Nga ngụy trang xe tải quân sự
Ngay từ giai đoạn đầu của xung đột Nga - Ukraine, thế giới đã chứng kiến nhiều nỗ lực phi truyền thống nhằm nâng cao khả năng sống sót của các phương tiện chiến đấu. Giờ đây, các xe tải Nga đang được sơn những lớp "sơn gây ảo giác", áp dụng chiến thuật tương tự mà Nga từng sử dụng trên một số máy bay quân sự quan trọng nhằm đánh lừa các đầu dò của vũ khí tầm xa sử dụng công nghệ nhận dạng hình ảnh.
Trong những ngày gần đây, nhiều hình ảnh về các xe tải Nga với lớp sơn khác thường đã xuất hiện trên mạng xã hội. Đến nay, đã ghi nhận các mẫu xe tải hạng nặng Ural và KAMAZ sử dụng kiểu sơn này. Hiện có ít nhất hai thiết kế khác nhau: một kiểu sọc vằn với các đường thẳng bản rộng và một kiểu họa tiết xoáy hữu cơ giống hình lá cây. Trong cả hai trường hợp, lớp sơn phủ gần như toàn bộ bề mặt bên ngoài, bao gồm cả bánh xe và lốp.
Hiện chưa rõ phần màu trắng được sơn phủ lên lớp sơn đen hoặc một phần lớp sơn đen, hay đơn giản chỉ được phủ lên lớp sơn nền xanh lá cây rất đậm vốn có của xe. Cũng có thể cả hai cách đều được sử dụng.
Thoạt nhìn, các họa tiết trên xe tải gợi nhớ đến kiểu sơn nổi tiếng mà Hải quân Hoàng gia Anh từng tiên phong áp dụng trên tàu chiến trong Thế chiến thứ nhất. Loại "sơn ngụy trang gây chói mắt", hay còn gọi là "dazzle camouflage", do họa sĩ Norman Wilkinson phát triển vào năm 1917 nhằm giảm thiểu thiệt hại từ các cuộc tấn công của tàu ngầm Đức. Các họa tiết hình học này sử dụng những mảng màu tương phản mạnh, thường là đen và trắng, được sắp xếp có chủ đích để phá vỡ hình dạng của con tàu, khiến đối phương khó xác định khoảng cách và góc nhìn chính xác.
Ban đầu, kiểu sơn này được dùng để đánh lừa mắt người, đặc biệt là khi quan sát qua kính tiềm vọng. Ngay cả khi các thiết bị đo khoảng cách và radar hiện đại xuất hiện, nó vẫn mang lại giá trị nhất định trong việc bảo vệ tàu thuyền. Đối với người quan sát, lớp sơn khiến việc đánh giá hướng di chuyển, tốc độ và nhận dạng chính xác tàu trở nên khó khăn hơn.
Nguyên tắc tương tự hiện được áp dụng trên các xe tải Nga sơn màu sặc sỡ, nhưng mục tiêu giờ đây là đánh lừa "con mắt nhân tạo" – chủ yếu là các cảm biến quang điện tử và hồng ngoại.
Mục đích của Nga
Ngày càng nhiều máy bay không người lái của Ukraine được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao hiệu quả tác chiến. Cuộc cách mạng này đến từ việc AI được đưa vào các dòng UAV cấp thấp hơn. Một trong những công nghệ quan trọng là thị giác máy tính, cho phép UAV học cách nhận dạng, xác định, phân loại và theo dõi mục tiêu, đồng thời đưa ra khuyến nghị cho người điều khiển hoặc tự hành động khi hoạt động tự động.
Những khả năng được AI hỗ trợ giúp UAV cấp thấp chống chịu tốt hơn trước các hệ thống tác chiến điện tử, đồng thời dễ dàng tham gia vào các mạng lưới điều khiển theo bầy đàn. Quan trọng hơn, chúng giúp giảm sự phụ thuộc vào điều khiển liên tục bằng sóng vô tuyến từ con người, yếu tố vốn hạn chế đáng kể tiềm năng của loại vũ khí này.
Điểm yếu của thị giác máy tính mà biện pháp đối phó của Nga đang hướng tới là khả năng nhận dạng đối tượng của AI. Hệ thống có thể nhận ra một chiếc Ural 6x6 giữa nhiều mục tiêu khác nhau, nhưng nếu hình dạng của phương tiện bị biến dạng quá mức, nó có thể không nhận diện chính xác hoặc không đạt ngưỡng xác nhận để kích hoạt đòn tấn công. Dù vậy, trên nhiều UAV có hỗ trợ AI, con người vẫn tham gia hoặc có quyền can thiệp vào các quyết định quan trọng.
Điều này đặt ra câu hỏi về mức độ hiệu quả thực sự của các xe tải sơn màu sặc sỡ. Tuy nhiên, mục tiêu của chúng có lẽ là tránh bị phát hiện trong giai đoạn tìm kiếm mục tiêu tự động, thay vì ở giai đoạn cuối của cuộc tấn công. Cũng cần lưu ý rằng những lớp sơn này chỉ thực sự hữu ích ở các khu vực ít có khả năng bị người Ukraine quan sát trực tiếp hoặc thông qua cảm biến từ xa, bởi chúng nổi bật hơn rất nhiều so với các xe mang màu sơn tiêu chuẩn.
Ngoài ra, cũng không loại trừ khả năng UAV có thể được huấn luyện để nhận diện chính những kiểu sơn này, bởi trên chiến trường hầu như không có vật thể nào khác mang hình dạng tương tự. Khi đó, chúng có thể mặc nhiên bị xác định là mục tiêu thù địch.
Nhìn chung, các kiểu sơn mới trên xe tải là phản ứng hợp lý, dù mang tính ứng biến, trước mối đe dọa ngày càng gia tăng ở hậu phương Nga. Chúng nối tiếp xu hướng trước đó khi các xe tải Nga được chất đầy gỗ để tạo lớp giáp tạm thời nhằm chống lại các mối đe dọa đạn đạo trong giai đoạn đầu cuộc chiến.
Sau đó là hàng loạt biện pháp chống UAV khác như "lồng bảo vệ", "xe tăng rùa", lưới chắn và các hệ thống gai nhọn ngày càng phức tạp được lắp trên nhiều phương tiện của cả hai bên tham chiến.
Tuy nhiên, ví dụ gần gũi nhất có lẽ là việc các máy bay ném bom và máy bay tấn công của Nga được phủ bằng lốp xe cũ, lần đầu xuất hiện vào khoảng tháng 8/2023. Khi đó, TWZ là đơn vị đầu tiên đưa ra giả thuyết rằng biện pháp này nhằm đánh lừa các đầu dò trên tên lửa hành trình và UAV Ukraine sử dụng công nghệ đối sánh hình ảnh. Nhận định này sau đó được một chuyên gia công nghệ quân sự cấp cao của Mỹ xác nhận.
"Một ví dụ kinh điển không được xếp vào loại mật mà chúng ta có thể tìm thấy là hình ảnh một chiếc máy bay nhìn từ trên xuống, và nếu bạn gắn thêm bánh xe lên cánh, đột nhiên, rất nhiều mô hình thị giác máy tính gặp khó khăn trong việc nhận dạng đó là máy bay," Schuyler Moore, Giám đốc Công nghệ đầu tiên của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ, giải thích vào tháng 9/2024.
Moore đưa ra nhận định này trong khuôn khổ cuộc thảo luận rộng hơn về các mô hình AI và dữ liệu huấn luyện.
Cũng trong giai đoạn đó, các tàu chiến Nga tại Crimea được sơn những lớp ngụy trang đặc biệt nhằm làm mờ hình dáng, phục vụ mục đích tương tự.
Sự kết hợp giữa khả năng hoạt động theo nhóm lớn hoặc theo bầy đàn kết nối mạng với công nghệ AI cho phép các UAV tấn công một chiều tầm xa thực hiện các nhiệm vụ săn tìm mục tiêu linh hoạt sâu trong lãnh thổ đối phương. Điều này đồng nghĩa các xe tải có thể bị phát hiện và tấn công ở sâu phía sau tiền tuyến, những nơi trước đây được xem là tương đối an toàn và có hệ thống phòng không thưa thớt.
Cũng cần lưu ý rằng các loại cảm biến khác nhau sẽ chịu tác động khác nhau từ các biện pháp đối phó thụ động như lớp sơn ngụy trang phức tạp. Trong khi cảm biến quang điện tử có thể gặp khó khăn khi xử lý các họa tiết này, cảm biến hồng ngoại có thể ít bị ảnh hưởng hơn, đặc biệt ở các dải bước sóng dài.
Dù hiệu quả thực tế của những chiếc xe tải sơn màu sặc sỡ vẫn cần thời gian kiểm chứng, chúng là một dấu hiệu nữa cho thấy máy bay không người lái, đặc biệt là các UAV được tích hợp trí tuệ nhân tạo, đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự đổi mới trên chiến trường hiện đại.
An An (Theo The War Zone)
