Nhắc đến AI, chatbot có lẽ vẫn là ứng dụng dễ hình dung nhất. Nhưng phía sau những công cụ có thể trò chuyện, viết văn hay tạo nội dung, một nhóm doanh nghiệp và kỹ sư Việt đang đưa AI vào những bài toán khó hơn nhiều, từ giải mã cơ chế của thuốc y học cổ truyền, hỗ trợ phát hiện ung thư cho đến xác định giới tính phôi gà và tối ưu năng lượng cho trạm sạc xe điện.
Đó là 15 giải pháp vừa được lựa chọn vào vòng sơ khảo Âu Lạc Grand Prize 2026. Giải pháp xuất sắc nhất sẽ nhận phần thưởng 1 triệu USD.
Điểm đáng chú ý của danh sách này nằm ở sự đa dạng của các bài toán mà AI đang được đưa vào giải quyết. Hơn 400 lượt ghi danh trong mùa đầu tiên đến từ các nhóm nghiên cứu, kỹ sư, startup và doanh nghiệp công nghệ. Các hồ sơ trải rộng từ y tế, pháp lý, tài chính đến sản xuất, logistics, năng lượng và nghiên cứu khoa học.
Trong lĩnh vực y sinh, BioAI sử dụng AI để giải mã cơ chế phân tử của các bài thuốc y học cổ truyền. Hệ thống kết nối dữ liệu sinh học, cấu trúc hóa học và các protein liên quan đến tác dụng của thuốc, sau đó hỗ trợ xác thực bằng mô phỏng và thực nghiệm sinh học.
Ở một hướng khác, Pathology AI Lab phát triển nền tảng gồm nhiều mô-đun AI để hỗ trợ bác sĩ giải phẫu bệnh phân tích hình ảnh ung thư cổ tử cung. Hệ thống có thể hỗ trợ thu nhận hình ảnh, phân loại, xác định vùng bất thường, mô tả đặc điểm và lập báo cáo, trong khi bác sĩ vẫn là người đưa ra chẩn đoán cuối cùng.
AI cũng đang được đưa vào những bài toán ít gây chú ý hơn nhưng có tính ứng dụng rất cụ thể. Egg Vision kết hợp AI với công nghệ quang học để xác định giới tính phôi gà từ giai đoạn sớm. Mục tiêu là giúp các trại ấp giảm chi phí nuôi những quả trứng không cần thiết và hạn chế việc tiêu hủy gà con trống sau khi nở.
Không chỉ dừng ở sinh học, AI còn bước vào nhà máy. 1Robot phát triển hệ sinh thái AI cho nhà máy thông minh, đô thị số và các hệ thống tự hành, giúp robot và phương tiện tự hành nhận biết môi trường, di chuyển, phối hợp và vận hành an toàn. Trong khi đó, ViCore sử dụng thị giác máy và AI để phục vụ kiểm tra chất lượng, giám sát quy trình sản xuất và hỗ trợ robot xác định vị trí, hướng di chuyển bằng hình ảnh 3D.
Ở lĩnh vực năng lượng, Volterra phát triển nền tảng tối ưu hóa hoạt động của các trạm sạc xe điện. Hệ thống kết hợp phần mềm giám sát, điều khiển và tối ưu năng lượng với các thiết bị kết nối tại trạm, đồng thời hỗ trợ tích hợp điện mặt trời và hệ thống lưu trữ pin.
Đáng chú ý, một số giải pháp còn hướng tới việc thay đổi cách tiến hành nghiên cứu. N2TP AI4Science Platform sử dụng kiến trúc Neuro-Symbolic AI, kết hợp khả năng học từ dữ liệu của Neural AI với khả năng biểu diễn tri thức và suy luận có cấu trúc của Symbolic AI. Nền tảng được thiết kế để loại bỏ sớm những ý tưởng yếu, giảm quá trình thử-sai và rút ngắn chu kỳ nghiên cứu.
Trong khi đó, Onflow Vietnam sử dụng AI để biến dữ liệu quét từ các di tích và hiện vật thành mô hình 3D phục vụ game, phim ảnh, bảo tàng số và các trải nghiệm AR/VR. Theo thông tin từ ban tổ chức, quá trình xử lý có thể được rút ngắn từ nhiều tuần xuống còn vài phút, trong khi chuyên gia vẫn kiểm soát chất lượng ở từng giai đoạn.
Sự đa dạng này cho thấy cuộc đua không chỉ xoay quanh việc tạo ra một mô hình AI thông minh hơn. Nhiều giải pháp trong Top 15 tập trung vào một vấn đề rất cụ thể của từng ngành, nơi AI phải kết hợp với dữ liệu chuyên môn, quy trình vận hành hoặc công nghệ khác để tạo ra giá trị.
Đây cũng là một trong những tiêu chí được sử dụng để đánh giá các dự án. Hội đồng sơ khảo xem xét năm nhóm tiêu chí gồm tác động kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ, tính bền vững, khả năng mở rộng, cùng đạo đức và trách nhiệm trong phát triển AI. Các giải pháp được lựa chọn đều do người Việt phát triển và đã được thử nghiệm hoặc triển khai trong thực tế.
Sau vòng sơ khảo, hội đồng sẽ tiếp tục lựa chọn các giải pháp vào vòng chung khảo dự kiến diễn ra trong tháng 11. Lễ công bố và trao giải thưởng 1 triệu USD cho giải pháp xuất sắc nhất dự kiến được tổ chức vào tháng 12/2026.
Với 15 ứng viên hiện tại, điều đáng chú ý không chỉ là ai sẽ giành 1 triệu USD, mà còn là những bài toán mà các nhóm phát triển AI Việt đang lựa chọn để giải. Từ phòng thí nghiệm, bệnh viện cho đến nhà máy và trạm sạc xe điện, AI đang dần rời khỏi màn hình chatbot để bước sâu hơn vào những công việc cụ thể của nền kinh tế.
Nguyễn Hải
