Thời gian gần đây, trên nhiều cơ quan báo chí đã đăng tải bài viết phản ánh những băn khoăn của hộ kinh doanh (HKD) khi thực hiện các quy định mới về thuế, trong đó có câu chuyện của một chủ cửa hàng bia tại Hà Nội với câu hỏi: “Tôi lấy hóa đơn ở đâu bây giờ?”.
Theo nội dung được chia sẻ: “Chủ cửa hàng cho biết bản thân hoàn toàn ủng hộ chủ trương minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định. Tuy nhiên, điều khiến anh lo lắng là nhiều mặt hàng đầu vào được mua từ các nhà cung cấp nhỏ lẻ hoặc các nguồn hàng không có hóa đơn. Nếu chuyển sang phương pháp kê khai, anh băn khoăn không biết phải lấy hóa đơn ở đâu để chứng minh chi phí và liệu những khoản chi không có hóa đơn có được cơ quan thuế chấp nhận hay không”.
Đáng nói, đây không phải là băn khoăn của riêng một HKD mà là tâm lý chung của nhiều HKD trong các lĩnh vực bán lẻ, ăn uống, thực phẩm và dịch vụ.
Có ý kiến mong muốn cơ quan nhà nước sớm có hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu về các trường hợp phải có hóa đơn, các trường hợp không bắt buộc phải có hóa đơn và cách thức chứng minh chi phí đối với những giao dịch phát sinh trong thực tế nhưng người bán không thuộc đối tượng lập hóa đơn.
Ảnh minh hoạ
Trả lời về vấn đề này, Cục Thuế khẳng định những băn khoăn nêu trên là hoàn toàn dễ hiểu khi từ năm 2026, chính sách thuế đối với HKD có nhiều thay đổi theo hướng quản lý dựa trên doanh thu thực tế, hóa đơn điện tử và dữ liệu điện tử.
Cục Thuế cho biết, theo các quy định tại Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, Nghị định số 146/2026/NĐ-CP, Nghị định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP thì có thể thấy pháp luật đã có quy định khá rõ về trách nhiệm lập hóa đơn, chứng từ đối với từng chủ thể và không đặt ra yêu cầu mọi khoản mua hàng đều phải có hóa đơn điện tử.
Trước hết, tại nội dung khoản 1 Điều 6 Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định các khoản chi được trừ khi xác định thu nhập tính thuế thu nhập cá nhân là các khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và “có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật về hóa đơn, chứng từ, pháp luật về kế toán”. Với quy định này, một số HKD khi tiếp cận đã băn khoăn rằng mọi khoản chi đều phải có hóa đơn điện tử.
Theo Cục Thuế quy định của Nghị định số 68/2026/NĐ-CP không chỉ dẫn chiếu đến pháp luật về hóa đơn, chứng từ mà còn đồng thời dẫn chiếu đến pháp luật về kế toán. Điều đó có nghĩa, việc chứng minh khoản chi hợp pháp phải căn cứ vào quy định của từng lĩnh vực pháp luật và từng loại giao dịch cụ thể.
Để cụ thể hóa quy định này, khoản 1 Điều 6 Thông tư số 152/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định chứng từ kế toán làm căn cứ xác định doanh thu, thu nhập tính thuế của HKD, cá nhân kinh doanh bao gồm: hóa đơn; Bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ (đối với trường hợp HKD, cá nhân kinh doanh mua hàng hóa, dịch vụ của người bán hàng không có hóa đơn giá trị gia tăng hoặc hóa đơn bán hàng); và các chứng từ kế toán khác theo quy định của pháp luật về thuế.
Cục Thuế khẳng định, quy định này có ý nghĩa rất quan trọng bởi các nhà làm luật đã dự liệu ngay từ đầu trường hợp HKD mua hàng hóa, dịch vụ của người bán không có hóa đơn và cho phép sử dụng Bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ cùng các chứng từ kế toán có liên quan để làm căn cứ xác định doanh thu, thu nhập tính thuế theo quy định. Như vậy, không phải mọi khoản chi đều bắt buộc phải có hóa đơn điện tử.
Bên cạnh đó, Điều 4 Nghị định số 123/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 70/2025/NĐ-CP, quy định trách nhiệm lập hóa đơn thuộc về người bán khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Theo đó, đối với các trường hợp người bán thuộc đối tượng phải lập hóa đơn thì phải lập hóa đơn theo quy định; còn đối với trường hợp người bán không thuộc đối tượng phải lập hóa đơn thì HKD thực hiện việc lập Bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ và các chứng từ kế toán theo quy định của Thông tư số 152/2025/TT-BTC.
Như vậy, hệ thống pháp luật đã được thiết kế đồng bộ. Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định nguyên tắc về khoản chi được trừ; Nghị định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP quy định trách nhiệm lập hóa đơn của người bán; còn Thông tư số 152/2025/TT-BTC hướng dẫn cụ thể loại chứng từ được sử dụng trong trường hợp người bán không có hóa đơn. Vì vậy, Cục Thuế cho biết HKD không cần lo lắng rằng mọi khoản mua hàng đều phải có hóa đơn điện tử. Điều quan trọng là thực hiện đúng loại hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật đối với từng trường hợp cụ thể.
Cùng với việc hoàn thiện các quy định về hóa đơn, chứng từ, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã bổ sung cơ chế khuyến khích người mua tham gia xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch. Cụ thể, khoản 6 Điều 26 giao Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp khuyến khích người mua lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ và khen thưởng người tiêu dùng tố giác hành vi không lập, không giao hóa đơn điện tử theo quy định.
Cục Thuế đánh giá, đây là một bước tiến quan trọng trong quản lý thuế hiện đại. Hóa đơn không chỉ là căn cứ để thực hiện nghĩa vụ thuế mà còn là cơ sở bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người mua thông qua việc xác định nguồn gốc hàng hóa, thực hiện bảo hành, đổi trả, khiếu nại khi phát sinh tranh chấp.
Đồng thời, việc người mua chủ động yêu cầu hóa đơn và người bán thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lập hóa đơn sẽ góp phần hạn chế thất thu ngân sách, tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng và thúc đẩy hoạt động kinh doanh ngày càng minh bạch.
Vì vậy, đối với băn khoăn “Tôi lấy hóa đơn ở đâu bây giờ?”, câu trả lời của pháp luật là rất rõ ràng: “Người mua có quyền yêu cầu hóa đơn đối với những trường hợp pháp luật quy định người bán phải lập hóa đơn; còn đối với các giao dịch mà người bán không thuộc đối tượng phải lập hóa đơn thì HKD thực hiện theo các quy định về chứng từ kế toán để hạch toán và xác định chi phí”.
