Một chiếc điện thoại 5 triệu đồng từng là vùng đất màu mỡ nhất của cuộc đua smartphone. Người mua chỉ cần chờ vài tháng, những công nghệ từng thuộc nhóm cao cấp như màn hình tần số quét cao, camera nhiều megapixel, pin lớn hay bộ nhớ 256 GB sẽ lần lượt xuất hiện trên những mẫu máy rẻ hơn.
Quy luật ấy đang gặp một biến số mới, đó là AI.
Khi các trung tâm dữ liệu cần ngày càng nhiều bộ nhớ để vận hành AI, giá DRAM và NAND tăng mạnh, buộc các hãng smartphone phải tính lại từng GB RAM, từng GB bộ nhớ lưu trữ trên sản phẩm. TrendForce cho biết với một cấu hình phổ biến 8 GB RAM và 256 GB bộ nhớ, giá hợp đồng bộ nhớ trong quý I/2026 đã tăng gần 200% so với cùng kỳ năm trước. Tỷ trọng chi phí bộ nhớ trong tổng chi phí linh kiện của smartphone cũng tăng từ khoảng 10 đến 15% lên 30 đến 40%.
Với một chiếc flagship giá 30 triệu đồng, khoản chi phí tăng thêm có thể được hấp thụ bằng biên lợi nhuận, hoặc chuyển vào giá bán. Với một chiếc smartphone 5 triệu đồng, câu chuyện khó hơn rất nhiều.
Chiếc điện thoại 5 triệu đồng đang đứng trước bài toán mới
Hãy hình dung một người dùng Việt Nam đang có khoảng 5 triệu đồng để mua điện thoại. Trước đây, họ có thể kỳ vọng một mẫu máy 8 GB RAM, 256 GB bộ nhớ, màn hình đẹp và pin lớn. Nếu năm sau cùng mức tiền đó chỉ mua được phiên bản 6 GB RAM hoặc 128 GB, người mua thực chất đang phải trả nhiều tiền hơn cho một cấu hình thấp hơn.
Đó chính là tác động đáng chú ý nhất của cơn sốt bộ nhớ. Người dùng không nhất thiết nhìn thấy dòng chữ “RAM tăng giá” trên hóa đơn. Họ có thể nhìn thấy nó trong bảng thông số kỹ thuật.
TrendForce cho biết giá bộ nhớ tăng đang buộc các hãng smartphone phải điều chỉnh cấu hình. Trong quý II/2026, 12 GB trở thành cấu hình phổ biến hơn ở nhóm cao cấp, trong khi 8 GB được giữ làm mức chủ đạo ở phân khúc trung cấp. Với smartphone giá thấp, 4 GB vẫn là cấu hình phổ biến.
Điều này tạo ra một nghịch lý. AI được kỳ vọng khiến smartphone cần nhiều tài nguyên hơn để chạy các tính năng thông minh ngay trên thiết bị. Cùng lúc đó, giá bộ nhớ tăng lại buộc nhà sản xuất phải tìm cách để thiết bị sử dụng ít bộ nhớ hơn.
TrendForce cho biết các hãng đang phải làm việc với nhà phát triển ứng dụng để giảm mức tiêu thụ bộ nhớ, đồng thời tăng sử dụng các dịch vụ dựa trên đám mây.
Nói cách khác, cuộc đua AI có thể khiến smartphone thông minh hơn, đồng thời làm bài toán phần cứng phía sau trở nên đắt đỏ hơn.
Chính nguyên nhan này đang khiến điện thoại phân khúc càng rẻ thì càng chịu sức ép lớn.
Một hãng bán điện thoại 30 triệu đồng có nhiều cách để xử lý chi phí linh kiện tăng. Họ có thể tăng giá thêm một triệu đồng, giảm khuyến mại hoặc giữ nguyên giá để bảo vệ thị phần cao cấp.
Với một chiếc điện thoại 4 triệu đồng, tăng thêm một triệu đồng tương đương mức tăng 25%. Đây có thể là ranh giới khiến khách hàng quyết định chuyển sang thương hiệu khác, mua máy cũ hoặc tiếp tục sử dụng chiếc điện thoại hiện tại.
Đó là lý do smartphone giá rẻ có thể trở thành nạn nhân đầu tiên.
TrendForce dự báo sản lượng smartphone toàn cầu năm 2026 có thể giảm khoảng 10%, xuống khoảng 1,135 tỷ máy. Trong kịch bản xấu, mức giảm có thể lên 15% hoặc hơn. Hãng đồng thời cảnh báo các thương hiệu có danh mục tập trung vào phân khúc trung và thấp sẽ chịu tác động lớn hơn.
Thị trường Đông Nam Á đã cho thấy dấu hiệu đáng chú ý. Theo Counterpoint Research, phân khúc smartphone dưới 150 USD chỉ còn chiếm 33,6% lượng máy xuất xưởng trong quý I/2026, mức thấp nhất kể từ quý III/2023. Counterpoint cho rằng giá linh kiện tăng, sức mua giảm và việc các hãng thu gọn danh mục sản phẩm đang gây áp lực lên nhóm giá thấp.
Tại Indonesia, một trong những thị trường lớn nhất khu vực, lượng smartphone dưới 150 USD giảm 34% so với cùng kỳ. Một số mẫu máy phổ biến có giá tăng tới 24% so với thế hệ trước.
Đây không còn chỉ là câu chuyện của những nhà sản xuất chip ở châu Á. Nó đã bắt đầu xuất hiện trên bảng giá smartphone.
Người Việt có thể sẽ mua điện thoại theo một cách khác
Hãy thử đặt bài toán này vào một cửa hàng điện thoại tại Việt Nam. Một khách hàng bước vào với ngân sách 5 triệu đồng, muốn mua máy mới cho cha mẹ. Người bán có thể đứng trước hai lựa chọn. Một là giới thiệu mẫu máy mới nhất trong tầm giá, dù cấu hình bộ nhớ thấp hơn trước. Hai là tư vấn khách hàng bỏ thêm khoảng một đến hai triệu đồng để lấy mẫu thuộc phân khúc cao hơn, có bộ nhớ lớn hơn và vòng đời sử dụng dài hơn.
Nếu ngày càng nhiều khách hàng chọn phương án thứ hai, thị trường sẽ thay đổi ngay cả khi không có hãng nào chính thức tuyên bố rút khỏi phân khúc giá rẻ.
Đó chính là quá trình “premium hóa” đang diễn ra.
Tại Việt Nam, dấu hiệu này thực tế đã xuất hiện trước khi cuộc khủng hoảng bộ nhớ trở nên nghiêm trọng. Nguồn mới nhất của Omdia cho thấy thị trường Việt Nam trong Q1/2026 giảm 12% về lượng smartphone xuất xưởng so với cùng kỳ. Đáng chú ý hơn, lượng máy thuộc phân khúc dưới 200 USD giảm hơn 30%. Đây là một mức giảm rất mạnh và cho thấy sự co lại của nhóm smartphone giá rẻ đã tiếp tục diễn ra sau khi Counterpoint ghi nhận mức 50% vào Q1/2025.
Người Việt cũng đang có xu hướng mua điện thoại đắt hơn để dùng lâu hơn. 5G, camera, hiệu năng và khả năng hỗ trợ phần mềm dài hạn khiến một bộ phận người mua chấp nhận vượt khỏi ngưỡng 5 triệu đồng thay vì đổi máy thường xuyên.
Nếu chi phí phần cứng tiếp tục tăng, xu hướng này có thể được đẩy nhanh. Ở cấp độ toàn cầu, dấu hiệu còn rõ ràng hơn.
IDC dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu năm 2026 giảm 16,7%, trong khi giá bán trung bình tăng 27,6%, lên 581 USD. Điều này không có nghĩa mọi chiếc điện thoại đều tăng giá 27,6%. Một phần nguyên nhân đến từ việc những mẫu giá rẻ biến mất nhanh hơn, khiến tỷ trọng smartphone cao cấp trong tổng thị trường tăng lên.
Đáng chú ý, phân khúc dưới 100 USD đang chịu sức ép đặc biệt lớn. IDC cho rằng nhóm này đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng về khả năng tồn tại, khi chi phí bộ nhớ tăng quá mạnh so với biên lợi nhuận vốn đã thấp.
Nếu xu hướng này tiếp tục, thị trường smartphone có thể đi đến một nghịch lý. Các hãng vẫn bán được điện thoại với giá trị thị trường cao hơn, song số người mua được một chiếc điện thoại mới với mức giá thật thấp lại giảm xuống.
Kỷ nguyên điện thoại giá rẻ có thực sự kết thúc?
Chưa thể khẳng định smartphone giá rẻ sẽ biến mất. Các hãng vẫn cần phân khúc này để tiếp cận người dùng mới, đặc biệt tại những thị trường đang phát triển.
Điều có thể thay đổi là định nghĩa của “giá rẻ”.
Một chiếc điện thoại từng được xem là phổ thông với giá 4 triệu đồng có thể dần dịch chuyển lên 5 triệu đồng. Mẫu 5 triệu đồng có thể tiến lên 6 triệu đồng. Các hãng cũng có thể giảm số lượng model, kéo dài vòng đời sản phẩm hoặc giữ cấu hình ở mức vừa đủ thay vì liên tục nâng RAM và bộ nhớ.
Với người mua Việt Nam, lựa chọn có thể trở thành một bài toán khác. Thay vì mỗi hai năm đổi một chiếc điện thoại giá rẻ, họ có thể mua một chiếc máy đắt hơn và sử dụng trong ba hoặc bốn năm. Thị trường máy cũ cũng có cơ hội hưởng lợi khi người dùng trì hoãn việc mua máy mới.
Cuộc đua smartphone vì thế đang đứng trước một sự đảo chiều đáng chú ý. Trong suốt nhiều năm, các hãng cạnh tranh bằng cách đưa những tính năng từng chỉ có trên điện thoại cao cấp xuống những mẫu máy ngày càng rẻ.
Giờ đây, khi AI hút một lượng lớn tài nguyên bộ nhớ của ngành bán dẫn, câu hỏi không còn là hãng nào đưa được cấu hình cao nhất xuống mức giá thấp nhất. Câu hỏi có thể là, hãng nào đủ sức giữ cho chiếc điện thoại giá rẻ vẫn còn rẻ./
Vũ Hoàng
