"Bạn con có cái ba lô đắt lắm. Nhà bạn ấy giàu lắm mẹ". Một ngày, trong lúc đang sắp xếp sách vở, đồ dùng học tập của năm cũ, Khải Minh, cậu con trai 8 tuổi của chị Diệu My (TP.HCM) bất ngờ nói. Thấy mẹ vẫn chưa có phản ứng, cậu bé lại quay sang hỏi: "Bạn giàu mà nhà mình nghèo. Có phải mẹ lười biếng nên không kiếm được nhiều tiền không?".
Câu tiếp theo càng khiến chị My... chết sững.
Chị My kể, con trai học tiểu học có một người bạn cùng bàn sống trong khu biệt thự gần trường. Hai đứa trẻ thường xuyên trò chuyện nên cậu bé biết khá nhiều điều về cuộc sống của bạn. Sở dĩ con hỏi câu hỏi giàu nghèo là vì hôm tổng kết, bạn con được bố mẹ tặng 1 cái balo hàng hiệu, nghe bảo được mẹ đi nước ngoài mua về.
"Mới đầu mình cũng hoảng. Không hiểu sao con lại bảo có phải mẹ làm biếng không", chị My nói. Sau khi hỏi kĩ, chị mới biết, con nghe từ đầu có người nói rằng nghèo là không chịu làm việc.Từ suy nghĩ đơn giản của trẻ con, em tự kết nối rằng nếu nhà bạn giàu hơn thì chắc bố mẹ bạn chăm chỉ hơn, còn nhà mình ít tiền hơn thì có lẽ mẹ làm việc chưa đủ nhiều.
Tới đây, bà mẹ giữ bình tĩnh, ngồi xuống trao đổi với con.
Người mẹ không vội giải thích chuyện giàu nghèo, chỉ nhẹ nhàng hỏi: Con thấy chiếc ba lô đó khác gì với ba lô của con? Cậu bé suy nghĩ một lúc rồi đáp: "Dây cài của nó có nam châm, đóng mở rất dễ. Có ngăn đựng nước rất hiện đại. Con thấy hay".
Lúc đó chị mới nhận ra, điều trẻ em chú ý đôi khi không phải là giá tiền mà là sự mới lạ, thú vị của món đồ. Nhiều người lớn nghe con nói về đồ đắt tiền thường lập tức lo lắng rằng con đang chạy theo vật chất hoặc mặc cảm vì gia đình không giàu có. Nhưng thực tế, trẻ con chưa chắc đã suy nghĩ theo hướng đó.
Người mẹ liền nói: "Nếu con thích vì nó tiện, mình có thể ghi nhớ điều đó. Sau này khi cần mua ba lô mới, mình sẽ chọn chiếc phù hợp với nhu cầu của con cũng phù hợp với điều kiện kinh tế nhà mình". Khải Minh gật gù.
Cậu bé cũng kể với mẹ rằng bạn cùng bàn sống trong biệt thự rất lớn, "to bằng nửa cái trường học". Cậu tỏ ra vô cùng ngưỡng mộ.
Người mẹ không phủ nhận sự hấp dẫn của biệt thự. Chị nói: "Biệt thự đẹp mà, ai cũng thích". Rồi chị hỏi lại: "Con thấy căn nhà mình đang ở thế nào?". Cậu bé suy nghĩ rồi đáp: "Con có phòng riêng, có bàn học, có giá sách. Con còn nhìn thấy nắng chiếu vào tường mỗi sáng nữa. Con thấy như vậy là đủ rồi". Câu trả lời khiến người mẹ bật cười.
Thay vì biến cuộc trò chuyện thành màn phân bua rằng gia đình không nghèo hay than thở về hoàn cảnh, chị chọn cách giúp con hiểu một điều đơn giản: giá trị của cuộc sống không nằm hoàn toàn ở việc sở hữu thứ gì.
Chị cũng không quên giải thích chuyện "nghèo là do làm biếng". Chị nói với con: Người giàu đa phần cần nỗ lực nhưng không phải cứ giàu là chăm chỉ hơn và cũng không phải cứ ít tiền hơn là lười biếng. Có rất nhiều người làm việc từ sáng tới tối vẫn không giàu. Ngược lại, có những người kiếm được nhiều tiền nhờ học hành, kỹ năng, kinh nghiệm hoặc vì họ có cơ hội tốt hơn.
"Tiền bạc có liên quan đến nỗ lực, nhưng không phải thước đo duy nhất để đánh giá giá trị của một con người", chị nhìn thẳng vào mắt con nói.
Cách ứng xử của cha mẹ ảnh hưởng lớn đến con
Theo chị My, điều đáng sợ nhất không phải là khi con nhận ra người khác giàu hơn mình. Điều đáng sợ là cha mẹ cảm thấy tổn thương trước điều đó và vội vàng tìm cách biện minh. Bởi thực tế của cuộc sống là luôn có người giàu hơn mình, giỏi hơn mình. Trẻ em sớm hay muộn cũng sẽ nhìn thấy điều đó.
Nếu cha mẹ phản ứng bằng sự tự ti, đứa trẻ rất dễ hiểu rằng việc không giàu có là điều đáng xấu hổ. Ngược lại, nếu cha mẹ bình thản nhìn nhận thực tế, trẻ sẽ học được cách đối diện với sự khác biệt một cách lành mạnh.
Người mẹ kể rằng chị không bao giờ nói với con kiểu như: Nhà mình nghèo lắm, Bố mẹ cực khổ vì con, hay Đừng so với người khác. Thay vào đó, chị giải thích cho con rằng mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau.
Có những người giàu vì họ đã tích lũy qua nhiều thế hệ. Có người giàu nhờ làm việc rất chăm chỉ. Cũng có người vừa có điều kiện tốt vừa nỗ lực rất nhiều. "Giàu có không phải điều xấu. Ngược lại, đó có thể là mục tiêu để mình phấn đấu", chị nói với con.
Khi cậu bé hào hứng bảo rằng sau này muốn sống trong biệt thự, người mẹ không cười nhạo hay cho rằng con viển vông. Chị đáp: "Muốn ở biệt thự là điều rất bình thường. Nhưng nếu muốn có cuộc sống như vậy, cả nhà mình đều phải cố gắng. Bố mẹ cố gắng làm việc, con cố gắng học tập, em gái cố gắng lớn lên khỏe mạnh. Mỗi ngày tiến thêm một chút thì sẽ gần mục tiêu hơn một chút".
Có lẽ đó cũng là bài học quan trọng nhất.
Không ai cần phải xấu hổ vì chưa có được những điều mình mong muốn. Một đứa trẻ nhìn thấy người khác có cuộc sống tốt hơn không đồng nghĩa với việc em đang coi thường gia đình mình. Ngược lại, sự ngưỡng mộ đôi khi chính là động lực để các em nỗ lực hơn.
Điều cha mẹ cần làm không phải là tìm cách che giấu thực tế hay liên tục giải thích rằng mình đã vất vả thế nào mà là giúp con hiểu rằng giá trị của một con người không được quyết định bởi chiếc ba lô đang đeo hay ngôi nhà đang ở.
Bởi một đứa trẻ lớn lên với lòng tự trọng lành mạnh sẽ biết ngưỡng mộ thành công của người khác mà không tự ti về bản thân. Và đó có lẽ là món quà quý giá hơn bất kỳ món đồ đắt tiền nào mà cha mẹ có thể trao cho con.
Dạy con về tài chính từ những câu hỏi rất đời thường
Theo nhiều chuyên gia giáo dục gia đình, khi trẻ bắt đầu nhận ra sự khác biệt về điều kiện kinh tế giữa các gia đình, đó cũng là thời điểm thích hợp để cha mẹ dạy con những bài học đầu tiên về tài chính.
Thay vì né tránh hoặc phản ứng bằng cảm xúc tự ái, cha mẹ có thể giải thích cho con hiểu rằng tiền bạc không tự nhiên xuất hiện. Mỗi chiếc xe, căn nhà hay món đồ đắt tiền đều là kết quả của quá trình lao động, tiết kiệm, đầu tư hoặc tích lũy trong thời gian dài.
Trẻ cũng cần được hiểu rằng giàu có không phải điều gì xấu xa hay đáng ghen tị. Ngược lại, những người có cuộc sống tốt hơn có thể trở thành nguồn cảm hứng để các em học hỏi và phấn đấu. Điều quan trọng không phải là so sánh mình với người khác, mà là mỗi ngày cố gắng tốt hơn chính mình của ngày hôm qua.
Nhiều phụ huynh hiện nay còn chủ động dạy con quản lý tiền tiêu vặt, lập mục tiêu tiết kiệm để mua món đồ yêu thích hoặc phân biệt giữa "thứ mình cần" và "thứ mình muốn". Những bài học tưởng chừng đơn giản này giúp trẻ hiểu giá trị của đồng tiền, biết trân trọng công sức lao động của cha mẹ và hình thành tư duy tài chính lành mạnh từ sớm.
Bởi cuối cùng, điều cha mẹ nên trao cho con không phải cảm giác mặc cảm vì nhà mình chưa giàu bằng người khác, mà là niềm tin rằng bằng sự học hỏi, nỗ lực và trách nhiệm với bản thân, các em hoàn toàn có thể tạo dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn trong tương lai.
Hiểu Đan
