Sông Dinh ngày và đêm
Sông Dinh từ lâu đã là biểu tượng hiền hòa của vùng quê lúa Yên Thành, gắn với ký ức tuổi thơ của bao thế hệ. Thế nhưng, vào thời điểm này, dòng sông ấy lại khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác.
Khoảng 6 giờ sáng, dọc đoạn hạ lưu từ xóm 6 Tăng Thành đến tràn Phúc Tụ (xóm Trần Phú), chỉ hơn 1 km mà đã có trên 100 cần thủ “mai phục”. Không khí nhộn nhịp như một phiên chợ sớm. Tiếng trò chuyện râm ran xen lẫn những tiếng reo vui: “Lên hàng!” - báo hiệu một con tôm vừa được kéo lên bờ.
Đi thêm vài cây số dọc sông, cảnh tượng ấy vẫn lặp lại: chỗ nào cũng dày đặc người câu. Có thể nói, thú câu tôm càng xanh đã tạo nên một cơn sốt hiếm thấy trên các dòng sông quê.
Anh Phan Huy, một “lão làng” trong giới câu tôm ở xóm Trần Phú, chia sẻ:“Vài năm trở lại đây, tôm càng xanh xuất hiện rất nhiều. Có con nặng tới 6–7 lạng, còn loại 1–3 lạng thì vô số. Lúc đầu chỉ vài người câu, nhưng thấy bở ăn nên ai cũng sắm đồ nghề. Giờ thì đông như hội. Mỗi ngày tôi câu được hơn 2kg là chuyện bình thường”.
Không chỉ ban ngày, ban đêm trên sông Dinh còn nhộn nhịp hơn. Dưới ánh đèn phao câu lập lòe, mặt nước lung linh như một lễ hội hoa đăng thu nhỏ. Tại khu vực tràn sông, hàng chục cần thủ dựng lều, mang theo chăn màn, đồ ăn để “ăn ngủ” cùng con tôm. Họ kiên trì suốt đêm, chờ những cú “nháy phao” đầy kích thích.
Cụ Tòng, gần 80 tuổi ở xã Giai Lạc, hồ hởi: “Gần tháng nay đêm nào tôi cũng ra đây. Tôi câu từ nhỏ rồi, nhưng câu tôm càng xanh là thú vị nhất. Ở làng tôi có hơn ba chục người tham gia. Nghề này thu nhập còn khá hơn làm ruộng hay phụ hồ.”
Nghề chơi lắm công phu
Theo anh Huy, câu tôm càng xanh là cả một nghệ thuật, không đơn giản như câu cá.Từ lưỡi câu, dây cước đến kỹ thuật đều phải chuyên biệt. Lưỡi câu không có ngạnh để tránh làm tổn thương tôm. Mồi câu thường là trùn đất hoặc tép tươi -những loại có mùi tanh đặc trưng, hấp dẫn tôm. Quan trọng hơn cả là kỹ thuật: Phải thả dây sát đáy. Khi phao nháy, cần “nhứ” nhẹ để giữ tôm. Tránh giật mạnh vì tôm có phản xạ búng ngược rất nhanh.
“Khoảnh khắc kéo được con tôm lên khỏi mặt nước, nó búng càng tách tách, dây căng nặng… đó là lúc sướng nhất”, anh Huy cười.
Nhưng niềm vui ấy cũng đi kèm hiểm nguy. Đêm tối, sông sâu, chỉ cần sơ sẩy là có thể gặp tai nạn. Chưa kể rắn độc như cạp nong, hổ mang thường bị ánh đèn thu hút. Anh Huy kể lại một phen hú vía: “Có người đang câu thì gặp hổ mang bành mang phía sau. Hoảng quá phải nhảy xuống sông bơi sang bờ bên kia”.
Tôm càng xanh sông Dinh thịt thơm ngon, bổ dưỡng, có giá trị kinh tế cao. Nó được xem là đặc sản, là vua trong các loài tôm nước ngọt. Phần lớn những người đi câu mang “chiến lợi phẩm” của mình về nhà giúp mâm cơm gia đình thêm ấm cúng. Nhưng, cũng có nhiều người đã kiếm cơm bằng nghề câu tôm này.
Cụ Võ Tòng - một cần thủ 80 tuổi ở Giai Lạc với chiến lợi phẩm tôm càng xanh. (Ảnh: Tiến Dũng)
Anh Công, một thợ câu tôm ở xã Giai Lạc cho biết, mỗi ngày anh câu được khoảng 1- 2 kg, hiện tôm càng xanh có giá 500.000 đồng kg. Tính ra một ngày anh câu được "lộc" sông 500 ngàn - 1 triệu đồng . Số tiền này đối với một nông dân là không hề nhỏ.
Nhiều cần thủ cho biết biết lượng tôm càng xanh mỗi ngày khai thác được trên sông dinh lên đến vài tạ, tôm có trọng lượng từ 2-10 con/kg.
Sau khi đi câu về, thợ câu thường mang chiến lợi phẩm ra chợ bán cho tiểu thương, giá bán tùy loại. Tôm (loại 1) 3-5 lạng/con, giá 700.000-1000 000 đồng/1kg;( tôm 2-3 lạng/con) có giá 400.000 - 500.000 đồng/kg, Trừ tất cả chi phí cho một lần đi câu, có thể bỏ túi 1-2 triệu đồng/ngày; bữa nào may mắn thu nhập gấp 2 - 3 lần.
Hiện nay, câu tôm càng xanh được xem như thú giải trí dân dã được nhiều người không phân biệt tuổi tác, địa vị xã hội, yêu thích và đam mê. Nắm bắt được tâm lý này, một số người đã tận dụng ao, hồ để thả tôm cho các cần thủ đến thư giãn. Điển hình như hồ câu, anh Đăng ở Quang Đồng, anh Quý xã Yên Thành… Mặc dù những hồ câu này đang bắt đầu xây dựng, nhưng hứa hẹn là điểm đến thú vị để các cần thủ thả hồn trong niềm đam mê giải trí với thú câu tôm dân dã n
Bí ẩn tôm càng xanh và những lo ngại
Việc tôm càng xanh xuất hiện dày đặc trên sông Dinh vẫn còn nhiều giả thuyết. Người dân cho rằng do lũ lớn cuốn tôm từ các vùng nuôi về, hoặc do hoạt động thả giống. Tuy nhiên, theo đại diện ngành thủy sản Nghệ An, tôm không phải do cơ quan chức năng thả.
Nguyên nhân chủ yếu là môi trường nước được cải thiện, phù hợp với tập tính sinh trưởng của loài này, kết hợp với quá trình phát tán tự nhiên. Dù là tín hiệu tích cực về môi trường và kinh tế, nhưng “cơn sốt” này cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Một số người sử dụng kích điện, dùng chài lưới bát quái tận diệt, đe dọa nghiêm trọng nguồn lợi tự nhiên.
Tôm càng xanh sông Dinh. (Ảnh: Tiến Dũng)
Anh Nguyễn Thọ Huy (xóm Trung Dinh) bức xúc: “Nếu không kiểm soát, kiểu khai thác này sẽ làm cạn kiệt tôm càng xanh, phá vỡ cân bằng sinh thái”.
Cơn sốt câu tôm càng xanh trên sông Dinh là một hiện tượng đặc biệt vừa mang lại cơ hội kinh tế, vừa phản ánh sự hồi sinh của môi trường tự nhiên. Nhưng đi kèm với đó là bài toán bảo vệ nguồn lợi. Nếu không có biện pháp quản lý kịp thời, “lộc trời” hôm nay có thể trở thành ký ức ngày mai.
Giữa ánh đèn đêm lấp lánh trên sông Dinh, niềm vui của những cần thủ vẫn đang tiếp diễn. Song phía sau đó, một câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: làm thế nào để giữ được dòng sông trù phú này lâu dài, để cơn sốt hôm nay không trở thành sự tiếc nuối mai sau?
Tiến Dũng
