ngon miệng và thúc đẩy sử dụng thường xuyên. Quá trình chế biến sâu còn làm tăng tốc độ hấp thụ, khuếch đại tác động sinh học.
Thực phẩm siêu chế biến hiện diện rộng khắp, từ thực phẩm tiện lợi, đồ ăn nhanh đến nền tảng giao đồ ăn, khiến việc tránh tiếp xúc trở nên khó khăn. Trong khi đó, thông điệp tiếp thị nhấn mạnh yếu tố "lành mạnh", dễ tạo cảm nhận tích cực dù bản chất sản phẩm không thay đổi.
Thông thường, các nhãn thực phẩm sản phẩm sẽ cung cấp rất nhiều thông tin hữu ích về một loại thực phẩm hay đồ uống nào đó. Đặt mình vào vị trí của những người tiêu dùng khi mua thực phẩm, các nhà sản xuất cần phải xác định được những thông tin cung cấp quan trọng và cần trình bày thông tin đó như thế nào.
Thông qua các nhãn thực phẩm này sẽ giúp bạn có thể đưa ra các lựa chọn lành mạnh hơn khi đi mua sắm, chẳng hạn như chọn các loại thực phẩm và đồ uống dựa trên các tiêu chí sau: Ít chất béo và chất béo bão hòa; ít đường; ít muối; ít calo...
Dưới đây là những thuật ngữ và các con số trên nhãn mác thực phẩm mà bạn cần biết.
Mặt sau của nhãn bao bì thực phẩm bao gồm những gì?
Theo luật, đa phần các sản phẩm đóng gói sẵn đều có nhãn dinh dưỡng ở mặt sau bao bì. Nhãn dinh dưỡng cần bao gồm đầy đủ các nội dung sau:
- Năng lượng: Được tính bằng calo (kcals) hoặc kilojoules (kJ).
- Hàm lượng chất béo: Được tính bằng gam (g).
- Hàm lượng chất béo bão hòa: Được tính bằng gam (g).
- Hàm lượng đường: Được tính bằng gam (g).
- Hàm lượng carbohydrate: Được tính bằng gam (g).
- Hàm lượng protein: Được tính bằng gam (g).
- Hàm lượng muối: Được tính bằng gam (g).
Thông tin mặt sau của bao bì thực phẩm phải được biểu thị theo 100ml hoặc 100g sản phẩm, tuy nhiên nó cũng có thể được biểu thị bổ sung theo từng phần. Ngoài những giá trị vừa được liên kê trên, bạn cũng có thể thấy thêm một số thông tin khác cũng được ghi trên bao bì thực phẩm, chẳng hạn như chất xơ, tinh bột, chất tạo ngọt, chất béo không bão hòa đơn hoặc đa, hay bất kỳ loại vitamin hoặc khoáng chất nào.
Mặt trước của nhãn bao bì thực phẩm bao gồm những gì?
Theo Quy định Thông tin Thực phẩm thì việc lặp lại những thông tin trên mặt trước của thực phẩm và đồ uống đóng gói sẵn sẽ tùy thuộc theo mỗi nhà sản xuất. Thông tin trên mặt trước sản phẩm phải được hiển thị như sau:
- Năng lượng (kJ và kcal)
- Chất béo
- Chất béo bão hòa
- Đường (tổng số đường)
- Muối
Thông tin này sẽ được ghi trên 100g hoặc 100 ml mỗi phần hoặc cả 2. Chính phủ đề xuất các định dạng là mã hóa màu đỏ, hổ phách, xanh lục và tỷ lệ phần trăm lượng tham chiếu. Những màu mã hóa trông giống như đèn giao thông. Việc sử dụng nhãn bao bì phía trước thực sự hữu ích khi bạn muốn so sánh nhanh các loại thực phẩm khác nhau, từ đó đưa ra những lựa chọn lành mạnh hơn.
Dưới đây là cách đọc các màu mã hóa trên mặt trước bao bì thực phẩm:
- Màu xanh: Nếu nhãn dán hầu hết có màu xanh lá cây, điều này cho bạn biết rằng loại thực phẩm này có chứa chất dinh dưỡng thấp.
- Màu hổ phách: Màu này sẽ cho bạn biết sản phẩm không có hàm lượng chất dinh dưỡng cụ thể cao hoặc thấp. Bạn có thể yên tâm sử dụng những thực phẩm có màu hổ phách trên nhãn dán.
- Màu đỏ: Là những thực phẩm có nhiều chất béo, chất béo bão hòa, đường hoặc muối. Bạn nên cắt giảm tiêu thụ những thực phẩm có nhiều màu đỏ trên nhãn dán, hoặc ăn chúng ít thường xuyên hơn với số lượng nhỏ.
Lượng tham chiếu là gì?
Lượng tham chiếu (RI) cũng thường được ghi trên nhãn thực phẩm, nó là một hướng dẫn hoặc tiêu chuẩn để giúp người tiêu dùng đưa ra các lựa chọn cho một chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng lượng thức ăn nạp vào cơ thể mỗi ngày.
Đối với người trưởng thành, lượng tham chiếu trong một ngày của họ thường bao gồm:
- Năng lượng: 8400kJ hoặc 2000kcal
- Chất béo: 70g
- Chất béo bão hòa: 20g
- Carbohydrate: 260g
- Đường: 90g
- Chất đạm: 50g
- Muối: 6g
Nếu bạn nhìn thấy trên nhãn thực phẩm sản phẩm ghi cung cấp 50% RI cho chất béo bão hòa, điều này có nghĩa là khẩu phần chứa một nửa lượng chất béo bão hòa tối đa hàng ngày và trong những ngày tiếp theo, bạn nên chọn các thực phẩm khác có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn.
Thực tế, RI không được sử dụng cho chất xơ. Tuy nhiên chất xơ vẫn có thể được ghi trên nhãn dinh dưỡng ở mặt sau của bao bì thực phẩm với những cụm từ như “nguồn chất xơ” hoặc “giàu chất xơ”.
Thông tin dị ứng trên nhãn thực phẩm
Những thông tin cảnh báo dị ứng được ghi trên nhãn thực phẩm đặc biệt quan trọng đối với những người dễ bị dị ứng thực phẩm. Điều này giúp họ nhanh chóng nắm bắt được thông tin về loại thực phẩm đó và đưa ra quyết định xem liệu nó có phù hợp với họ không.
Các chất hoặc thành phần có trong thực phẩm có thể gây phản ứng dị ứng sẽ được nhấn mạnh bằng cách tô sáng, gạch chân, sử dụng chữ in đậm hoặc in nghiêng, dùng các màu khác nhau hoặc viết in hoa.
Tuyên bố về dinh dưỡng và sức khỏe trên bao bì thực phẩm
Tuyên bố về dinh dưỡng thường liên quan đến những gì mà một loại thực phẩm cung cấp, chẳng hạn như:
- Không đường: Phải chứa ít hơn 0,5g đường trên 100g
- Ít chất béo: Phải chứa ít hơn 3g chất béo > 100g
- Giàu chất xơ: Phải chứa ít nhất 6g chất xơ > 100g
- Nguồn vitamin D: Phải chứa ít nhất 15% RI vitamin D trên 100g
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị lượng đường tự do không vượt quá 10% tổng năng lượng mỗi ngày và lý tưởng dưới 5%. Thực tế, một hộp nước ép táo 350 ml có thể chứa hơn 30 gram đường, một lon nước ngọt 330 ml chứa khoảng 34–35 gram, vượt mức khuyến nghị trong ngày.
Trẻ em chỉ cần khoảng 1.000–1.500 mg natri mỗi ngày tùy độ tuổi. Các sản phẩm như snack, mì ăn liền, đồ hộp thường có hàm lượng natri cao, vì vậy nên kiểm tra mục "Sodium" hoặc "Natri" trên bao bì.
Lưu ý, các tuyên bố về sức khỏe trên nhãn thực phẩm sản phẩm không được phép nêu rằng thực phẩm có thể ngăn ngừa, điều trị hoặc chữa khỏi bất kỳ bệnh tật hoặc tình trạng y tế nào. Ngoài ra, chúng cũng không được phép đề cập đến tỷ lệ hoặc lượng giảm cân.
Nguyễn Phượng
Theo nutrition.org.uk
