Tại sao lại cúng cá chép trong ngày ông Công ông Táo?
Theo báo Dân Việt, ciệc cúng, sau đó thả cá chép trong việc cúng ông Công ông Táo là thói quen được duy trì từ lâu. Bởi trong tâm thức dân gian, cá chép sẽ hóa thành rồng, sau đó rồng sẽ bay được lên trời. Vì thế, cá chép là “phương tiện” duy nhất giúp Táo quân lên trời.
Bên cạnh đó, theo quan niệm Phật giáo, vào ngày lễ ông Công ông Táo, người dân sẽ phóng sinh 3 con cá chép thật ra ao, hồ để tiễn Táo quân chầu trời và cầu may mắn.
Tập tục này thể hiện sự nhân văn, đề cao sự thiện lương của con người. Việc dùng cá chép thật tiễn Táo quân lên trời cũng mang ý nghĩa tạo công ăn việc làm, thu nhập cho người dân.
Ngoài ra, theo quan niệm dân gian của Phương Đông, “cá chép vượt vũ môn” tượng trưng cho sự đoàn kết, sức mạnh, ý chí nỗ lực, kiên cường vượt khó, vươn tới thành công, thịnh vượng.
Trước đây và cả bây giờ, tại một số vùng quê, người dân dùng cá chép sống để cúng và thả nhưng cũng có vùng, người dân vẫn dùng cá chép giấy, tức là đồ mã, sau đó sẽ đem cá chép giấy và mũ áo đi hóa.
Nhiều gia đình thường chuẩn bị cá chép trong lễ cúng ông Công ông Táo
Cúng ông Công ông Táo có nhất thiết phải thả cá chép?
Theo TS Lý Tùng Hiếu (giảng viên khoa Văn hóa học, ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM) chia sẻ với Znews - Tạp trí Tri thức, việc cúng cá chép trong lễ tiễn đưa ông Công, ông Táo không phải là nghi thức bắt buộc. Trong các sự tích về ông Công, ông Táo không đề cập về việc phải cúng và thả cá chép.
TS Hiếu cho biết, nghi thức cúng cá chép được hình thành từ cổ tục và mang tính tín ngưỡng dân gian, nhằm tạo thêm màu sắc cho lễ cúng. Mặt khác, nó cũng có thể là sự kết hợp với niềm tin của một vài tôn giáo.
Đôi khi, việc thả cá chép được người dân gửi gắm niềm tin phóng sinh theo đạo hiếu sinh của nhà Phật. Vì vậy, những người không có niềm tin vào việc "cá chép hóa rồng" để Táo quân về trời hoàn toàn không nhất thiết phải thực hiện nghi thức này.
TS Hiếu nhận định, việc thả cá chép không phải là yêu cầu bắt buộc trong lễ cúng ông Táo. Tuy nhiên, nếu gia đình lựa chọn thực hiện nghi thức này, nên sử dụng cá chép vàng, số lượng và kích thước có thể tùy ý theo ý muốn của gia chủ.
"Không tài liệu nào quy định phải thả bao nhiêu cá chép và kích thước của cá chép ra sao trong ngày cúng đưa tiễn ông Công, ông Táo về trời. Nhưng gia chủ không nên mua và phóng sinh loại cá khác vì chỉ có cá chép mới gắn liền với ngày Táo quân", TS Hiếu nói.
Cách thả cá chép đúng cách
Theo truyền thống, lễ cúng ông Công ông Táo được thực hiện vào ngày 23 tháng Chạp và nên hoàn thành trước giờ Ngọ (12 giờ trưa). Sau khi kết thúc nghi lễ, gia chủ tiến hành thả cá chép để tiễn Táo quân lên trời.
Thả cá chép cúng ông Công ông Táo cũng cần đúng cách
Việc thả cá nên diễn ra ngay sau khi cúng xong, tránh để cá quá lâu trong chậu nhỏ, dễ khiến cá thiếu oxy và yếu dần. Nếu vì lý do khách quan chưa thể thả ngay, cần đảm bảo cá được giữ trong nước sạch, thoáng khí.
Nên thả cá tại sông, hồ, ao hoặc kênh rạch có nguồn nước sạch, dòng chảy tự nhiên. Tránh thả cá ở nơi nước ô nhiễm, cạn nước hoặc khu vực không phù hợp với môi trường sống của cá. Việc lựa chọn địa điểm phù hợp không chỉ giúp cá có cơ hội sống sót mà còn thể hiện tinh thần phóng sinh đúng nghĩa.
Một sai lầm khá phổ biến là ném cá từ trên cầu cao hoặc từ bờ xuống nước. Hành động này có thể khiến cá bị choáng, tổn thương hoặc chết ngay sau khi thả. Cách đúng là đặt chậu sát mặt nước, nhẹ nhàng nghiêng chậu để cá tự bơi ra, tránh gây sốc cho cá.
Một trong những hình ảnh phản cảm thường thấy sau lễ cúng là túi nilon, hộp nhựa trôi nổi trên sông hồ. Đây là hành động đi ngược lại ý nghĩa nhân văn của nghi lễ. Cần tách cá ra khỏi túi, thu gom túi nilon và bỏ đúng nơi quy định. Thả cá là phóng sinh, không phải xả rác.
*Thông tin bài viết mang tính chất tham khảo và chiêm nghiệm
