AI đang được sử dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp Việt Nam, từ những công cụ hỗ trợ cá nhân đến các hệ thống tự động hóa quy trình. Tuy nhiên, khoảng cách giữa việc sử dụng AI và khả năng biến công nghệ này thành giá trị kinh doanh vẫn rất lớn.
Tại CIO Summit 2026 diễn ra ngày 1/10, hơn 500 lãnh đạo công nghệ, doanh nghiệp cùng các chuyên gia từ ngân hàng, chứng khoán, sản xuất, bán lẻ, bất động sản và FMCG tập trung vào một câu hỏi ngày càng quan trọng. Làm thế nào để AI đi từ những dự án thử nghiệm sang hoạt động thực tế, tạo ra kết quả có thể đo đếm trên báo cáo tài chính.
Với chủ đề “Human Led, AI First, From Pilots to P&L”, hội nghị cho thấy bài toán AI trong doanh nghiệp đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu vài năm trước, câu hỏi chủ yếu là doanh nghiệp có nên sử dụng AI hay không, thì hiện nay vấn đề nằm ở việc AI có thực sự tạo ra giá trị kinh doanh hay chỉ dừng ở mức là những công cụ giúp nhân viên làm việc nhanh hơn.
Biến AI thành tiền
Theo khảo sát về thực trạng ứng dụng AI trong doanh nghiệp Việt Nam do 3HORIZONS và CIO Vietnam thực hiện, 95% người tham gia đã sử dụng GenAI ở cấp độ cá nhân. Tỷ lệ doanh nghiệp đưa AI vào để hỗ trợ các quy trình công việc đạt 59%, trong khi 44% người được hỏi cho biết đã thử nghiệm hoặc sử dụng AI Agents.
Khoảng cách xuất hiện ở bước tiếp theo. Chỉ 7% doanh nghiệp được khảo sát triển khai AI ở mức độ tự chủ cao, tích hợp sâu vào các quy trình cốt lõi để tạo ra giá trị ở quy mô lớn. Trong khi đó, 33% doanh nghiệp đang tự phát triển hoặc tùy biến các giải pháp AI chuyên biệt.
Sự phổ biến của AI vì thế chưa đồng nghĩa với mức độ trưởng thành của AI trong doanh nghiệp. 90% doanh nghiệp cho biết AI giúp tăng năng suất nhân viên, 62% ghi nhận khả năng hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn. Khi chuyển sang những chỉ số gắn trực tiếp với kết quả kinh doanh, tỷ lệ giảm xuống còn 33% đối với tiết kiệm chi phí, 23% đối với cải thiện trải nghiệm khách hàng, và chỉ 15% ghi nhận tác động đến tăng trưởng doanh thu.
TS. Trần Việt Huân, Chủ tịch CIO Vietnam, cho rằng việc AI được sử dụng rộng rãi chưa đồng nghĩa với việc triển khai ở quy mô doanh nghiệp, còn quy mô cũng chưa đồng nghĩa với giá trị kinh doanh. Theo ông, câu hỏi quan trọng là làm thế nào để biến AI từ những công cụ, thử nghiệm riêng lẻ thành một năng lực có thể mở rộng, đo lường và chịu trách nhiệm.
Đồng quan điểm, ông Trần Nhất Minh, Phó Tổng Giám đốc VIB, Chủ tịch Ban Cố vấn CIO Vietnam, Chủ tịch hội nghị CIO Summit 2026, phân tích: "Khi AI đi từ thử nghiệm vào vận hành thực tế, thách thức lớn nhất không còn chỉ là lựa chọn công nghệ. Doanh nghiệp phải xác định rõ bài toán kinh doanh cần giải quyết, ai sở hữu kết quả, cách đo lường giá trị và làm thế nào để công nghệ, dữ liệu và con người cùng vận hành theo một mục tiêu chung."
Đây cũng là lý do CIO Summit 2026 đặt con người ở vị trí trung tâm trong chiến lược AI. Theo thông điệp của hội nghị, AI có thể trở thành ưu tiên trong thiết kế quy trình, song con người vẫn phải xác định mục tiêu, thiết lập giới hạn và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với kết quả tài chính.
Một trong những ví dụ đáng chú ý đến từ Tập đoàn An Cường. Doanh nghiệp này sở hữu dữ liệu tích lũy trong khoảng 30 năm, gồm hàng chục nghìn bản vẽ kỹ thuật, tài liệu Excel, hồ sơ giấy cùng nhiều định dạng khác nhau. Trước đây, việc khai thác kho dữ liệu này gặp nhiều hạn chế do thông tin bị phân tán.
An Cường đang sử dụng AI để truy vấn kho dữ liệu cũ, biến những bản vẽ và hồ sơ trước đây thành nguồn dữ liệu có thể khai thác tự động. Hệ thống có thể đọc các bản vẽ sản phẩm, kết hợp với giá nguyên liệu mới để hỗ trợ đưa ra báo giá. Doanh nghiệp cũng thử nghiệm AI Agents trong các nhóm dự án để tổng hợp báo cáo công việc.
Điểm đáng chú ý nằm ở cơ chế kiểm soát. An Cường thành lập hội đồng gồm các chuyên gia nghiệp vụ để thẩm định kết quả do AI đề xuất trước khi đưa ra quyết định chính thức. Cách tiếp cận này phản ánh một thay đổi quan trọng trong triển khai AI doanh nghiệp, khi câu chuyện không còn chỉ xoay quanh khả năng của mô hình mà còn liên quan đến người chịu trách nhiệm khi hệ thống đưa ra kết quả sai.
Ở góc độ tài chính, Talentnet đặt ra một bài toán khác. Theo chia sẻ tại hội nghị, doanh nghiệp không chỉ xem AI như công cụ cắt giảm nhân sự hoặc chi phí tức thời mà còn đánh giá tác động trên toàn bộ chuỗi giá trị. Talentnet áp dụng mô hình nhân sự 4B gồm Buy, Borrow, Build và Bot để xác định khi nào cần tuyển người, sử dụng nguồn lực bên ngoài, đào tạo nhân viên hoặc tự động hóa bằng AI.
Doanh nghiệp cho biết sau khi thiết kế lại quy trình kết hợp với AI, tỷ lệ chấp thuận hợp đồng số đạt 96%, hệ thống xử lý hơn 110.000 bảng lương mỗi tháng. Trong năm qua, doanh thu tăng trưởng hai chữ số trong khi tổng chi phí nhân sự được duy trì ở mức đi ngang. Đây là ví dụ cho thấy hiệu quả của AI có thể không nằm ở việc thay thế một số lượng nhân sự cụ thể mà nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp tăng quy mô mà không phải gia tăng chi phí tương ứng.
“Tài chính không bao giờ bác bỏ đầu tư công nghệ nếu nó bám sát Vision 3 năm của công ty. Khi tính ROI cho AI, chúng tôi không chỉ tính hiệu quả cắt giảm chi phí tức thì mà tính tổng hòa cả chi phí tương lai được ngăn ngừa và năng suất gia tăng trên từng chuỗi giá trị”, bà Nguyễn Thị Thúy, Group CFO Talentnet cho hay.
Unilever lại lựa chọn cách tiếp cận song song. AI được phổ cập tới toàn bộ nhân viên để xử lý các công việc như tóm tắt email, lập báo cáo, thiết kế slide. Ở tầng sâu hơn, doanh nghiệp tập trung AI vào các bài toán chiến lược như tạo nội dung marketing ở quy mô lớn, dự báo nhu cầu và tối ưu chuỗi cung ứng. Những ứng dụng có mức độ ảnh hưởng cao phải trải qua quy trình đánh giá của Responsible AI Board trước khi đưa vào vận hành.
Cần thay đổi quy trình
Một thay đổi khác đang diễn ra ở tầng kiến trúc doanh nghiệp. Theo các diễn giả tại hội nghị, doanh nghiệp không thể chỉ bổ sung AI vào hệ thống hiện có mà không thay đổi quy trình. AI Agents đang khiến khái niệm về khách hàng, kênh tương tác và kiến trúc doanh nghiệp thay đổi. Trong tương lai, giao dịch có thể không còn chỉ diễn ra giữa người với người mà ngày càng xuất hiện tương tác giữa các AI Agent đại diện cho người dùng hoặc doanh nghiệp.
Từ góc nhìn hạ tầng, điều này cũng đặt dữ liệu vào vị trí quan trọng hơn cả việc lựa chọn mô hình AI. Coca-Cola cho biết doanh nghiệp dành khoảng 10 đến 12% ngân sách công nghệ cho các nền tảng dữ liệu, bao gồm Data Platform, Data Mesh và Data Market. Quan điểm được đưa ra tại hội nghị là AI Agent sẽ khó hoạt động hiệu quả nếu dữ liệu phía sau chưa được chuẩn hóa.
Tại SBSI, AI đã được đưa vào một quy trình tạo ra giá trị cụ thể. Thay vì mất 1 đến 2 tuần để hoàn thành báo cáo đánh giá thị trường, đội ngũ phân tích có thể rút ngắn thời gian xuống còn vài ngày. Doanh nghiệp cũng phát triển AI Advisor Chat trên ứng dụng và website, cung cấp tín hiệu đầu tư cho khách hàng theo mô hình thu phí thành viên. AI vì vậy không chỉ là công cụ nội bộ mà còn trở thành một sản phẩm có khả năng tạo doanh thu trực tiếp.
Trong khi đó, Thiên Long xác định năm 2026 là giai đoạn thử nghiệm, năm 2027 phải đưa AI vào vận hành thực tế để tạo ra kết quả kinh doanh đo lường được. Doanh nghiệp dự kiến rằng đến năm 2030, AI Agents có thể đảm nhận những vai trò tương tự như một đồng nghiệp trong một số nghiệp vụ như kế toán công nợ hoặc chuyên viên kho.
Những ví dụ trên cho thấy cuộc đua AI trong doanh nghiệp đang dịch chuyển từ việc sở hữu công cụ sang việc thiết kế lại cách doanh nghiệp vận hành. CIO Summit 2026 gọi quá trình này là ba trụ cột gồm Scale, Trust và Lead. Doanh nghiệp cần mở rộng AI từ những thử nghiệm nhỏ, xây dựng cơ chế quản trị đủ tin cậy, đồng thời xác định rõ lãnh đạo nào chịu trách nhiệm về bài toán và chịu trách nhiệm về kết quả.
Điểm nghẽn lớn nhất vì thế có thể không còn nằm ở việc AI có đủ thông minh hay không. Vấn đề là doanh nghiệp có dữ liệu đủ tốt, quy trình đủ rõ ràng, cơ chế quản trị đủ chặt chẽ và có một người chịu trách nhiệm cụ thể về giá trị mà AI tạo ra hay không.
Khi 95% người dùng đã tiếp cận GenAI, lợi thế trong giai đoạn tiếp theo sẽ không còn đơn giản là doanh nghiệp nào sử dụng AI sớm hơn. Khoảng cách có thể nằm ở khả năng biến AI thành một phần của hệ thống vận hành, nơi công nghệ không chỉ giúp nhân viên làm việc nhanh hơn mà còn trực tiếp thay đổi cách doanh nghiệp tạo doanh thu, kiểm soát chi phí và ra quyết định./
Vũ Hoàng
